بازار؛ گروه بینالملل: در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵، رژیم اسرائیل و عبدالرحمن عبداللهی، رئیس جمهور سومالیلند، توافقنامهای برای برقراری روابط دیپلماتیک و به رسمیت شناختن متقابل امضا کردند که تلآویو آن را به عنوان دستاوردی در راستای ادامه توافقنامههای ابراهیم معرفی کرد. تصمیم مقامات اسرائیلی پیش از این توسط مصر، ترکیه، جیبوتی و سومالی محکوم شد و از حاکمیت موگادیشو بر کل قلمرو این کشور حمایت کردند. با این حال، برای دولت بنیامین نتانیاهو، مخالفت بازیگران خارجی به هیچ وجه اهمیت ندارد. نکته قابل توجه این است که اسرائیل با به رسمیت شناختن یکجانبه فلسطین مخالف است، در حالی که اساساً رویکرد مشابهی را در مورد سومالیلند اعمال میکند.
مخالفت گسترده
به محض اینکه بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به رسمیت شناختن سومالیلند به عنوان یک کشور مستقل را اعلام کرد، موجی از مخالفتها از سوی بازیگران منطقهای و بینالمللی به راه افتاد. در میان این واکنشها، موضع قاطع مصر مشهود بود. وزارت امور خارجه مصر این اقدام را «اقدامی خطرناک» توصیف کرد که صلح و امنیت بینالمللی را تهدید و اصول مسلم حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل را نقض میکند. طبق اعلام این وزارتخانه، بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، با همتایان خود در سومالی، جیبوتی و ترکیه تماسهای تلفنی برقرار کرد. در طول مذاکرات، وزرای امور خارجه حمایت خود را از وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی مجدداً تأیید و هرگونه اقدامات یکجانبهای را قاطعانه رد کردند.
عربستان سعودی نیز با ابراز مخالفت خود با این تصمیم، آن را تشدید اقدامات یکجانبه جداییطلبانه توصیف و بر تعهد خود به وحدت و حاکمیت سومالی تأکید کرد. وزارت امور خارجه فلسطین اعلام کرد که این اظهارات اسرائیل تهدیدی برای امنیت منطقهای و عربی است و به منزله حمایت بیقید و شرط از تلاش برای تضعیف وحدت کشورها محسوب میشود.
شورای همکاری خلیج فارس نیز موضع مشابهی اتخاذ و آن را محکوم و آن را «نقض خطرناک اصول حقوق بینالملل و نقض آشکار حاکمیت سومالی» توصیف کرد. در آنکارا، وزارت امور خارجه ترکیه موضع تندی اتخاذ و استدلال کرد که این به رسمیت شناختن، دخالت آشکار در امور داخلی سومالی است.
در سطح منطقهای، اتحادیه عرب این اقدام را «تحریکآمیز و غیرقابل قبول» توصیف کرد و آن را تجاوز آشکار به اصل تمامیت ارضی و حاکمیت دولت دانست. شورای همکاری خلیج فارس نیز موضع مشابهی اتخاذ و آن را محکوم و آن را «نقض خطرناک اصول حقوق بینالملل و نقض آشکار حاکمیت سومالی» توصیف کرد. در آنکارا، وزارت امور خارجه ترکیه موضع تندی اتخاذ و استدلال کرد که این به رسمیت شناختن، دخالت آشکار در امور داخلی سومالی است.
در سطح قارهای، اتحادیه آفریقا بار دیگر بر رد هرگونه به رسمیت شناختن سومالیلند به عنوان یک نهاد مستقل تأکید و تعهد خود را به وحدت و حاکمیت سومالی تجدید کرد. محمود علی یوسف، رئیس کمیسیون اتحادیه آفریقا، هشدار داد که هرگونه تلاشی برای تضعیف وحدت و تمامیت ارضی سومالی میتواند سابقهای خطرناک با پیامدهای گسترده ایجاد کند که احتمالا صلح و ثبات را در سراسر قاره آفریقا به طور کلی تهدید کند.
