امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: شنیده ها از جاده مخصوص حاکی از آن است که در تازه ترین تحولات مربوط به واگذاری سهام گروه خودروسازی سایپا، سه خودروساز رقیب در حال بررسی شکل دهی به یک ائتلاف برای حضور در فرآیند خرید سهام این خودروساز هستند؛ اتفاقی که در صورت نهایی شدن، می تواند معادلات مالکیت در صنعت خودرو را وارد مرحله جدیدی کند و فضای رقابت در عرصه رسانه را برای بابک زنجانی»، رئیس گروه دات وان را سخت تر کند.
اگرچه هنوز جزئیات رسمی از ساختار این ائتلاف، میزان سهم مورد نظر هر یک از طرف ها و نحوه حضور آن ها منتشر نشده، اما اصل شکل گیری چنین آرایشی نشان می دهد که گروه خودروسازی سایپا دیگر صرفا یک بنگاه اقتصادی برای خریداران بالقوه نیست و مالکیت آن می تواند آرایش آینده صنعت خودرو را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
سایپا؛ فراتر از یک معامله صنعتی
اهمیت گروه خودروسازی سایپا برای بازیگران صنعت خودرو تنها به خطوط تولید، شبکه فروش، زنجیره تامین و ارزش دارایی های آن محدود نمی شود. این شرکت یکی از بزرگ ترین مجموعه های صنعتی کشور است و تغییر مالکیت آن می تواند به قطعه سازی، اشتغال، بازار خودرو، شبکه خدمات پس از فروش و حتی مناسبات میان خودروسازان و سیاست گذار اثرگذار باشد. به همین دلیل است که واگذاری چنین مجموعه ای، در هیچ مقطعی صرفا یک معامله عادی بورسی یا صنعتی تلقی نمی شود. مالک جدید سایپا در عمل می تواند بر بخشی از مسیر آینده صنعت خودرو کشور اثرگذار باشد و همین موضوع، اهمیت رقابت بر سر این واگذاری را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می شود که ائتلاف احتمالی با چه هدفی در حال شکل گیری است؛ آیا هدف اصلی، تجمیع منابع مالی و افزایش توان خرید است یا اینکه اعضای ائتلاف به دنبال تقسیم ریسک، استفاده از ظرفیت های یک دیگر و طراحی یک ساختار مشترک برای اداره سایپا هستند؟
رقبایی که برای خرید رفیق نزدیک شدند
شنیده ها درباره ائتلاف سه خودروساز رقیب از این جهت قابل توجه است که در شرایط عادی، این شرکت ها باید در بازار محصول، مشتری، شبکه فروش و حتی زنجیره تامین با یکدیگر رقابت کنند؛ اما قرار گرفتن آن ها در یک جبهه برای خرید یک دارایی صنعتی بزرگ نشان می دهد که مالکیت سایپا می تواند منافع مشترکی برای رقبای امروز ایجاد کند.
در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می شود که ائتلاف احتمالی با چه هدفی در حال شکل گیری است؛ آیا هدف اصلی، تجمیع منابع مالی و افزایش توان خرید است یا اینکه اعضای ائتلاف به دنبال تقسیم ریسک، استفاده از ظرفیت های یک دیگر و طراحی یک ساختار مشترک برای اداره سایپا هستند؟ پاسخ به این پرسش بدون ارائه اطلاعات رسمی درباره ترکیب خریداران، ساختار تامین مالی و برنامه آن ها برای اداره نارنجی پوشان جاده مخصوص ممکن نیست، اما نفس نزدیک شدن رقبای صنعتی به یکدیگر برای تصاحب یک خودروساز بزرگ، اتفاقی قابل توجه در معادلات صنعت خودرو محسوب می شود.
صنعت خودرو در بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان به دلیل ارتباط مستقیم با اشتغال، زنجیره تامین، فناوری، انرژی، تجارت خارجی و حمل و نقل، صنعتی با ابعاد راهبردی و سیاسی محسوب می شود. در داخل کشور اما این پیوند طی دهه های گذشته پر رنگ تر بوده است
خودروسازی؛ صنعتی فراتر از اقتصاد
صنعت خودرو در بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان به دلیل ارتباط مستقیم با اشتغال، زنجیره تامین، فناوری، انرژی، تجارت خارجی و حمل و نقل، صنعتی با ابعاد راهبردی و سیاسی محسوب می شود. در داخل کشور اما این پیوند طی دهه های گذشته پر رنگ تر بوده است. تصمیم های مرتبط با مالکیت خودروسازان، قیمت گذاری، واردات، تعرفه، تامین ارز و نحوه حمایت از تولید، همواره فراتر از محاسبات صرف اقتصادی قرار داشتند. به همین دلیل، رقابت برای خرید گروه خودروسازی سایپا را نمی توان تنها رقابت چند سرمایه گذار برای تصاحب یک بنگاه بزرگ صنعتی دانست. آنچه در این واگذاری اهمیت دارد، این است که چه مجموعه ای با چه مدل مدیریتی، چه پشتوانه مالی و چه برنامه صنعتی قرار است آینده سایپا را در دست بگیرد.
