فاطمه جوادی؛ گروه صنعت: هنر ـ صنعت فرش دستباف ایران که سال‌ها یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اشتغال‌زایی و ارزآوری کشور به شمار می‌رفت، این روزها زیر فشار همزمان تورم و افزایش هزینه‌های تولید، کاهش قدرت خرید خانوارها و رکود بازار داخلی و اختلال در مسیرهای صادراتی با بحرانی جدی مواجه شده است. این وضعیت نه تنها توان رقابتی تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی را کاهش داده، بلکه معیشت بافندگان و تداوم فعالیت کارگاه‌های تولیدی را نیز با تهدید مواجه کرده است. در چنین شرایطی فعالان صنعت فرش دستباف با اشاره به درون‌زا و اشتغال‌زا بودن این صنعت، بر لزوم برنامه‌ریزی و حمایت دولت تاکید می‌کنند تا علاوه بر حفظ معیشت میلیون‌ها نفر، ارزآوری نیز تامین شود.
در همین زمینه، حامد چمن‌رخ، فعال صنعت فرش دستباف در گفت‌وگو با خبرنگار بازار درخصوص تاثیر تحولات سیاسی و اقتصادی اخیر بر وضعیت فرش دستباف گفت: با رکود بسیار سنگین و نامطلوب در بازار داخلی مواجه بودیم که به تبع آن، فرش دستباف به‌عنوان کالایی لوکس در منازل به آخرین گزینه در سبد هزینه خانوار تبدیل شد.
چمن‌رخ توضیح داد: تورم ایجادشده و افزایش قیمت‌ها، هزینه تولید را بالا برده است. در حال حاضر فرش دستباف ایران با پدیده بیماری هلندی در اقتصاد درگیر شده است؛ از یک سو با تورم شدید مواجه هستیم و از سوی دیگر، با رکود و نبود خریدار در بازار روبه‌رو شده‌ایم.
با دشوار شدن تردد تجار و مشتریان صادراتی امکان صادرات نیز بسیار دشوار شده و بازار صادراتی عملا از دسترس خارج شده است. فرش‌های لوکس ما مانند فرش‌های ابریشم عمدتا از طریق هواپیما صادر می‌شدند که دیگر امکان صادرات آنها مانند گذشته وجود ندارد
وی گفت: از طرف دیگر، با دشوار شدن تردد تجار و مشتریان صادراتی امکان صادرات نیز بسیار دشوار شده و بازار صادراتی عملا از دسترس خارج شده است. فرش‌های لوکس ما مانند فرش‌های ابریشم عمدتا از طریق هواپیما صادر می‌شدند که دیگر امکان صادرات آنها مانند گذشته وجود ندارد. از طریق دریا به دلیل محاصره، امکان صادرات وجود ندارد و از طریق زمینی هم وضعیت مرزهای ما مشخص است. ضمن این که هزینه‌های حمل‌ونقل زمینی به‌شدت افزایش پیدا کرده و به چالش دیگری برای صادرکنندگان تبدیل شده است.
افزایش شدید قیمت مواد اولیه خارجی
چمن‌رخ درخصوص واردات مواد اولیه گفت: برخی مواد اولیه وارداتی مانند بعضی از پشم‌های خارجی که برای قالی‌های بسیار ریزبافت استفاده می‌شوند از کشورهای اروگوئه، استرالیا و یا نیوزیلند و از طریق کشتی وارد کشور می‌شدند که اکنون دیگر امکان ورود آنها وجود ندارد و این مسئله چالش دیگری را ایجاد کرده است. تحت‌تاثیر افزایش نرخ ارز، وقوع جنگ و اعمال محاصره دریایی، قیمت هر کیلو پشم اروگوئه هفته قبل به چهار میلیون تومان رسید، در حالی که یک ماه قبل، نصف این مبلغ بود و سال گذشته تقریبا با یک چهارم قیمت فعلی خریداری می‌شد.
وی افزود: قیمت ابریشم نیز به‌شدت افزایش پیدا کرده است. البته ابریشم همچنان از طریق کشورهای آسیای میانه و چین به کشور وارد می‌شود، اما هزینه‌های واردات آن افزایش یافته است. تمام این عوامل دست به دست هم داده‌اند تا شرایط بسیار سختی برای تولید و صادرات فرش دستباف در شرایط فعلی ایجاد شود.
چمن رخ در ادامه گفت: در چنین شرایطی، بقا و حفظ بافندگان در چرخه تولید هم برای کارفرمایان و تولیدکنندگان و هم برای خود بافندگان دشوار شده و با شرایط بسیار سختی مواجه هستیم. تجار و سرمایه‌گذاران شاید از نظر جسمی مانند بافندگان درگیر نباشند، اما از لحاظ روحی و مالی در شرایط آسیب‌پذیری شدیدی قرار دارند و در حال از دست دادن قدرت تجاری خود هستند.
