به گزارش بازار، بازار خودروهای برقی در ایران در نقطهای ایستاده است که تقاضا، سیاست واردات و زیرساخت شارژ هنوز با هم هماهنگ نشدهاند. در این تحلیل، آنچه با منبع قابل استناد میگوییم از آنچه فقط برآورد یا پیشبینی است جدا شده است؛ چون در بازاری که قیمت سوخت، تعرفهٔ برق و قوانین واردات مدام تغییر میکند، عددهای بیمنبع بیش از آنکه راهنما باشند، گمراهکنندهاند.
جهان به کجا میرود؟
به گزارش یک رسانهٔ صنعتی از گزارش چشمانداز خودروهای برقی ۲۰۲۶ آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، فروش جهانی خودروهای برقی در ۲۰۲۵ حدود ۲۰ درصد رشد کرد و از ۲۰ میلیون دستگاه گذشت؛ یعنی تقریباً از هر چهار خودروی نو یکی برقی بود و پیشبینی آژانس برای ۲۰۲۶ سهمی نزدیک به ۳۰ درصد است. این گزارش دربارهٔ بازار جهانی است و نباید آن را به ایران تعمیم داد، اما نشان میدهد چرا سازندگان بزرگ، از جمله فولکس واگن، سبد برقیشان را گسترش میدهند.
عوامل مؤثر بر تقاضا در ایران
تقاضا در ایران را سه عامل شکل میدهد: قیمت سوخت، دسترسی به خودرو از طریق واردات یا ثبتنام، و امکان شارژ. نشانهٔ تقاضا را میتوان در گزارش دنیای اقتصاد (بهمن ۱۴۰۳) دید: به نوشتهٔ این روزنامه، در ثبتنام خردادماه ۱۴۰۳ بیش از ۱۴۰ هزار نفر برای محصولات برقی نامنویسی کردند، در حالی که حدود ده هزار خودرو در سامانه عرضه شده بود. این گزارش بیش از ۱۸ ماه قدمت دارد و باید بهعنوان سیگنال تقاضا خوانده شود، نه شاخص امروز بازار.
سمت عرضه هم با تصمیمهای سیاستی گره خورده است. به نقل از سخنگوی وزارت صمت (تجارتنیوز، آذر ۱۴۰۴)، در سال ۱۴۰۳ تعداد ۱۴٬۱۶۱ دستگاه خودروی برقی وارد کشور شد و در هفت ماههٔ نخست ۱۴۰۴ این رقم ۸٬۲۴۰ دستگاه بود. تیر ۱۴۰۵ هم رئیس دفتر خودروی وزارت صمت، بدون تفکیک برقی و غیربرقی، از ورود حدود ۱۷ هزار خودرو در سال جاری و پیشبینی ۸۵ هزار دستگاه تا پایان سال (در برابر حدود ۷۵ هزار دستگاه سال قبل) خبر داد و گفت ساختار تعرفهها نیازمند اصلاح اساسی است. تعداد کل خودروهای برقی ثبتشده در کشور از منبع رسمی در دسترس نیست و در این تحلیل برآورد نمیشود.

وضعیت زیرساخت شارژ
زیرساخت شارژ ضعیفترین حلقهٔ دادهای این بازار است. روزنامهٔ تعادل به نقل از ایسنا در فروردین ۱۴۰۴ از کمتر از ۱۵۰ ایستگاه شارژ در کشور نوشت و پیشبینی رسیدن به بیش از ۵۰۰ ایستگاه تا پایان همان سال را آورد. دیجیاتو در مهر ۱۴۰۵، با استناد به آمار رسمی بدون ذکر نهاد منتشرکننده، نوشت از ابتدای ۱۴۰۴ برای ۲۲۳ ایستگاه مجوز صادر شده و فقط ۲۷ ایستگاه به بهرهبرداری رسیده است. این دو عدد قابل جمعبستن یا مقایسهٔ مستقیم نیستند و آمار رسمی کل شبکه در دسترس نیست؛ اما هر دو یک پیام میدهند: میان مجوز و ایستگاه کارا فاصلهٔ زیادی هست و برنامهٔ شارژ خانگی برای بیشتر خریداران همچنان اصلیترین راه است.
هزینههای مالکیت و نگهداری
هزینهٔ نگهداری خودروی برقی معمولاً کمتر از بنزینی توصیف میشود، چون موتور احتراق، روغن موتور، فیلتر سوخت و گیربکس چنددنده ندارد. پژوهش آزمایشگاه ملی آرگون وزارت انرژی آمریکا (۲۰۲۱) هم نتیجه گرفته که پیشرانههای برقیشده هزینهٔ نگهداری و تعمیر کمتری از پیشرانهٔ احتراقی دارند. اما این یک مدلسازی برای بازار آمریکاست؛ دربارهٔ ایران دادهای از هزینهٔ تعویض باتری، قطعه، شبکهٔ سرویس و ارزش بازفروش در دسترس نیست و نمیتوان صرفهجویی آن را مستقیم به بازار ایران منتقل کرد.
تفاوت مهم دیگر به نوع خودرو برمیگردد. طبق توضیح راهنمای خرید نمایندگی، خودروی تمامبرقی موتور بنزینی ندارد و در نتیجه تعویض روغن موتور و فیلتر سوخت هم ندارد؛ اما در خودروی بردافزا (EREV) یک موتور بنزینی روی خودرو هست که فقط برق تولید میکند، پس بخشی از نگهداری مکانیکی همچنان باقی است. بنابراین عبارت «خودروی برقی نگهداری ندارد» دقیق نیست. درستتر این است که فهرست سرویس دورهای کوتاهتر میشود، ولی باتری، سیستم شارژ و تجهیزات جانبی بهعنوان قطعههای تازه وارد حساب هزینه میشوند و هزینهٔ آنها در بازار ایران هنوز با دادهای مستند نشده است. پیش از خرید، گارانتی باتری و هزینهٔ سرویسهای دورهای را مکتوب بپرسید.
برق یا بنزین؟ مقایسه با فرضهای روشن
برای مقایسهٔ هزینهٔ انرژی باید فرضها را صریح گفت. جدول زیر یک مثال گویاست، نه حکم: مصرف خودروی برقی ID.۴ طبق مصرف اعلامی ۱۴٫۳ کیلوواتساعت در ۱۰۰ کیلومتر و مصرف یک کراساوور بنزینی همرده (تیراک) ۶٫۱ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر در نظر گرفته شده است. برای برق، برآورد شورای شهر تهران (فروردین ۱۴۰۴) حدود ۹۵۰ تومان برای هر کیلوواتساعت شارژ عمومی خودروی شخصی و برای بنزین، پلکان نرخ از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۱٬۵۰۰ تومان برای ۶۰ لیتر نخست، ۳٬۰۰۰ تومان برای ۵۰ لیتر بعدی و ۱۰٬۰۰۰ تومان برای مازاد) به نقل از دیجیاتو است.
| سناریو |
هزینهٔ انرژی در ۱۰۰ کیلومتر (تومان) |
| خودروی برقی، نرخ ۹۵۰ تومان در کیلوواتساعت |
حدود ۱۳٬۶۰۰ |
| بنزینی، نرخ ۱٬۵۰۰ تومان (سهمیهٔ اول) |
حدود ۹٬۲۰۰ |
| بنزینی، نرخ ۳٬۰۰۰ تومان (سهمیهٔ دوم) |
حدود ۱۸٬۳۰۰ |
| بنزینی، نرخ ۱۰٬۰۰۰ تومان (نرخ سوم) |
حدود ۶۱٬۰۰۰ |
نتیجهٔ این محاسبه خلاف شنیدهٔ رایج است: تا وقتی بنزین با نرخ سهمیهٔ اول مصرف میشود، مزیت هزینهٔ انرژی لزوماً با خودروی برقی نیست؛ مزیت زمانی ظاهر میشود که مصرف بنزین به پلکانهای بالاتر برسد یا شارژ با نرخ خانگی پایین انجام شود. چون نرخ برق و بنزین هر دو تغییر میکنند و برآورد برق قدیمیتر از ۱۸ ماه است، هر کسی که تصمیم خرید میگیرد باید همین محاسبه را با نرخ روز خودش تکرار کند.