سابقه سیاستگذاری صنعت خودرو نشان داده است که تعیین تکلیف مالکیت خودروسازان بزرگ همواره تحت تاثیر مجموعه از عوامل اقتصادی، صنعتی و حاکمیتی قرار داشته است
سیاستگذاری خارج از جاده مخصوص
سابقه سیاستگذاری صنعت خودرو نشان داده است که تعیین تکلیف مالکیت خودروسازان بزرگ همواره تحت تاثیر مجموعه از عوامل اقتصادی، صنعتی و حاکمیتی قرار داشته است. به همین دلیل، آینده سایپا را نمی توان فقط در اتاق هیات مدیره این شرکت جست و جو کرد. بخشی از تصمیمات مهم این صنعت طی سال های گذشته خارج از جاده مخصوص و در سطوح سیاستگذاری اقتصادی و حکمرانی شکل گرفته است. اکنون نیز هرگونه تغییر در مالکیت سایپا می تواند متاثر از ملاحظاتی فراتر از قیمت پیشنهادی خریداران باشد. از همین منظر، موضوع اهلیت خریداران اهمیت ویژه پیدا می کند. اهلیت تنها به توان پرداخت قیمت معامله محدود نیست؛ بلکه باید مشخص شود خریدار توان تامین سرمایه در گردش، سرمایه گذاری، اصلاح ساختار مالی و حفظ ظرفیت تولید سایپا را دارد یا خیر.
مساله فقط خرید سایپا نیست
مسئله مهم تر آن است که واگذاری سایپا نباید صرفا با معیار «چه کسی می خرد» سنجیده شود؛ بلکه باید مشخص شود «خریدار با سایپا چه خواهد کرد»، برنامه تولید، اصلاح ساختار مالی، تعیین تکلیف بدهی ها، توسعه محصولات، رابطه با قطعه سازان، سرمایه گذاری در فناوری و نحوه اداره شرکت پس از واگذاری، از خود معامله مهم‌تر است. اگر خریدار صرفا به دنبال استفاده از دارایی ها و ظرفیت های موجود باشد، واگذاری نمی تواند به معنای واقعی کلمه خصوصی سازی و اصلاح ساختار صنعت خودرو تلقی شود. در مقابل، اگر سرمایه گذار جدید برنامه مشخصی برای توسعه محصول، افزایش بهره وری و اصلاح ساختار مالی داشته باشد، واگذاری می تواند نقطه آغاز یک دوره جدید برای سایپا باشد.
اگر ائتلاف احتمالی سه خودروساز رقیب به مرحله رسمی برسد، این رویداد می تواند یکی از مهم ترین نشانه های تغییر آرایش قدرت در صنعت خودرو باشد؛ آرایشی که در آن رقبای بازار برای به دست آوردن یک بازیگر بزرگ، ناچار به همکاری شدند
تغییر آرایش قدرت در صنعت خودرو
اگر ائتلاف احتمالی سه خودروساز رقیب به مرحله رسمی برسد، این رویداد می تواند یکی از مهم ترین نشانه های تغییر آرایش قدرت در صنعت خودرو باشد؛ آرایشی که در آن رقبای بازار برای به دست آوردن یک بازیگر بزرگ، ناچار به همکاری شدند. این همکاری احتمالی می تواند نشان دهنده آن باشد که ارزش راهبردی سایپا برای بازیگران صنعت خودرو، فراتر از ارزش مالی سهام آن است. دسترسی به ظرفیت تولید، شبکه تامین، زیرساخت های صنعتی، برندها، بازار و نیروی انسانی، مجموعه از دارایی هایی است که می تواند موقعیت هر خریدار را در بازار خودرو تغییر دهد. اکنون باید منتظر ماند و دید این نزدیکی صرفا یک ائتلاف اقتصادی برای خرید سایپا خواهد بود یا آغاز شکل گیری یک ساختار جدید در صنعت خودرو، در این میان، ورود بازیگران جدید به رقابت برای مالکیت سایپا نیز می تواند معادله را پیچیده تر کند. هرچه تعداد متقاضیان و مدل های پیشنهادی برای خرید افزایش یابد، اهمیت شفافیت فرآیند واگذاری و بررسی اهلیت صنعتی و مالی خریداران نیز بیشتر خواهد شد. آنچه مسلم است اینکه سرنوشت سایپا فقط سرنوشت یک شرکت نیست؛ تعیین مالکیت آن می تواند بخشی از نقشه آینده صنعت خودرو ایران را ترسیم کند. از این رو، آنچه باید در پایان این رقابت مورد قضاوت قرار گیرد، نه صرفا نام برنده معامله، بلکه برنامه است که قرار است سایپا را از یک خودروساز بزرگ دولتی به یک بنگاه رقابت پذیر و توسعه گرا تبدیل کند.
نظر شما