امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: صنعت خودرو جهان در یکی از مهم ترین مقاطع تغییر راهبردی خود قرار گرفته است. در حالی که طی سال های گذشته برقی سازی به عنوان مسیر قطعی آینده صنعت خودرو معرفی می شد و بسیاری از دولت ها برای حذف تدریجی خودروهای بنزینی و دیزلی برنامه ریزی کرده بودند، اکنون نشانه هایی از تغییر در سیاست گذاری ها و بازنگری در زمان بندی اجرای این برنامه ها دیده می شود. بررسی تحولات اخیر در اروپا و انگلیس نشان می دهد مسئله اصلی دیگر صرفا سرعت جایگزینی خودروهای برقی نیست، بلکه چگونگی تحقق این هدف بدون تحمیل هزینه های سنگین به خودروسازان، مصرف کنندگان و اقتصاد کشورها است. در انگلیس، گزارش هایی درباره احتمال کاهش هدف فروش خودروهای بدون آلایندگی تا سال ۲۰۳۰ منتشر شده است. براساس گزارش های منتشره احتمال دارد سهم مورد انتظار خودروهای بدون آلایندگی از ۸۰ درصد به حدود ۶۰ درصد کاهش یابد و انعطاف بیشتری برای خودروسازان در اجرای تعهدات در نظر گرفته شود. با این حال، دولت انگلیس اعلام کرده هنوز تصمیم نهایی در این زمینه اتخاذ نشده و بازنگری در مقررات همچنان ادامه دارد. دولت این کشور همچنین بر تعهد خود برای توقف فروش خودروهای جدیدی که صرفا از موتور احتراق داخلی استفاده می کنند از سال ۲۰۳۰ و رسیدن به فروش صد در صدی خودروهای بدون آلایندگی تا سال ۲۰۳۵ تاکید کرده است. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می دهد حتی در کشورهایی که برنامه های نسبتا سخت گیرانه ای برای برقی سازی تدوین کردند، فاصله میان اهداف سیاستی و ظرفیت واقعی بازار به یکی از چالش های اصلی تبدیل شده است.
در اروپا نیز سهم خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۸ درصد رسیده، اما بازار آمریکا با سهمی کمتر از ۱۰ درصد، شرایط متفاوتی را تجربه کرده است. این اختلاف نشان می دهد توسعه خودروهای برقی صرفا تابع تصمیم دولت ها یا تعیین ضرب الاجل برای خودروسازان نیست
فاصله میان اهداف زیست‌محیطی و واقعیت بازار
یکی از دلایل اصلی بازنگری در سیاست های برقی سازی، سرعت متفاوت رشد تقاضا در بازارهای مختلف است. براساس گزارش چشم انداز جهانی خودروهای برقی آژانس بین المللی انرژی در سال ۲۰۲۶، فروش جهانی خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ با رشد ۲۰ درصدی از مرز ۲۰ میلیون دستگاه عبور کرده و حدود یک چهارم خودروهای جدید فروخته شده در جهان برقی بودند. با وجود این رشد، عملکرد بازارها یکسان نبوده است. چین با سهم نزدیک به ۵۵ درصدی خودروهای برقی از فروش خودروهای جدید، همچنان پیشتاز این تحول است. در اروپا نیز سهم خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۸ درصد رسیده، اما بازار آمریکا با سهمی کمتر از ۱۰ درصد، شرایط متفاوتی را تجربه کرده است. این اختلاف نشان می دهد توسعه خودروهای برقی صرفا تابع تصمیم دولت ها یا تعیین ضرب الاجل برای خودروسازان نیست. سطح درآمد خانوارها، قیمت برق، دسترسی به زیرساخت شارژ، قیمت تمام شده خودرو، مشوق های مالیاتی و حتی الگوی استفاده از خودرو در هر کشور، بر سرعت پذیرش این فناوری تاثیر می‌گذارند. در واقع، خودروی برقی زمانی می تواند به محصولی فراگیر تبدیل شود که هزینه مالکیت آن برای مصرف کننده در مجموع رقابتی باشد. قیمت اولیه بالاتر، نگرانی درباره افت ارزش خودرو در بازار دست دوم و هزینه تعویض باتری از جمله عواملی هستند که همچنان بر تصمیم خرید بخشی از مشتریان اثر می گذارند.