حذف تولیدکنندگان ایرانی از بازارهای جهانی
این فعال صنعت فرش دستباف تصریح کرد: در دو سال اخیر حضور شرکت‌های تولیدی فرش دستباف ایران در نمایشگاه‌های بین‌المللی به‌شدت کاهش پیدا کرده است. شاید تعداد شرکت‌های حاضر به اندازه انگشتان یک دست هم نرسد که این موضوع عملا به معنای حذف تولیدکنندگان ایرانی از بازارهای جهانی است. تجار ما در شرایط فعلی توان رقابتی خود را از دست داده‌اند و ضعیف شده‌اند. حضور در یک نمایشگاه بین‌المللی با هزینه‌های ارزی امروز، برای آنها واقعا یک ریسک بزرگ محسوب می‌شود. به همین دلیل، ترجیح می‌دهند این هزینه‌ها را انجام ندهند و منتظر بمانند تا شاید شرایط تغییر کند.
صنعت فرش دستباف؛ اشتغال‌زا و درون‌زا
مشاور اتاق بازرگانی ایران در حوزه فرش و صنایع دستی با بیان این که شرایط به هیچ وجه مساعد نیست و نیاز به حمایت‌های جدی وجود دارد، گفت: هرچند در بسیاری از حوزه‌ها شرایط به همین شکل است، اما باید در نظر داشته باشیم که فرش دستباف چند تفاوت اساسی با کالاهای دیگر دارد. اولین تفاوت، اشتغال‌زا بودن صنعت فرش دستباف است. در شرایط فعلی که بسیاری از مشاغل دیگر آسیب دیده‌اند، قالیبافی به شرطی که برای آن برنامه‌ریزی شود می‌تواند یک شغل مطمئن باشد.
چمن‌رخ اضافه کرد: تفاوت دیگر، درون‌زا بودن این صنعت است. حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد از مواد اولیه، نیروی کار و تخصص موردنیاز برای تولید فرش دستباف آن هم در بهترین کیفیت‌ها را در داخل کشور داریم. تمام این تکنولوژی و چرخه تولید مواد اولیه متعلق به خودمان است و کاملا درون‌زا محسوب می‌شود. بنابراین می‌توانیم کاملا روی پای خودمان بایستیم و تولید را ادامه دهیم.
اگر نیروگاه‌های برق و منابع انرژی ما هدف قرار بگیرند، فعالیت صنایع متوقف می‌شود، اما قالیبافی از کار نمی‌افتد و صرفا نور روز کافی است تا یک قالیباف بتواند قالیبافی خود را انجام دهد
وی گفت: اگر نیروگاه‌های برق و منابع انرژی ما هدف قرار بگیرند، فعالیت صنایع متوقف می‌شود، اما قالیبافی از کار نمی‌افتد و صرفا نور روز کافی است تا یک قالیباف بتواند قالیبافی خود را انجام دهد.
چمن‌رخ گفت: باید برای این حوزه توسط دولت برنامه‌ریزی صورت بگیرد و این اعتقاد وجود داشته باشد که فرش دستباف می‌تواند برای کشور اشتغال‌زا و ارزآور باشد. البته این موضوع به شرطی محقق می‌شود که دولت به وظایف خود در این زمینه عمل کند. اگر اولویت‌ها برای دولت اهمیت داشته باشد، بعد از بحث امنیت و سفره مردم، مهم‌ترین موضوع اشتغال است.
به گفته چمن‌رخ، اشتغال در حوزه فرش دستباف، اشتغالی بلندمدت و پایدار است. یک قالیباف وقتی پشت دار قالی می‌نشیند، حداقل یک سال درگیر کار است. پس از آن نیز محصولی تولید می‌شود که می‌تواند برای کشور ارزآوری داشته باشد.
نایب رئیس سابق اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف ایران گفت: دولت می‌تواند صادرکنندگان واقعی را شناسایی کند و هزینه حضور آنها در یک نمایشگاه بین‌المللی را تقبل کند و با پرداخت این هزینه، ریسک حضور آنها را کاهش دهد. با این اقدام دولت در بلندمدت ضرر نخواهد کرد، چرا که بازگشت ارز حاصل از فروش فرش‌هایی که در بازارهای جهانی عرضه می‌شوند، به نفع دولت نیز خواهد بود. ضمن این که دولت از یک اشتغال پایدار چند میلیون نفری نیز حمایت می‌کند.
چمن‌رخ گفت: دولت در حوزه‌های دیگر برای حفظ اشتغال در صنعت یارانه پنهان بسیاری پرداخت می‌کند. ما از دولت می‌خواهیم که با مقداری جسارت در این حوزه وارد شود و حداقل درصدی از هزینه‌های پنهانی را که در سایر حوزه‌ها انجام می‌دهد، به‌صورت آشکار در صنعت فرش دستباف صرف و به ما کمک کند تا بتوانیم دوباره این چرخ را به حرکت درآوریم.
امروز چرخ صنعت فرش دستباف متوقف شده است و به حرکت درآوردن آن، به این راحتی‌ها در توان بخش خصوصی نیست. بدون کمک دولت، چرخ فرش متوقف خواهد ماند، دولت باید به کمک بخش خصوصی بیاید
مشاور اتاق بازرگانی ایران در حوزه فرش و صنایع دستی گفت: امروز چرخ صنعت فرش دستباف متوقف شده است و به حرکت درآوردن آن، به این راحتی‌ها در توان بخش خصوصی نیست. بدون کمک دولت، چرخ فرش متوقف خواهد ماند، دولت باید به کمک بخش خصوصی بیاید.
نظر شما