بازار؛ گروه استان ها: تأمین مالی، شریان اصلی هر بنگاه اقتصادی است؛ اما در کرمانشاه، بسیاری از تولیدکنندگان، پیمانکاران و کسبوکارهای متوسط با فرآیندهای طولانی، وثیقههای سنگین، تأخیر در پرداخت و نبود اطلاعات اعتباری شفاف روبهرو هستند. مسئله دیگر صرفاً کمبود منابع نیست؛ بلکه ناتوانی سیستم مالی در تبدیل سریع و دقیق ظرفیت تولیدی استان به سرمایه در گردش، سرمایه ثابت و پروژههای ارزشآفرین است.
تولیدی که منتظر پول میماند
کرمانشاه از نظر موقعیت جغرافیایی، ظرفیت کشاورزی، صنعت، گردشگری و مرز مشترک با عراق، از استانهای دارای پتانسیل بالای اقتصادی کشور است. معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری کرمانشاه، منطقه آزاد تجاری و صنعتی، شش گذرگاه مرزی، ظرفیتهای کشاورزی و صنعتی، گردشگری و خدماتی و طرحهای حملونقل ریلی را از مهمترین فرصتهای سرمایهگذاری و صادرات استان میداند.
با این حال، ظرفیت اقتصادی زمانی به رشد واقعی تبدیل میشود که سرمایه در زمان مناسب و با هزینه معقول در اختیار تولیدکننده قرار گیرد. در بسیاری از واحدهای تولیدی، مشکل از نبود سفارش یا نبود بازار نیست؛ مشکل از نبود نقدینگی برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق، تعمیر ماشینآلات، تأمین انرژی و اجرای سفارشهای صادراتی است.
مجید کریمی ریزی، رئیس مرکز ملی تأمین مالی و دبیر شورای ملی تأمین مالی در سفر به کرمانشاه، چالش تأمین مالی بنگاههای اقتصادی و دشواری دسترسی فعالان اقتصادی به منابع بانکی را صریحاً مطرح کرده و بر ضرورت استفاده از روشهای نوین و غیرتورمی تأمین مالی برای حمایت از تولید و سرمایهگذاری تأکید کرده است.
این اظهارنظر نشان میدهد که مسئله تأمین مالی در کرمانشاه، یک موضوع محلی و موردی نیست؛ بلکه بخشی از چالش ساختاری نظام مالی کشور است که در استانهای دارای اقتصاد تولیدمحور، اثرگذاری بیشتری دارد.
تأمین مالی، شریان اصلی تولید است و در کرمانشاه بسیاری از بنگاههای اقتصادی با فرآیندهای طولانی، وثیقههای سنگین و تأخیر در پرداخت روبهرو هستند؛ مسئلهای که فراتر از نبود پول، به ساختار نظام مالی مربوط است.
پول هست، مسیر نیست
برخلاف تصور رایج، مسئله تأمین مالی در کرمانشاه تنها به «نبود پول» خلاصه نمیشود. بخش قابل توجهی از منابع بانکی، صندوقهای ضمانت، بازار سرمایه و ابزارهای مالی در کشور وجود دارد؛ اما مسیر رسیدن این منابع به بنگاههای کوچک و متوسط، پیچیده، زمانبر و گاه غیرشفاف است.
مدیر یک واحد تولیدی معمولاً باید همزمان با مدارک مالی، مجوزها، وثیقه، طرح توجیهی، سوابق بانکی، استعلامها و تضمینهای متعدد روبهرو شود. در بسیاری از موارد، زمان لازم برای طی این مسیر با نیاز واقعی بنگاه همخوان نیست؛ چراکه تولیدکننده برای حفظ سفارش، پرداخت حقوق کارکنان یا خرید مواد اولیه، به نقدینگی در بازه کوتاه نیاز دارد.
حسن رستمزاد، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری کرمانشاه نیز تأمین مالی، دسترسی به تسهیلات، تعدد و پیچیدگی فرآیندهای اداری، تأمین زیرساخت تولید، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، توسعه صادرات و تربیت نیروی انسانی ماهر را از مهمترین محورهای نیازمند پیگیری میداند.
