وضعیت تجارت جهانی زنبور عسل در سال ۲۰۲۵؛ صادرات زنبور زنده به مرز ۹۶ میلیون دلار رسید

بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی زنبور زنده در سال ۲۰۲۵ با افزایش ارزش مبادلات تجاری، رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد.

مجموع ارزش صادرات زنبور زنده در جهان به ۹۵.۸ میلیون دلار رسید؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۹.۵ میلیون دلار و در سال ۲۰۲۱ معادل ۶۳.۳ میلیون دلار بود؛ به این ترتیب، صادرات این محصول در مقایسه با سال گذشته ۲۰.۵ درصد افزایش یافته است

بر اساس داده‌های منتشرشده در وب‌سایت آماری «World’s Top Exports»، مجموع ارزش صادرات زنبور زنده در جهان به ۹۵.۸ میلیون دلار رسید؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۹.۵ میلیون دلار و در سال ۲۰۲۱ معادل ۶۳.۳ میلیون دلار بود. به این ترتیب، صادرات این محصول در مقایسه با سال گذشته ۲۰.۵ درصد و طی یک دوره پنج‌ساله ۵۱.۲ درصد افزایش یافته است.

این روند نشان‌دهنده گسترش مبادلات بین‌المللی زنبور زنده و اهمیت روزافزون تجارت این محصول در زنجیره اقتصادی صنعت زنبورداری است. زنبور عسل علاوه بر نقش مستقیم در تولید عسل و سایر فرآورده‌های زنبورستان، در گرده‌افشانی محصولات کشاورزی و حفظ پایداری تولیدات گیاهی نیز اهمیت دارد. از این منظر، تجارت زنبور زنده را نمی‌توان صرفاً به خریدوفروش یک موجود زنده محدود کرد، بلکه این بازار با تولید کشاورزی، امنیت غذایی و توسعه فعالیت‌های زنبورداری ارتباط دارد.

جایگاه سومی اسیا در صادرات زنبور زنده در سال ۲۰۲۵

بررسی جغرافیایی صادرات نیز نشان می‌دهد اروپا با ۴۳.۹ میلیون دلار صادرات و سهم ۴۵.۹ درصدی از بازار جهانی، بزرگ‌ترین منطقه صادرکننده زنبور زنده در سال ۲۰۲۵ بوده است. آفریقا با سهم ۲۲.۱ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد و آمریکای شمالی نیز ۲۱.۷ درصد از ارزش صادرات جهانی را به خود اختصاص داده است. در مقابل، سهم آسیا ۴.۱ درصد، اقیانوسیه شامل استرالیا و نیوزیلند نیز ۴.۱ درصد و آمریکای لاتین شامل کشورهایی مانند شیلی، کوراسائو و آرژانتین ۲.۱ درصد گزارش شده است.

این آمار نشان می‌دهد با وجود اهمیت تاریخی و اقتصادی زنبورداری در بسیاری از کشورهای آسیایی، سهم این منطقه از تجارت جهانی زنبور زنده همچنان محدود است و بخش عمده مبادلات بین‌المللی در اختیار کشورهای اروپایی، آفریقایی و آمریکای شمالی قرار دارد.

مصر؛ در صدر صادرات جهانی زنبور عسل

در رتبه‌بندی کشورها، مصر با صادرات ۲۱.۱ میلیون دلاری و سهم ۲۲ درصدی از بازار جهانی، بزرگ‌ترین صادرکننده زنبور زنده در سال ۲۰۲۵ بوده است. بلژیک با ۱۵.۷ میلیون دلار و سهم ۱۶.۴ درصدی در رتبه دوم و اسلواکی با ۱۴.۸ میلیون دلار و سهم ۱۵.۵ درصدی در جایگاه سوم قرار گرفته‌اند. کانادا با ۱۱.۵ میلیون دلار و ایالات متحده آمریکا با ۹.۳ میلیون دلار صادرات نیز رتبه‌های چهارم و پنجم را به خود اختصاص داده‌اند.

مجموع صادرات این پنج کشور به بیش از ۷۲ میلیون دلار می‌رسد که معادل ۷۵.۶ درصد از کل ارزش صادرات جهانی زنبور زنده است. به این ترتیب، بخش عمده تجارت بین‌المللی این محصول در اختیار تعداد محدودی از کشورها قرار دارد و رقابت در این بازار تا حد زیادی تحت تأثیر عملکرد همین صادرکنندگان اصلی است.

پس از پنج کشور نخست، هلند با ۶.۸ میلیون دلار، ترکیه با ۳.۵ میلیون دلار، ایتالیا با ۳.۳ میلیون دلار، نیوزیلند با ۲.۶ میلیون دلار و اسپانیا با ۲ میلیون دلار صادرات در رتبه‌های بعدی قرار دارند. شیلی با ۱.۹ میلیون دلار، استرالیا با ۱.۴ میلیون دلار، مجارستان با ۷۴۵ هزار دلار، آلمان با ۲۲۸ هزار دلار و ازبکستان با ۱۸۳ هزار دلار نیز در میان ۱۵ صادرکننده بزرگ زنبور زنده جهان قرار گرفته‌اند.

پانزده کشور نخست ۹۹.۳ درصد از کل صادرات جهانی زنبور را در اختیار دارند

بر اساس این آمار، مجموع صادرات ۱۵ کشور نخست به ۹۹.۳ درصد از کل صادرات جهانی می‌رسد؛ موضوعی که نشان‌دهنده تمرکز بسیار بالای تجارت زنبور زنده در بازار بین‌المللی است.

