تهران و معادله انویدیا؛ خانه دوم انویدیا به قلب معادله امنیتی تبدیل می‌شود

بازار؛ گروه اقتصاد دیجیتال: در روزی که سیلیکون‌ولی لرزید، جنسن هوانگ، بنیان‌گذار و مدیرعامل ۶۳ ساله انویدیا، پس از ۳۳ سال از قدرت کنار رفت. خبر استعفای ناگهانی او در ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) نه فقط به دلیل ابعاد مالی — شرکتی با ارزش بازار حدود ۴ تریلیون دلار — بلکه به دلیل ماهیت اتهامات، به سرعت از یک رویداد شرکتی به یک بحران ژئوپلیتیکی تبدیل شد. گزارش‌ها حاکی از آن است که هوانگ در پی افشای روابط فرازناشویی، از جمله رابطه با زنی که مقامات آمریکایی او را به جاسوسی برای چین مرتبط دانسته‌اند، تحت فشار فزاینده استعفا داد. تایمز در گزارش خود مدعی شد هوانگ رابطه دیگری نیز با یکی از کارکنان انویدیا داشته است. هیئت مدیره این استعفا را پذیرفت و کولت کرس، مدیر مالی ۱۳ ساله شرکت، را به عنوان مدیرعامل موقت منصوب کرد؛ مدیری که نه تنها معماری معاملات مالی بزرگ انویدیا را در دست داشته، بلکه پیوندی عمیق و مستند با اسرائیل دارد. در همان روز، سهام انویدیا با ریزش شدیدی مواجه شد و موجی از نگرانی در بازارهای فناوری و به‌ویژه در تل‌آویو به راه افتاد، جایی که انویدیا را «خانه دوم» خود می‌دانند.

کولت کرس، مدیرعامل جدید، معمار اصلی تأمین مالی معاملات با مشتریان بزرگ انویدیا از جمله آنتروپیک و کورویو بوده است. او در بیانیه‌ای گفت که به ساختن بر بنیاد فوق‌العاده‌ای که هوانگ ایجاد کرده است، متعهد می‌ماند. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا او همان سطح از تعهد شخصی و نمادین به اسرائیل را که هوانگ داشت، حفظ خواهد کرد.

از سیلیکون‌ولی تا حیفا؛ معماری یک وابستگی متقابل

برای درک اینکه چرا یک تغییر مدیریتی در یک شرکت تراشه‌سازی آمریکایی تا این حد در اسرائیل حساسیت برانگیخته است، باید به عمق حضور انویدیا در این کشور بازگشت. نقطه آغاز، خرید شرکت اسرائیلی ملانوکس در سال ۲۰۱۹ به ارزش ۶.۹ میلیارد دلار بود؛ معامله‌ای که هوانگ آن را رهبری کرد و بعدها کرس آن را «یکی از بهترین معاملاتی که در صنعت دیده‌ام» توصیف کرد. ملانوکس که در حوزه فناوری شبکه‌های پرسرعت فعالیت داشت، به ستون فقرات بخش شبکه‌سازی انویدیا تبدیل شد؛ بخشی که امروز یکی از سریع‌ترین حوزه‌های رشد این شرکت است و فناوری‌های InfiniBand و اترنت آن برای مراکز داده هوش مصنوعی مدرن حیاتی محسوب می‌شود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۶، شمار کارکنان انویدیا در اسرائیل از حدود ۳۲۰۰ نفر در سال ۲۰۲۳ به حدود ۶۰۰۰ تا ۶۲۰۰ نفر رسیده است. این نیروی انسانی در هفت مرکز تحقیق و توسعه، از یوکنعام در شمال تا بئرشبع در جنوب، پراکنده‌اند و مرکز اسرائیل را به بزرگ‌ترین پایگاه مهندسی انویدیا خارج از آمریکا تبدیل کرده‌اند.

کولت کرس در مصاحبه سال ۲۰۲۳ خود با روزنامه گلوبز گفت: «روز کاری من با جلسات مربوط به اسرائیل آغاز می‌شود و سپس به کالیفرنیا می‌رسم.» او پس از خرید ملانوکس، تأکید کرد که حدود ۱۲ درصد از کارکنان انویدیا در اسرائیل مستقر شدند.

کولت کرس؛ «روز کاری من با اسرائیل آغاز می‌شود»

انتخاب کولت کرس به عنوان مدیرعامل موقت، برای ناظران اسرائیلی، یک سیگنال اطمینان‌بخش است. کرس در مصاحبه‌ای که در سال ۲۰۲۳ با روزنامه اقتصادی Globes انجام داد، جمله‌ای را بر زبان آورد که اکنون در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود: «روز کاری من با جلسات مربوط به اسرائیل آغاز می‌شود و سپس به کالیفرنیا می‌رسم.» او در همان مصاحبه تأکید کرد که پس از خرید ملانوکس، حدود ۱۲ درصد از کارکنان انویدیا در اسرائیل مستقر شدند و همین موضوع، اولویت روزانه او را شکل داده است. کرس که از سال ۲۰۱۳ به انویدیا پیوسته و پیش از آن در سیسکو، مایکروسافت و تگزاس اینسترومنتس فعالیت کرده، به عنوان معمار اصلی تأمین مالی معاملات با مشتریان بزرگ انویدیا شناخته می‌شود. در بیانیه‌ای که پس از انتصابش منتشر شد، او گفت: «قدرت انویدیا همواره از مردمش آمده است» و تأکید کرد که به «ساختن بر بنیاد فوق‌العاده‌ای که جنسن در ۳۳ سال گذشته ایجاد کرده» متعهد است. با این حال، پرسش کلیدی این است که آیا کرس در صورت انتخاب دائمی، همان سطح از تعهد شخصی و نمادین به اسرائیل را که هوانگ داشت، حفظ خواهد کرد یا خیر.