چالشهای بازار و نکات برای خریداران
چالشها را میتوان در چهار حوزه خلاصه کرد: ابهام در سیاست و تعرفهٔ واردات، فاصلهٔ مجوز تا بهرهبرداری در ایستگاههای شارژ، نبود داده برای هزینهٔ باتری و ارزش بازفروش، و تغییر مداوم نرخ انرژی. برای خریدار، مهمترین نکته آن است که ابتدا امکان شارژ در محل پارک را بررسی کند، سپس نوع خودرو را انتخاب کند. راهنمای خرید خودرو برقی نمایندگی ماموت خودرو در تهرانپارس، تفاوت خودروهای تمامبرقی و بردافزا (EREV) را بر پایهٔ همین یک پرسش ساده توضیح میدهد: شبها خودرو کجا پارک میشود؟
نمونههایی از خودروهای برقی موجود
مدلهای برقی که امروز از طریق نمایندگیهای رسمی عرضه میشوند بیشتر در دو دستهٔ تمامبرقی و بردافزا قرار میگیرند. فولکس واگن ID.۴ و ID. UNYX نمونههای تمامبرقیاند و ایرس HM۵ نمونهای بردافزا است که یک موتور بنزینی را فقط برای تولید برق به کار میگیرد. تیپ، موجودی و قیمت هر مدل را باید از نمایندگی استعلام کرد.
بررسی ID.۴ بهعنوان یک نمونه
فولکس واگن ID.۴ یک کراساوور تمامبرقی پنجنفره است. طبق مشخصات منتشرشدهٔ ماموت خودرو، الکتروموتور آن ۱۲۵ کیلووات (۱۶۸ اسب بخار) قدرت و ۳۱۰ نیوتنمتر گشتاور دارد، باتری ۵۵٫۷ کیلوواتساعتی و برد اعلامی ۴۴۲ کیلومتر در فلایر رسمی آمده است. هر برد اعلامی با چرخهٔ آزمایشگاهی سنجیده میشود و برد واقعی معمولاً کمتر است؛ این مدل را فقط نمونهای برای فهم مشخصات یک خودروی برقی در بازار ایران بدانید، نه توصیهٔ خرید.
چشمانداز بازار؛ روند مستند در برابر پیشبینی
آنچه مستند است، رشد فروش جهانی، وجود تقاضای ثبتنامی در ایران، ادامهٔ واردات و فاصلهٔ مجوز تا بهرهبرداری در شارژ است. آنچه پیشبینی است، سهم ۳۰ درصدی جهان در ۲۰۲۶، رسیدن به ۸۵ هزار خودروی وارداتی تا پایان سال و ایستگاههای شارژ هدفگذاریشده است. درباره تعرفهٔ آینده، قیمت خودرو یا سهم برقیها از بازار ایران پیشبینی قطعی ارائه نمیشود؛ تحولات بودجه و سیاست واردات میتواند هر برآوردی را عوض کند.
منبع : ماموت خودرو، فلایر رسمی ID.۴ CROZZ PURE ۲۰۲۵؛ صفحهٔ محصول سایت درخشان موتور پارس.








نظر شما