شوک هرمز؛ ۱۷۵ کشور به تکاپوی مهار بحران افتادند

به گزارش بازار، وقتی ایران تنگه هرمز را در مواجه با حمله آمریکا و اسرائیل بست، کاخ سفید انتظارش را نداشت. دونالد ترامپ بعداً گفت بسته‌شدن تنگه را پیش‌بینی نمی‌کرد.

اما داده‌های تازه‌ای که صندوق بین‌المللی پول منتشر کرده، نشان می‌دهد همان خطای محاسباتی، جهان را به یکی از سریع‌ترین و گسترده‌ترین موج‌های مداخله اقتصادی پس از بحران مالی ۲۰۰۸ کشاند.

طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول که اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شده، می‌گوید جنگ خاورمیانه «یک شوک انرژی بزرگ جهانی» ایجاد کرد؛ جهش و نوسان شدید قیمت نفت، افزایش عدم‌قطعیت و نگرانی دوباره درباره تورم و پایداری مالی بخشی از این شوک است.

تنگه‌ای که فقط منطقه‌ای نبود

سند صندوق بین‌المللی پول مستقیماً نامی از ایران، تنگه هرمز یا دونالد ترامپ نمی‌برد. به‌جای آن از «جنگ خاورمیانه»، «صادرکنندگان خالص انرژی که تجارتشان مستقیماً تحت تأثیر جنگ قرار گرفت» و «اختلال در تجارت خارجی» حرف می‌زند اما اعداد، دامنه ماجرا را لو می‌دهد.

در ماه اول جنگ رمضان، ۱۳۵ اقتصاد حداقل یک اقدام اعلام کردند و ۳۸ کشور در همان هفته اول دست به کار شدند.

اروپا سریع‌تر از بقیه واکنش نشان داد؛ تا پایان مارس بیش از ۵۰ درصد اقداماتش را اعلام کرده بود. آسیا-اقیانوسیه کندتر پیش رفت. با این حال تا پایان مه، حدود ۸۰ درصد کل اقدامات در همه مناطق اعلام شده بود.

این سرعت و دامنه، تصویر یک «مسئله منطقه‌ای» را باطل می‌کند. اگر بسته‌شدن هرمز فقط یک اقدام تاکتیکی در یک گوشه جهان بود، نباید ۱۷۵ کشور از اقتصادهای پیشرفته تا کشورهای کم‌درآمد و جزایر کوچک ظرف چند ماه سیاست انرژی، مالیاتی، پولی یا ارزی جدید اعلام می‌کردند.

۵۴۸ اقدام مالی، ۱۸۶ تصمیم پولی، ۱۷۱ اقدام قیمتی

ترکیب واکنش‌ها هم وسعت ماجرا را نشان می‌دهد. بر اساس گزارش:

۵۴۸ اقدام مالی، حدود ۴۵ درصد کل اقدامات
۱۷۱ اقدام قیمتی در ۹۱ اقتصاد؛ ۷۰ مورد عبور قیمت و ۶۶ مورد مهار قیمت
۱۸۶ تصمیم پولی در ۱۱۷ اقتصاد؛ ۳۹ افزایش نرخ، ۲۱ کاهش نرخ و بقیه حفظ نرخ
۲۹ اقدام مالی-بخشی در ۱۶ اقتصاد، عمدتاً در اقتصادهای مستقیماً متأثر از جنگ.

صندوق بین‌المللی پول می‌گوید صادرکنندگان خالص انرژی که تجارتشان مستقیماً آسیب دیده بود، زودتر از همه واکنش نشان دادند اما بعداً واردکنندگان خالص سوخت از آنها جلو زدند.
همین یک جمله کافی است تا روشن شود بسته‌شدن هرمز، یک شوک زنجیره‌ای بود که اول به همسایگان و صادرکنندگان، بعد به واردکنندگان در آسیا، اروپا و آفریقا وارد شد.