این بدان معناست که مشکل تأمین مالی، یک مسئله بانکی صرف نیست؛ بلکه مسئلهای فرابخشی است که به ادارات ثبت، مالیات، بیمه، شهرداری، صنعت، معدن و تجارت، گمرک، بیمه و نهادهای ضمانت نیز مرتبط است.
رئیس مرکز ملی تأمین مالی در سفر به کرمانشاه، چالش دسترسی فعالان اقتصادی به منابع بانکی را مطرح کرده و بر ضرورت استفاده از روشهای نوین و غیرتورمی تأمین مالی برای حمایت از تولید و سرمایهگذاری تأکید کرده است.
وثیقه، دیوار نامرئی تولید
یکی از اصلیترین موانع دسترسی بنگاهها به تسهیلات بانکی، مسئله وثیقه است. بسیاری از کارآفرینان و تولیدکنندگان جوان، زمین، ساختمان یا دارایی ثابت قابل رهن ندارند؛ در حالی که ایده، سفارش، قرارداد، دانش فنی و ظرفیت تولید آنها میتواند ارزش اقتصادی قابل توجهی داشته باشد.
در نظام مالی سنتی، بانکها معمولاً به دنبال دارایی فیزیکی برای پوشش ریسک هستند. اما در اقتصاد دانشبنیان و کسبوکارهای نوپا، ارزش اصلی بنگاه در دانش، نرمافزار، داده، مالکیت فکری، قرارداد و توان اجرایی نهفته است. این ناهمخوانی، باعث میشود بسیاری از پروژههای قابلتوجه، پیش از رسیدن به مرحله تولید، از مسیر تأمین مالی حذف شوند.
کرمانشاه از نظر شرکتهای دانشبنیان و فناور ظرفیت قابل توجهی دارد. بر اساس آمارهای ارائهشده در نشستهای تخصصی حوزه فناوری، شرکتهای دانشبنیان و فناور استان از نظر میزان فروش محصولات رتبه ششم کشور را دارند و فروش محصولات این شرکتها در سال گذشته به حدود ۳۴ هزار میلیارد تومان رسیده است.
این رقم نشان میدهد که کرمانشاه فقط استان کشاورزی و مرزی نیست؛ بلکه ظرفیت قابل توجهی در اقتصاد مبتنی بر دانش و فناوری دارد. اما این ظرفیت، بدون ابزارهای تأمین مالی متناسب با شرکتهای دانشبنیان، بهراحتی به سرمایهگذاری و اشتغال پایدار تبدیل نمیشود.
در آبان ۱۴۰۵، معاون وزیر اقتصاد بر تعیین تکلیف فوری ۲۴۸ پرونده تسهیلات حفظ اشتغال در شرایط اضطرار جنگ در کرمانشاه و پرداخت ۸۰۰ میلیارد تومان منابع حمایت از اشتغال و تولید تأکید کرده است.
نرخ سود و ریسک تولید
مسئله دیگر، هزینه پول است. در شرایطی که نرخ سود تسهیلات، هزینههای جانبی، تأخیر در پرداخت و نوسانات ارزی با هم ترکیب میشوند، حاشیه سود بسیاری از بنگاهها کاهش مییابد. تولیدکنندهای که برای خرید مواد اولیه وام میگیرد، باید بتواند هم هزینه مالی را بپردازد و هم در رقابت با کالاهای مشابه قیمت رقابتی ارائه دهد.
در چنین شرایطی، بخشی از تولیدکنندگان به سمت تأخیر در پرداخت به تأمینکنندگان، کاهش کیفیت، کاهش اشتغال یا فروش دارایی حرکت میکنند. این چرخه معیوب، نهتنها بنگاه را تضعیف میکند، بلکه زنجیره تأمین را نیز آسیبپذیر میسازد.