ارتباط با رویدادهای منطقهای
اعلام به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل با ادامه حملات به نوار غزه و تشدید اظهارات دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در مورد آواره کردن فلسطینیها از سرزمینشان همزمان شده است. در این چارچوب، نشانههایی از همگرایی نگرانکننده بین سیاست و جغرافیا پدیدار شده است، و سومالیلند به ویژه به عنوان یک جزء بالقوه از ترتیبات جدید منطقهای در نظر گرفته میشود. در اوایل مارس ۲۰۲۵، شبکه تلویزیونی دولتی اسرائیل، کان، اعلام کرد که مقامات سومالیلند به دنبال سوءاستفاده از وضعیت غزه و فلسطین بودهاند تا از این طریق به منافع سیاسی خود در قبال ایالات متحده و اسرائیل دست یابند.
این گزارشها با پرسشهای در مورد یک توافق احتمالی اعلام نشده همراه بود که مبتنی بر به رسمیت شناختن بینالمللی در ازای گشودن قلمرو خود به روی پروژههای امنیتی و راهبردی است. از جمله سناریوهای مورد بحث، اسکان احتمالی فلسطینیهای آواره از نوار غزه بود. رسانههای اسرائیلی گزارشهایی را منتشر کردند مبنی بر اینکه سومالیلند برای پذیرش فلسطینیهای آوارگی در ازای به رسمیت شناخته شدن، آمادگی خود را نشان داده است.
در اوایل مارس ۲۰۲۵، شبکه تلویزیونی دولتی اسرائیل، کان، اعلام کرد که مقامات سومالیلند به دنبال سوءاستفاده از وضعیت غزه و فلسطین بودهاند تا از این طریق به منافع سیاسی خود در قبال ایالات متحده و اسرائیل دست یابند.
در ۱۱ مارس ۲۰۲۵، روزنامه جروزالم پست به نقل از مقامات آمریکایی نوشت که در تماس با دولتهای شرق آفریقا در مورد امکان جابجایی آوارگان فلسطینی از غزه گفتگو کردهاند. سپس، رسانههای اسرائیل به اظهارات منتسب به عبدالرحمن ضاهر عدن، وزیر امور خارجه سومالیلند، استناد کردند مبنی براینکه این منطقه «احتمال جذب جمعیت غزه را رد نمیکند». البته، او تأکید کرد که هرگونه بحثی در مورد چنین اقدامی ابتدا مستلزم برقراری روابط دیپلماتیک رسمی با این منطقه است.
موقعیت راهبردی و پروژه ۲۰۲۵
اهمیت سومالیلند بیش از هر چیز در موقعیت راهبردی بسیار حساس آن نهفته است که در امتداد خط ساحلی ۷۴۰ کیلومتری خلیج عدن، در محل اتصال اقیانوس هند و دریای سرخ امتداد دارد که موقعیتی حیاتی در شاخ آفریقا به آن میبخشد. با وجود جدایی اعلامی سومالیلند از جمهوری فدرال سومالی در سال ۱۹۹۱، این کشور هنوز به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخته نشده است.
این منطقه تقریباً ۲۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت و حدود پنج میلیون نفر جمعیت دارد. در سال ۲۰۲۴، این منطقه در بحبوحه اختلافات مداوم بر سر قانون اساسی در سومالی و تشدید تلاشها برای ایجاد اتحادهای بینالمللی که میتواند راه را برای به رسمیت شناختن رسمی هموار کند، قصد خود را برای فعالیت به عنوان یک کشور مستقل اعلام کرد. به نظر نمیرسد که به رسمیت شناختن رسمی سومالیلند از محاسبات نظامی و سیاسی گستردهتر ایالات متحده در منطقه جدا باشد.
