بازار؛ گروه آب و انرژی: زمستان که می شود، مساله واردات گاز دوباره سر زبان ها می افتد، وارداتی با وجود اظهارات مختلف دولتمردان طی سال های گذشته صورت نگرفته است. سعید توکلی مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران که سال گذشته از نهایی شدن واردات گاز از روسیه سخن می گفت، حالا می گوید که مذاکرات دوجانبه با ترکمنستان طی ۲ سال گذشته انجام شده و به مراحل خوبی رسیده اما این مهم کاملا به آمادگی طرف مقابل (چه در حوزه سواپ، ترانزیت و چه واردات) بستگی دارد؛ چرا که قراردادهای بینالمللی پیچیدگیهای خاص خود را دارند و هر دو طرف باید زمینه را فراهم کنند.
او همچنین در بخش دیگری از صحبت های خود گفته که «از ورود بخش خصوصی به تجارت گاز استقبال می کند.» اینگونه که از صحبت های متولی حوزه گاز کشور بر می آید، قرار است که بخش خصوصی این بار شانس خود را برای از سر گیری مراودات گازی امتحان کند.
حسینی کارشناس انرژی: ترکمنستان ۳۰ الی ۳۵ میلیون مترمکعب گاز مازاد دارد اما به دلیل اختلافات مالی حاضر به فروش و قرارداد با شرکت های دولتی نیست. اما بخش خصوصی با یک دیپلماسی مناسب می تواند چنین امکانی را فراهم کند
شاید در نگاه اول به نظر می رسد دولت به نوعی در تلاش برای کاهش تصدی گری خود در اقتصاد انرژی و واگذاری امور به بخش خصوصی است. اما دلیل این تغییر رویکرد در اختلاف ترکمنستان با دولت ماست. این همان نکته ای است که مسعود پزشکیان در ۱۰ دی ۱۴۰۳ بدان اشاره کرده بود. او گفته بود که «ترکمنستان حاضر نیست با دولت ما قرارداد ببندد و میگوید که دولت ایران پول ما را نمیدهد.»
حمید حسینی سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی در اینباره به بازار می گوید: ترکمنستان ۳۰ الی ۳۵ میلیون مترمکعب گاز مازاد دارد اما به دلیل اختلافات مالی حاضر به فروش و قرارداد با شرکت های دولتی نیست. اما بخش خصوصی با یک دیپلماسی مناسب می تواند چنین امکانی را فراهم کند.
شرط رضایت آذربایجان برای واردات گاز از ترکمنستان
البته مساله واردات گاز از ترکمنستان یک باید دیگر دارد که این کارشناس انرژی بدان اشاره می کند. حسینی می گوید که برای واردات گاز از ترکمنستان باید موافقیت آذربایجان را هم کسب کنیم.
لازم به یادآوری است که گاز وارداتی یا باید از مسیر آذربایجان وارد ایران شود که آذربایجان بنا به دلایل ژئوپلیتیک در برابر آن مقاومت میکند، چون در حال همکاری با اسرائیل و ترکیه است؛ یا باید از مسیر ارمنستان و گرجستان عبور کند که آن هم بنا به دلایلی به نظر ممکن نیست؛ یا از کف دریای خزر لولهکشی شود که نیاز به چندین سال زمان و البته حدود شش میلیارد دلار سرمایه دارد و این یعنی از صرفه اقتصادی خارج است.
جریان تجاری ایران و ترکمن ها
براساس بررسیهای فنی و ظرفیت خطوط لوله میان دو کشور، در کوتاهمدت امکان واردات حدود ۳۰ میلیون مترمکعب گاز در روز از این کشور فراهم است. ظرفیتی که در فصل سرد میتواند بخش قابل توجهی از نیاز مناطق شمالی و شمال شرقی کشور را پوشش دهد.
این ظرفیت محدود به فصل سرد نیست و میتواند در تمام سال جریان داشته باشد؛ اما ترکیب مصرف آن در طول سال تغییر میکند. در بازههای اوج مصرف، حجم واردات به سمت تامین نیاز صنایع انرژیبر و تقویت پایداری شبکه داخلی هدایت میشود. در بازههای غیراوج که مصرف داخلی کاهش مییابد، همین ظرفیت میتواند به تجارت و سوآپ گاز به بازارهای منطقهای اختصاص یابد. این طراحی، واردات را از یک رخداد فصلی به یک جریان تجاری در تمام سال تبدیل میکند.
به کار گیری دیپلماسی مناسب برای شروع واردات گاز از ترکمنستان
برخلاف تصور رایج که ترکمنستان را شریکی محتاط در مذاکرات گازی میداند، شواهد نشان میدهد عشقآباد نهتنها از همکاری با ایران استقبال میکند، بلکه در شرایط حساس نیز آمادگی خود را برای شراکتهای تجاری و اقتصادی در حوزههای انرژی و اقتصاد نشان داده است. نمونه بارز این موضوع، آغاز صادرات برق ترکمنستان به ایران در میانه جنگ و شرایط اضطراری انرژی کشور در تابستان بود. اقدامی که نشان داد ترکمنستان میتواند و میخواهد در تامین امنیت انرژی ایران نقش فعالی ایفا کند. این اقدام، همراه با استمرار مسیر خطوط ریلی ایران و چین و ترانزیت کالاهای اساسی، نشاندهنده آمادگی عشقآباد برای نقشآفرینی محوری در کریدورهای ترانزیتی منطقه است. ترکمنستان با موقعیت و منابع ویژه خود میتواند مکمل راهبردی ایران باشد و فعالسازی ظرفیت این دو کشور، در کنار همکاری تجارت گازی و برقی، به شکلگیری شراکتی چندجانبه و پایدار میانجامد که فراتر از نیازهای مقطعی، جایگاه ایران و امنیت اقتصادی کشور را تقویت میکند.
این پیشینه، فرض «عدم علاقه ترکمنستان به همکاری» را رد میکند و نشان میدهد تصمیم نهایی، نه از سوی کشور همسایه، بلکه حاصل جمعبندی داخلی و کنار رفتن روشهای تعامل فنی و بخشی در این پرونده است. با فعال کردن دیپلماسی سران در دولت چهاردهم، زمینه برای تبدیل این فرصت به قراردادهای عملیاتی فراهم شده است؛ اما باید دقت داشت که با توجه به شرایط اضطراری انرژی کشور، زمان استفاده از این پنجره فرصت بسیار محدود است. درواقع، دستیابی به تامین پایدار نیاز داخلی در اوج مصرف، تقویت قدرت و امنیت منطقهای ایران و ایجاد درآمد ارزی پایدار، تنها در صورتی محقق خواهد شد که از این پنجره دیپلماتیک، بهموقع استفاده شود.
پیگیری جدی برای نهاییسازی قرارداد واردات گاز از ترکمنستان، کلید تبدیل این فرصت به یک دستاورد راهبردی است. در شرایطی که ناترازی این بار به بخش خانگی نیز تسری یافته، تامین پایدار انرژی دیگر یک انتخاب راهبردی نیست، بلکه یک ضرورت ملی است. تحقق این هدف بزرگ و تبدیل بحران زمستان به فرصتی راهبردی، مستلزم عملیاتی کردن توافقات گذشته است.








نظر شما