راهکار واقعی، صرفاً افزایش سقف تسهیلات نیست. باید نرخ سود واقعی، زمان تأمین مالی، هزینه وثیقه، مدت بازپرداخت و تناسب اقساط با جریان نقدی بنگاه بازطراحی شود. تسهیلاتی که بازپرداخت آن با چرخه تولید همخوان نیست، در عمل به بنگاه فشار میآورد، نه اینکه به آن کمک کند.
شرکتهای دانشبنیان و فناور کرمانشاه از نظر میزان فروش محصولات رتبه ششم کشور را دارند و فروش محصولات آنها در سال گذشته به حدود ۳۴ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ ظرفیتی که نیازمند ابزارهای تأمین مالی متناسب با اقتصاد دانشبنیان است.
۸۰۰ میلیارد تومان؛ فرصت یا آزمون اجرا؟
در آبان ۱۴۰۵، مرتضی زمانیان، معاون سیاستگذاری و راهبری اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی با تأکید بر تعیین تکلیف فوری ۲۴۸ پرونده تسهیلات حفظ اشتغال در شرایط اضطرار جنگ در کرمانشاه، خواستار تسریع بانکها و دستگاههای اجرایی در روند پرداخت تسهیلات شد. همچنین بر ضرورت پرداخت ۸۰۰ میلیارد تومان منابع پیشبینیشده برای حمایت از اشتغال و تولید در مهلت باقیمانده تأکید کرد.
این عدد نشان میدهد که دولت و وزارت اقتصاد، اهمیت حمایت از تولید و اشتغال در کرمانشاه را درک کردهاند. اما تجربه نشان داده که اعداد و مصوبات، زمانی اثرگذار میشوند که فرآیند اجرا شفاف، سریع و قابل پیگیری باشد.
| شاخص |
وضعیت اعلامشده در آبان ۱۴۰۵ |
| پروندههای تسهیلات حفظ اشتغال |
۲۴۸ پرونده |
| منابع پیشبینیشده حمایت از اشتغال و تولید |
۸۰۰ میلیارد تومان |
| فروش شرکتهای دانشبنیان و فناور استان در سال گذشته |
حدود ۳۴ هزار میلیارد تومان |
| رتبه فروش شرکتهای دانشبنیان کرمانشاه |
ششم کشور |
| تعداد گذرگاه مرزی استان |
۶ گذرگاه |
این جدول نشان میدهد که کرمانشاه هم از نظر ظرفیت تولیدی و دانشبنیان و هم از نظر منابع حمایتی، ظرفیت قابل توجهی دارد. اما مسئله اصلی، تبدیل این ظرفیتها به نقدینگی مؤثر و بهموقع در اختیار بنگاههاست.
بانک، صنعت و دانشگاه؛ سه ضلع ناتمام
یکی از ریشههای مشکل تأمین مالی، ضعف ارتباط میان بانک، صنعت و دانشگاه است. بانکها اغلب با زبان وثیقه و ریسک اعتباری صحبت میکنند؛ صنعت با زبان جریان نقدی، سفارش و تولید؛ و دانشگاه با زبان پژوهش، نوآوری و نیروی انسانی. تا زمانی که این سه ضلع به یک زبان مشترک نرسند، پروژههای خوب در میانه راه متوقف میمانند.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری کرمانشاه بر ضرورت تبدیل ارتباط میان دانشگاه، صنعت، کارآفرینان و دستگاههای اجرایی به یک جریان مستمر و هدفمند تأکید کرده است. همچنین ایجاد بانک اطلاعاتی جامع کارآفرینان، صاحبان ایده و ظرفیتهای نوآورانه را از ضرورتهای توسعه اقتصادی استان میداند.
این پیشنهاد در عمل میتواند به شکل یک «سامانه اعتبارسنجی و تأمین مالی استان» طراحی شود؛ سامانهای که اطلاعات مالی، سوابق تولید، قراردادها، ظرفیت اشتغال، سوابق صادراتی و رتبه اعتباری بنگاهها را در اختیار بانکها و صندوقهای ضمانت قرار دهد. چنین سازوکاری میتواند وابستگی به وثیقه فیزیکی را کاهش دهد و مسیر تأمین مالی را شفافتر کند.