بحران هزینه تولید و فشار بر خودروسازان
از سوی دیگر، برقی سازی برای خودروسازان به معنای تغییر یک قطعه یا جایگزینی موتور بنزینی با موتور الکتریکی نیست؛ بلکه مستلزم بازطراحی بخش مهمی از زنجیره ارزش صنعت خودرو است. تولید باتری، توسعه سامانه مدیریت حرارتی، طراحی پلتفرم الکتریکی، ارتقای نرم افزار خودرو و ایجاد خطوط تولید جدید، سرمایه گذاری های سنگینی را به شرکت ها تحمیل می کند. در این میان، رقابت قیمتی در بازار چین فشار مضاعفی بر خودروسازان سنتی وارد کرده است. شرکت های چینی با تکیه بر مقیاس تولید، زنجیره تامین داخلی و سرعت توسعه محصول توانستند خودروهای برقی را با قیمت های رقابتی تری عرضه کنند. این وضعیت حاشیه سود خودروسازان اروپایی و آمریکایی را تحت فشار قرار داده و آن ها را ناچار کرده است در زمان بندی سرمایه گذاری های خود بازنگری کنند. نمونه روشن این شرایط را می توان در صنعت خودروی آلمان مشاهده کرد. مرسدس بنز در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ از توقف سرمایه گذاری های جدید در کارخانه های آلمان و بررسی گزینه تعطیلی برخی سایت های تولیدی خبر داد. هرچند این تصمیم مستقیما به معنای توقف برنامه های برقی سازی نیست، اما نشان دهنده فشار فزاینده هزینه های تولید و دشواری حفظ رقابت پذیری صنعتی در اروپا است. از سوی دیگر، وابستگی به زنجیره تامین باتری و مواد اولیه نیز یکی از نقاط ضعف راهبرد برقی سازی اروپا محسوب می شود. چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد ظرفیت تولید جهانی سلول باتری را در اختیار داشته است. بنابراین، افزایش تولید خودروهای برقی در اروپا بدون توسعه هم زمان ظرفیت تولید باتری می تواند وابستگی صنعتی این منطقه را افزایش دهد.
کمیسیون اروپا در بسته خودرویی دسامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد کرد این الزام به کاهش ۹۰ درصدی انتشار دی اکسید کربن نسبت به خط مبنای سال ۲۰۲۱ تغییر کند و ۱۰ درصد باقی مانده از طریق استفاده از فولاد کم کربن تولید شده در اتحادیه اروپا یا سوخت های جایگزین جبران شود
بازنگری اروپا در قانون ۲۰۳۵
تحول مهم دیگر به سیاست های اتحادیه اروپا بازمی گردد. مقررات اولیه این اتحادیه برای سال ۲۰۳۵، کاهش صددرصدی انتشار دی اکسید کربن اگزوز خودروهای جدید را هدف گذاری کرده بود؛ سیاستی که عملا مسیر عرضه خودروهای جدید مجهز به موتور احتراق داخلی را محدود می کرد. اما کمیسیون اروپا در بسته خودرویی دسامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد کرد این الزام به کاهش ۹۰ درصدی انتشار دی اکسید کربن نسبت به خط مبنای سال ۲۰۲۱ تغییر کند و ۱۰ درصد باقی مانده از طریق استفاده از فولاد کم کربن تولید شده در اتحادیه اروپا یا سوخت های جایگزین جبران شود. براساس این پیشنهاد، خودروهای هیبریدی، پلاگین‌هیبریدی، خودروهای مجهز به افزایش‌دهنده پیمایش و برخی خودروهای احتراق داخلی نیز می‌توانند پس از سال ۲۰۳۵ همچنان نقشی در بازار داشته باشند. در اکتبر ۲۰۲۶ نیز توافقی اولیه میان گروه هایی از نمایندگان پارلمان اروپا برای کاهش بیشتر هدف انتشار خودروها مطرح شد؛ با این حال، این توافق هنوز به معنای تصویب نهایی قانون نیست و باید مراحل قانونی مربوط را طی کند. اهمیت این تغییر در آن است که سیاست گذاران اروپایی به تدریج از رویکرد مبتنی بر یک فناوری غالب فاصله می گیرند و به سمت انعطاف بیشتر در انتخاب فناوری‌های کاهش آلایندگی حرکت می کنند.