این منطقه به صراحت در «پروژه ۲۰۲۵»، طرح کلی انتقال قدرت ریاست جمهوری ایالات متحده و تهیه شده توسط حدود ۱۴۰ عضو و حامی حزب جمهوریخواه پیش از انتخابات ۲۰۲۴، ذکر شده است. این سند پیشنهاد به رسمیت شناختن رسمی سومالیلند را میدهد و بر لزوم استفاده از موقعیت راهبردی حیاتی آن تاکید میکند.
روزنامه فایننشال تایمز در ۱۵ مارس ۲۰۲۵ گزارش داد که مذاکراتی بین واشنگتن و رهبری سومالیلند بر سر تأسیس پایگاه نظامی آمریکا در بندر بربره انجام شده است. این مذاکرات به دلیل نگرانی فزاینده آمریکا از گسترش نفوذ چین، پس از ساخت پایگاه نظامی پکن در جیبوتی، صورت گرفت.
در دسامبر ۲۰۲۴، اسکات پری، نماینده کنگره آمریکا، لایحهای را به کنگره ارائه کرد که خواستار به رسمیت شناختن رسمی سومالیلند به عنوان یک کشور مستقل بود. روزنامه فایننشال تایمز در ۱۵ مارس ۲۰۲۵ گزارش داد که مذاکراتی بین واشنگتن و رهبری سومالیلند بر سر تأسیس پایگاه نظامی آمریکا در بندر بربره انجام شده است. این مذاکرات به دلیل نگرانی فزاینده آمریکا از گسترش نفوذ چین، پس از ساخت پایگاه نظامی پکن در جیبوتی، صورت گرفت.
به نظر میرسد اسرائیل به سومالیلند بیش از یک کارت دیپلماتیک نگاه میکند. روزنامه اسرائیلی هاآرتص در گزارش ۳ دسامبر ۲۰۲۴، این منطقه را عنصر کلیدی در رویارویی اسرائیل با حوثیها در یمن، در چارچوب تلاشها برای ایجاد یک پایگاه نظامی با حمایت امارات، توصیف کرد. طبق گزارش وبسایت بریتانیایی «میدل ایست مانیتور» در نوامبر ۲۰۲۴، امارات متحده عربی به عنوان میانجی بین اسرائیل و سومالیلند عمل کرده است. در این گزارش آمده که نقش ابوظبی فراتر از متقاعد کردن این منطقه برای پذیرش پایگاه نظامی است و به تأمین مالی کامل این پروژه نیز گسترش مییابد.
چشماندازهای آینده
بدون تردید، به رسمیت شناختن استقلال سومالیلند توسط اسرائیل یکی از رویدادهای کلیدی آخرین ماه سال ۲۰۲۵ است و فراتر از «وزن ژئوپلیتیکی» خود، این گام میتواند راه را برای موجی از به رسمیت شناختنهای مشابه توسط سایر بازیگران علاقهمند به همکاری با این منطقه را هموار کند. این کشورها، در درجه نخست، اتیوپی و امارات متحده عربی و همچنین به طور بالقوه ایالات متحده و بریتانیا را شامل میشوند.
برای اتیوپی، به رسمیت شناختن سومالیلند به آدیس آبابا اجازه میدهد تا به طور قانونی روند تنوعبخشی به مسیرهای تجاری را آغاز کند؛ برای ایالات متحده، این امر بار دیگر اهمیت نفوذ در منطقه شاخ آفریقا نشان میدهد و حضور بیشتری را در منطقه استراتژیک در امتداد تنگه بابالمندب ایجاد میکند. در مقابل، امارات متحده عربی، با استراتژی محتاطانه خاص خود در تکیه بر ابزارهای اقتصادی نفوذ، پروژههای فعلی را برای اقدامات نمادین به خطر نمیاندازد و به احتمال زیاد بدون توسل به تصمیمات سطح بالا، به حمایت از تماسهای غیررسمی برقرار شده با دولت سومالیلند ادامه خواهد داد.
نظر شما