حبیب حمیدپور؛ بازار: جنوب غرب ایران یکی از مهمترین کانونهای اقتصاد انرژی کشور است؛ منطقهای که نفت، گاز، پتروشیمی، پالایشگاهها، صنایع پایین دستی، بنادر و مسیرهای تجاری را در کنار یکدیگر دارد و میتواند نقش مهمی در رشد تولید و تجارت کشور داشته باشد. با این حال، بهرهگیری از این ظرفیتها نیازمند نگاه دقیقتر به اقتصاد انرژی و شاخصهای واقعی توسعه صنعتی است.
در اقتصاد انرژی تنها میزان استخراج نفت و گاز یا ظرفیت اسمی واحدهای تولیدی اهمیت ندارد و در واقع حجم تولید واقعی، بهرهوری، ارزش افزوده، میزان سرمایهگذاری، مصرف انرژی، هزینه تمامشده، ظرفیت صنایع پاییندستی و توان صادراتی نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد. اگر این شاخصها در سیاستگذاری مورد توجه قرار نگیرند، بخشی از ظرفیتهای صنعتی منطقه بدون ایجاد ارزش اقتصادی متناسب باقی خواهد ماند.
یکی از مهمترین مسائل جنوب غرب کشور، فاصله گرفتن از اقتصاد مبتنی بر فروش مواد اولیه و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش نفت، گاز و پتروشیمی است. هرچه مواد اولیه در داخل کشور بیشتر فرآوری و به محصولات نهایی تبدیل شوند، ارزش افزوده، اشتغال تخصصی و درآمد حاصل از تولید افزایش پیدا میکند.
در این مسیر، شهرکهای صنعتی میتوانند حلقه ارتباطی میان صنایع بزرگ انرژی و واحدهای تولیدی کوچک و متوسط باشند. توسعه صنایع مرتبط با تجهیزات نفت و گاز، مواد شیمیایی، قطعات، خدمات فنی و مهندسی و محصولات پاییندستی میتواند یک زنجیره تولید گسترده در منطقه ایجاد کند.
ظرفیتهای منطقه آزاد اروند
منطقه آزاد اروند با برخورداری از ظرفیتهای ژئوپلیتیک، شهرکهای صنعتی آبادان و خرمشهر و همچنین پالایشگاه آبادان، یکی از مهمترین ظرفیتهای جنوب غرب کشور برای توسعه صنایع انرژی و پایین دستی به شمار میرود. پالایشگاه آبادان با ظرفیت ۴۶۰ هزار بشکه در روز و تولید فرآوردههای متنوع، میتواند زمینه مناسبی برای توسعه صنایع مرتبط و تکمیل زنجیره ارزش در منطقه فراهم کند.
در چنین شرایطی انتظار میرود سازمان منطقه آزاد اروند در راستای رسالت خود در جذب سرمایهگذار و توسعه صادرات با ارائه تسهیلات و مشوقهای لازم، زمینه حضور هلدینگهای بزرگ سرمایهگذاری و توسعه صنایع پاییندستی پتروشیمی را فراهم کند.
این اقدام میتواند ضمن ایجاد قطب جدیدی در صنعت پتروشیمی، به توسعه اشتغال تخصصی، افزایش ارزش افزوده و خلق ثروت در منطقه کمک کند و ظرفیتهای موجود در حوزه انرژی را از یک مزیت بالقوه به فعالیتهای اقتصادی مولد تبدیل کند.
بازار داخلی نیز ظرفیت مهمی برای توسعه صنایع انرژی دارد. ایجاد ارتباط میان صنایع بزرگ نفت و پتروشیمی با تولیدکنندگان داخلی میتواند زمینه تأمین مواد اولیه، کاهش هزینهها و افزایش تولید محصولات نهایی را فراهم کند.
در کنار آن، موقعیت جغرافیایی جنوب غرب یک مزیت مهم صادراتی است. عراق، کویت و کشورهای حاشیه خلیج فارس بازارهای مهمی برای محصولات پتروشیمی، قیر، فرآوردههای نفتی، مواد شیمیایی و تجهیزات صنعتی به شمار میروند. نزدیکی به این بازارها و برخورداری از بنادر، امکان توسعه تجارت منطقهای را فراهم کرده است.
البته موفقیت در بازارهای خارجی تنها به تولید محصول وابسته نیست؛ شناخت بازار هدف، قیمت رقابتی، استانداردهای صادراتی، لجستیک، بازاریابی و ایجاد شبکه تجاری نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
ایران در حوزههای مختلف نفت، گاز، پالایش، پتروشیمی، تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی از ظرفیتهای فناورانه قابل توجهی برخوردار است. استفاده از این توان داخلی میتواند علاوه بر کاهش وابستگی، هزینه تولید را کاهش داده و زمینه حضور شرکتهای ایرانی در بازارهای منطقهای را فراهم کند
توسعه شرکتهای دانش بنیان، تولید تجهیزات تخصصی و صادرات خدمات فنی و مهندسی باید بخشی از راهبرد اقتصاد انرژی جنوب غرب باشد. در واقع، فناوری زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل میشود که از مرحله دانش عبور کرده و به محصول، تولید و بازار صادراتی برسد.
سرمایهگذاری با نگاه زنجیرهای
سرمایهگذاری در صنایع انرژی نیز نباید صرفاً بر افزایش ظرفیت تولید متمرکز باشد. پیش از اجرای هر پروژه باید تأمین مواد اولیه، فناوری، بازار مصرف، هزینه انرژی، زیرساختهای حملونقل و امکان صادرات آن مورد توجه قرار گیرد.
جنوب غرب ایران ظرفیت تبدیل شدن به یک قطب تولید، تجارت و فناوری در حوزه انرژی را دارد اما این ظرفیت زمانی به نتیجه میرسد که میان بخشهای نفت و گاز، پتروشیمی، صنایع پاییندستی، شهرکهای صنعتی، شرکتهای دانش بنیان و شبکه تجارت داخلی و خارجی ارتباط ایجاد شود
بی توجهی به این شاخصها و ادامه نگاه جزیرهای به صنایع انرژی، میتواند موجب کاهش بهرهوری، محدود شدن سرمایهگذاری و از دست رفتن بخشی از بازارهای داخلی و خارجی شود؛ در حالی که یک رویکرد منسجم به اقتصاد انرژی میتواند منابع و توان صنعتی جنوبغرب ایران را به تولید با ارزش افزوده، توسعه صنعتی و درآمد پایدار تبدیل کند.
نظر شما