بازگشت هیبریدها به معادلات آینده
یکی از نتایج این تغییر نگرش، افزایش اهمیت فناوری های هیبریدی و پلاگین هیبریدی است. این فناوری ها می توانند بخشی از مزایای موتور الکتریکی را بدون وابستگی کامل به زیرساخت شارژ فراهم کنند. در خودروهای هیبریدی، موتور الکتریکی در کنار موتور احتراق داخلی فعالیت می کند و با بازیابی انرژی ترمز و مدیریت هوشمند توان، مصرف سوخت را کاهش می دهد. در نمونه های پلاگین هیبریدی نیز امکان شارژ باتری از منبع خارجی وجود دارد و خودرو می تواند بخشی از مسیر را با نیروی برق طی کند. البته این فناوری ها نیز محدودیت های خود را دارند. وزن بیشتر، پیچیدگی فنی، هزینه نگهداری بالاتر در برخی ساختارها و وابستگی همچنان به سوخت فسیلی از جمله چالش های آن ها است. همچنین میزان کاهش واقعی آلایندگی پلاگین‌هیبریدها به نحوه شارژ و الگوی رانندگی مالک وابستگی زیادی دارد. با این حال، در شرایطی که زیرساخت شارژ عمومی هنوز در بسیاری از مناطق کامل نشده و قیمت خودروهای تمام برقی برای بخشی از مشتریان بالا است، فناوری هیبریدی می تواند راهکاری برای کاهش تدریجی مصرف سوخت و آلایندگی باشد.
صنعت خودرو جهان از مرحله هیجان اولیه برقی سازی وارد مرحله آزمون اقتصادی آن شده است؛ مرحله ای که در آن، نه وعده های زیست محیطی به تنهایی و نه تعیین ضرب الاجل های سیاسی، بلکه توان تولید اقتصادی و استقبال واقعی مشتریان مسیر آینده را مشخص خواهد کرد
آینده برقی سازی به اقتصاد گره خورده است
بازنگری در سیاست های برقی سازی را نباید به معنای پایان دوران خودروهای الکتریکی دانست. پیش بینی آژانس بین المللی انرژی نشان می دهد فروش خودروهای برقی در سال ۲۰۲۶ می تواند به حدود ۲۳ میلیون دستگاه برسد و نزدیک به ۲۸ درصد فروش جهانی خودروهای جدید را تشکیل دهد. این نهاد همچنین در سناریوهای خود رشد قابل توجه ناوگان خودروهای برقی تا سال ۲۰۳۵ را پیش‌بینی کرده است. بنابراین، آنچه در حال تغییر است بیش از آنکه اصل حرکت به سمت برقی سازی باشد، مدل اجرای آن است. خودروسازان به دنبال کاهش هزینه باتری، افزایش چگالی انرژی، کوتاه کردن زمان شارژ و توسعه خودروهای برقی اقتصادی هستند. در مقابل، دولت ها نیز باید میان اهداف کاهش آلایندگی، امنیت انرژی، اشتغال صنعتی و توان خرید مصرف‌کنندگان تعادل برقرار کنند. در چنین شرایطی، آینده صنعت خودرو احتمالا نه به سلطه مطلق یک فناوری، بلکه به رقابت میان چند راهکار فنی وابسته خواهد بود؛ از خودروهای تمام برقی و هیبریدی گرفته تا پلاگین هیبریدها، توسعه سوخت های کم کربن و بهبود بازده موتورهای احتراق داخلی. برنده این رقابت شرکتی خواهد بود که بتواند فناوری مناسب را با قیمت قابل قبول، کیفیت پایدار و هزینه مالکیت رقابتی به بازار عرضه کند. به بیان دیگر، صنعت خودرو جهان از مرحله هیجان اولیه برقی سازی وارد مرحله آزمون اقتصادی آن شده است؛ مرحله ای که در آن، نه وعده های زیست محیطی به تنهایی و نه تعیین ضرب الاجل های سیاسی، بلکه توان تولید اقتصادی و استقبال واقعی مشتریان مسیر آینده را مشخص خواهد کرد.
نظر شما