مقایسه عملکرد صادرکنندگان در سال ۲۰۲۵ با سال قبل نیز از تفاوت قابل‌توجه روند صادرات کشورها حکایت دارد. آلمان با رشد ۷۸.۱ درصدی، مجارستان با ۶۸.۹ درصد، شیلی با ۴۲.۸ درصد و بلژیک با ۱۶.۱ درصد، بیشترین افزایش صادرات را در میان کشورهای اصلی صادرکننده تجربه کرده‌اند.

در مقابل، ازبکستان با کاهش ۹۰.۸ درصدی ارزش صادرات، بیشترین افت را به ثبت رسانده است. صادرات زنبور زنده آمریکا نیز ۲۳.۳ درصد کاهش یافته و هلند با افت ۱۹.۸ درصدی، ترکیه با ۸ درصد و نیوزیلند با ۵.۷ درصد کاهش صادرات مواجه شده‌اند.

این تغییرات نشان می‌دهد که حتی در میان کشورهای برخوردار از سهم قابل‌توجه در بازار جهانی نیز روند صادرات ثابت نیست و عواملی مانند ظرفیت تولید، شرایط بهداشتی، تقاضای بازارهای هدف و ضوابط تجارت فرامرزی می‌توانند بر عملکرد صادرکنندگان تأثیرگذار باشند.

در بررسی تراز تجاری زنبور زنده نیز مصر با ثبت ۲۱ میلیون دلار مازاد تجاری، در جایگاه نخست قرار گرفته است. این کشور که در سال ۲۰۲۴ با کسری تجاری ۶۴ هزار دلاری روبه‌رو بود، در سال ۲۰۲۵ توانسته است تراز تجاری خود را به شکل قابل‌توجهی بهبود دهد و به بزرگ‌ترین صادرکننده خالص این محصول تبدیل شود.

بلژیک با ۱۵.۱ میلیون دلار مازاد تجاری و رشد ۱۶.۳ درصدی نسبت به سال قبل، در جایگاه دوم قرار دارد. اسلواکی با ۱۴.۷ میلیون دلار مازاد تجاری، ایالات متحده با ۷.۸ میلیون دلار، ترکیه با ۳.۵ میلیون دلار و نیوزیلند با ۲.۶ میلیون دلار در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

ایتالیا با ۲.۱ میلیون دلار، شیلی با ۱.۹ میلیون دلار، استرالیا با ۱.۴ میلیون دلار و مجارستان با ۴۴۶ هزار دلار مازاد تجاری نیز از دیگر کشورهای دارای تراز مثبت در این بازار هستند. در میان این کشورها، مجارستان با رشد ۲۳۵.۳ درصدی مازاد تجاری، یکی از بیشترین نرخ‌های افزایش را تجربه کرده است. شیلی نیز با رشد ۴۱.۹ درصدی و استرالیا با افزایش ۱۲.۱ درصدی، عملکرد مثبتی داشته‌اند.

در این فهرست، نام افغانستان نیز قابل‌توجه است. این کشور در سال ۲۰۲۵ توانسته ۱۱۸ هزار دلار مازاد تجاری در حوزه زنبور زنده ثبت کند؛ در حالی که در سال قبل از آن با کسری تجاری ۲۵۶ هزار دلاری مواجه بوده است. تغییر وضعیت افغانستان از تراز منفی به مثبت، نشان‌دهنده بهبود موقعیت تجاری این کشور در این گروه کالایی است.

عربستان و مراکش؛ دو بازار بزرگ وارداتی زنبور زنده

نکته قابل‌توجه در این آمار، جایگاه عربستان سعودی و مراکش به‌عنوان دو بازار بزرگ وارداتی است. کسری تجاری این کشورها نشان می‌دهد ارزش واردات زنبور زنده آنها به‌مراتب بیشتر از صادراتشان بوده است. چنین شرایطی می‌تواند برای کشورهای برخوردار از ظرفیت تولید و صادرات، فرصت‌هایی برای توسعه بازار و افزایش مبادلات تجاری ایجاد کند.

البته تجارت زنبور زنده به دلیل ماهیت زیستی این محصول، با محدودیت‌ها و الزامات خاصی همراه است. انتقال زنبور میان کشورها علاوه بر مسائل تجاری، مستلزم رعایت ضوابط دامپزشکی، کنترل بیماری‌ها، قرنطینه و استانداردهای بهداشتی است. سلامت کلنی‌ها و اطمینان از نبود عوامل بیماری‌زا از جمله موضوعاتی است که می‌تواند بر امکان ورود زنبور به بازارهای هدف اثر بگذارد. بنابراین، توسعه صادرات در این حوزه صرفاً به افزایش تولید محدود نمی‌شود و زیرساخت‌های تخصصی، نظارت بهداشتی و امکان حمل‌ونقل مناسب نیز اهمیت دارند.

آمار تجارت جهانی زنبور زنده در سال ۲۰۲۵ از بازاری نزدیک به ۱۰۰ میلیون دلار حکایت دارد که در آن مصر، بلژیک و اسلواکی نقش محوری دارند

در مجموع، آمار تجارت جهانی زنبور زنده در سال ۲۰۲۵ از بازاری نزدیک به ۱۰۰ میلیون دلار حکایت دارد که در آن مصر، بلژیک و اسلواکی نقش محوری دارند. رشد بیش از ۵۱ درصدی ارزش صادرات این محصول طی پنج سال نیز نشان می‌دهد مبادلات بین‌المللی آن در مسیر توسعه قرار گرفته است. با توجه به نقش زنبور عسل در گرده‌افشانی، پایداری تولیدات کشاورزی و اقتصاد زنبورداری، بررسی این بازار علاوه بر جنبه تجاری، از منظر توسعه کشاورزی و امنیت غذایی نیز اهمیت دارد.