در فهرست جانشینان احتمالی هوانگ نیز نام دو چهره اسرائیلی برجسته به چشم می‌خورد: مایکل کاگان، مدیر ارشد فناوری انویدیا و از بنیان‌گذاران ملانوکس، و جانی سروجی از اپل. این ترکیب، گمانه‌زنی‌ها درباره «نفوذ اسرائیل» را دامن زده است.

بحران مدیریتی و معمای جانشینی؛ نام‌های اسرائیلی روی میز

خروج هوانگ، بحث جانشینی را به یک معمای پیچیده تبدیل کرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در فهرست گزینه‌های احتمالی برای مدیرعاملی دائمی، نام دو چهره اسرائیلی برجسته به چشم می‌خورد: مایکل کاگان، مدیر ارشد فناوری انویدیا و از بنیان‌گذاران ملانوکس، و جانی سروجی، مدیر سخت‌افزار اپل. ایال والدمن، مدیرعامل پیشین ملانوکس نیز از دیگر نام‌هایی است که در گمانه‌زنی‌ها مطرح شده است. این ترکیب نام‌ها، در فضای شبکه‌های اجتماعی این گمانه‌زنی را دامن زده که تغییر مدیریت انویدیا ممکن است با «نفوذ اسرائیل» مرتبط باشد؛ ادعایی که البته هیچ شاهد مستقیمی برای آن ارائه نشده و هیئت مدیره آن را صرفاً یک جست‌وجوی عادی برای جانشین توصیف کرده است. آنچه مسلم است، این است که سرمایه‌گذاران خطرپذیر اسرائیلی و فعالان اکوسیستم فناوری این کشور، تحولات انویدیا را با دقت دنبال می‌کنند، زیرا هرگونه تردید در تعهد مدیرعامل بعدی به اسرائیل می‌تواند بر برنامه‌های توسعه این شرکت در این کشور اثر بگذارد.

وابستگی اسرائیل به انویدیا فراتر از یک رابطه شرکتی معمول است. عملیات این شرکت در اسرائیل در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۱۷.۵ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده که ۱۸ درصد از کل فروش جهانی انویدیا را تشکیل می‌دهد. یوناتان کاتز، اقتصاددان ارشد لیدر، برآورد کرده که انویدیا سالانه حدود ۲.۵ میلیارد شکل مالیات به خزانه اسرائیل واریز می‌کند.

اقتصاد اسرائیل روی شانه‌های انویدیا؛ ارقامی که نمی‌توان نادیده گرفت

وابستگی اسرائیل به انویدیا فراتر از یک رابطه شرکتی معمول است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۶، عملیات انویدیا در اسرائیل در سه‌ماهه دوم این سال حدود ۱۷.۵ میلیارد دلار درآمد حاصل کرده است که معادل ۱۸ درصد از کل فروش جهانی این شرکت می‌شود. این رقم، اسرائیل را به یکی از مهم‌ترین بازارهای درآمدی انویدیا در جهان تبدیل کرده است. تأثیر این درآمد بر اقتصاد اسرائیل نیز چشمگیر بوده است: یوناتان کاتز، اقتصاددان ارشد شرکت لیدر، برآورد کرده که انویدیا سالانه حدود ۲.۵ میلیارد شکل (معادل حدود ۰.۵ درصد تولید ناخالص داخلی سالانه) مالیات به خزانه اسرائیل واریز می‌کند. همین موضوع، سهم بسزایی در جهش ۱۳.۳ درصدی درآمدهای مالیاتی اسرائیل در سال ۲۰۲۶ داشته است. بدون سهم مستقیم انویدیا، رشد اقتصادی اسرائیل در سال ۲۰۲۵ به جای ۳.۵ درصد، تنها ۲.۱ درصد می‌بود. بانک مرکزی اسرائیل نیز پیش‌بینی رشد ۵.۶ درصدی برای سال ۲۰۲۶ را تا حد زیادی به درآمدهای ناشی از فروش محصولات فناوری پیشرفته به رهبری انویدیا نسبت داده است. به عبارت دیگر، انویدیا نه فقط یک شرکت خارجی در اسرائیل، بلکه یکی از موتورهای اصلی رشد، اشتغال و درآمد مالیاتی این کشور است.