کرمانشاه با ۶ گذرگاه مرزی، منطقه آزاد تجاری و صنعتی، ظرفیت کشاورزی و صنعتی و طرحهای بندر خشک و دهکده هوشمند لجستیک، ظرفیت بالایی برای توسعه صادرات و سرمایهگذاری دارد؛ اما این ظرفیت بدون تأمین مالی بهموقع به رشد پایدار تبدیل نمیشود.
راهکارهای عملی برای نجات تولید
برای خروج از این وضعیت، کرمانشاه به یک بسته عملیاتی تأمین مالی نیاز دارد که در آن نقش بانک، صندوق ضمانت، بیمه، بازار سرمایه، دانشگاه و بخش خصوصی مشخص باشد. محورهای پیشنهادی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ایجاد کارگروه مشترک بانک، صنعت و استانداری برای رسیدگی هفتگی به پروندههای معطل
- توسعه صندوقهای ضمانت و تضمین برای بنگاههای فاقد وثیقه فیزیکی
- طراحی محصولات مالی متناسب با چرخه تولید، مانند تسهیلات خرید مواد اولیه و تأمین سرمایه در گردش
- توسعه تأمین مالی زنجیرهای مبتنی بر قرارداد و سفارش قطعی
- استفاده از ابزارهای بازار سرمایه، اوراق اسلامی، صندوقهای سرمایهگذاری و تأمین مالی جمعی
- ایجاد سامانه اعتبارسنجی استانی برای کاهش ریسک اطلاعاتی بانکها
- حمایت از شرکتهای دانشبنیان از طریق وثیقهگذاری مبتنی بر مالکیت فکری و قرارداد
- توسعه بیمه اعتباری صادرات و تأمین مالی صادراتمحور به عراق و بازارهای منطقهای
- ایجاد دهکده هوشمند لجستیک و بندر خشک کرمانشاه بهعنوان زیرساخت پشتیبان صادرات و تأمین مالی
معاون استاندار کرمانشاه، راهاندازی دهکده هوشمند لجستیک و بندر خشک کرمانشاه را از ظرفیتهای مهم ارتقای جایگاه استان در زنجیره حملونقل، ترانزیت و تجارت منطقهای میداند و بر فراهم کردن زیرساختها برای حضور مؤثر بخش خصوصی تأکید کرده است.
از بحران نقدینگی تا قدرت تولید ملی
برای ایران، مسئله تأمین مالی کرمانشاه فراتر از یک دغدغه استانی است. کشورهایی که در تولید و صادرات موفقاند، معمولاً سیستم مالی دارند که بنگاهها را در زمان نیاز تأمین میکند، نه بعد از آن. توسعه ابزارهای نوین تأمین مالی، بازار سرمایه، بیمه اعتباری و فینتک، میتواند وابستگی تولید به وام سنتی را کاهش دهد.
تجربه جهانی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از تأمین مالی بنگاههای کوچک و متوسط، از مسیر تأمین مالی زنجیرهای، اعتبار تجاری، بیمه اعتباری و ابزارهای مبتنی بر قرارداد انجام میشود، نه صرفاً وام بانکی سنتی. ایران نیز با توسعه این ابزارها میتواند فشار بر بانکها را کاهش دهد و منابع بیشتری را به سمت تولید هدایت کند.
کرمانشاه با ظرفیت مرزی، کشاورزی، صنعتی و دانشبنیان، میتواند به یکی از نمادهای موفقیت این الگو تبدیل شود. اگر ۸۰۰ میلیارد تومان منابع حمایتی، ۲۴۸ پرونده تسهیلات اضطراری و ظرفیت ۳۴ هزار میلیارد تومانی فروش شرکتهای دانشبنیان به یک نظام منسجم تأمین مالی تبدیل شوند، استان میتواند از «مصرفکننده تسهیلات» به «تولیدکننده ارزش افزوده» تبدیل شود.








نظر شما