بدون سهم مستقیم انویدیا، رشد اقتصادی اسرائیل در سال ۲۰۲۵ به جای ۳.۵ درصد، تنها ۲.۱ درصد می‌بود. بانک مرکزی اسرائیل پیش‌بینی رشد ۵.۶ درصدی برای ۲۰۲۶ را تا حد زیادی به انویدیا نسبت داده است. انویدیا نه فقط یک شرکت خارجی، بلکه یکی از موتورهای اصلی رشد، اشتغال و درآمد مالیاتی اسرائیل است.

آینده نامعلوم؛ برنامه ۱۰ هزار نفره در سایه تردید

پیش از استعفای هوانگ، انویدیا برنامه‌ای بلندپروازانه برای ساخت یک پردیس تحقیقاتی چند میلیارد شکلی در کریات تیوون در شمال اسرائیل داشت؛ پروژه‌ای ۱۶۰ هزار متر مربعی که قرار بود در سال ۲۰۲۷ آغاز شود و تا سال ۲۰۳۱، حدود ۱۰ هزار شغل ایجاد کند. این پروژه، هشتمین مرکز انویدیا در اسرائیل می‌شد و به گفته مقامات اسرائیلی، قرار بود به عنوان کاتالیزوری برای گسترش مشاغل فناوری خارج از منطقه پرتراکم تل‌آویو عمل کند. اکنون، با خروج هوانگ، تردید جدی درباره پایبندی مدیریت جدید به این تعهدات وجود دارد. تال اسپیر، رئیس آزمایشگاه هوش مصنوعی شرکت مشاوره BDO، در این باره گفته است: «در حالی که عدم قطعیت مدیریتی سر و صدای کوتاه‌مدتی ایجاد می‌کند، پیوندهای اصلی انویدیا با اسرائیل از نظر ساختاری تاب‌آور باقی می‌ماند، زیرا مراکز تحقیق و توسعه محلی آن، ستون فقرات مهندسی غیرقابل جایگزین معماری شبکه‌سازی شرکت را تشکیل می‌دهند و هر رهبری در آینده انگیزه کمی برای برهم زدن این موتور دارد.» با این حال، او هشدار می‌دهد که «قرار گرفتن در معرض خطر واقعی کوتاه‌مدت، ناشی از نوسان سهام است که بر ارزش سهام کارکنان و درآمدهای مالیاتی دولت اثر می‌گذارد، همراه با از دست دادن یکی از پرصداترین مدافعان اسرائیل در سیلیکون‌ولی.» به عبارت دیگر، حتی اگر ساختار مهندسی انویدیا در اسرائیل پابرجا بماند، فقدان یک قهرمان شخصی در رأس هرم قدرت، یک خلأ راهبردی برای تل‌آویو ایجاد کرده است.

سپاه پاسداران مرکز تحقیق و توسعه انویدیا در حیفا را به عنوان «هدف نظامی با اولویت بالا» اعلام و استدلال کرده که فناوری‌های این شرکت توسط سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا برای مقابله با ایران به کار گرفته می‌شوند.

تهران و معادله انویدیا؛ از هدف نظامی تا اهرم بازدارندگی

برای ایران، تحولات انویدیا صرفاً یک نوسان مدیریتی در یک شرکت خارجی نیست. در مارس ۲۰۲۶، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز تحقیق و توسعه انویدیا در حیفا را به عنوان یک «هدف نظامی با اولویت بالا» اعلام کرد. استدلال تهران این بود که فناوری‌های پیشرفته انویدیا، از جمله ابررایانه «Israel-1» و پردازنده‌های گرافیکی مورد استفاده در آموزش مدل‌های زبانی بزرگ، توسط سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا برای مقابله با ایران به کار گرفته می‌شوند. این اعلام، نشان‌دهنده یک تغییر راهبردی در رویکرد تهران است: از تمرکز بر اهداف نظامی سنتی به سمت «زیرساخت‌های اقتصادی هوش مصنوعی» که ستون فقرات برتری فناورانه رقیب را تشکیل می‌دهند. اکنون، با خروج هوانگ و ورود مدیرعاملی که روز کاری‌اش با اسرائیل آغاز می‌شود، این معادله پیچیده‌تر شده است. از یک سو، تداوم حضور انویدیا در اسرائیل به معنای ادامه نقش این شرکت در تقویت توان فناورانه رقیب است؛ از سوی دیگر، بحران مدیریتی و تردیدهای سرمایه‌گذاری می‌تواند شکافی موقت در این زنجیره ایجاد کند. هوشمندی راهبردی تهران در آن است که این تحولات را نه به عنوان یک رویداد منفرد، بلکه به عنوان بخشی از یک روند بلندمدت فرسایشی در نظر بگیرد که در آن، هزینه‌های وابستگی متقابل فناوری برای رقیب افزایش می‌یابد و ایران می‌تواند با تقویت توان داخلی و تنوع‌بخشی به شرکای فناورانه خود، موازنه را به تدریج تغییر دهد. در نهایت، آنچه در حیفا و سانتا کلارا رقم می‌خورد، نه فقط سرنوشت یک شرکت، بلکه شکل‌گیری نظم فناورانه‌ای است که ایران باید در آن، جایگاه خود را با دقت و اقتدار تعریف کند.