بازار؛ گروه بین الملل: صحنه سیاسی اسرائیل در آبان ۱۴۰۵ به نقطه‌ای رسیده که می‌توان آن را آزمون نهایی بنیامین نتانیاهو نامید. انتخابات کنست در ۵ آبان ۱۴۰۵ با مشارکت ۷۷.۷ درصد—بالاترین رقم از سال ۱۳۷۸—برگزار شد و نتیجه‌ای به بار آورد که اگرچه در ظاهر بن‌بست بود، اما در عمل معادله قدرت را به زیان طولانی‌ترین نخست‌وزیر تاریخ اسرائیل تغییر داد. اردوگاه نتانیاهو با ۵۳ کرسی و اردوگاه مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت با ۴۸ کرسی، هیچ‌کدام به حد نصاب ۶۱ کرسی نرسیدند؛ اما دو حزب عربی فهرست مشترک و رعام با مجموع ۱۹ کرسی—نزدیک به دو برابر عملکرد پیشین خود—به بازیگران تعیین‌کننده تبدیل شدند. در ۱۷ آبان ۱۴۰۵، اسحاق هرتزوگ، رئیس رژیم صهیونیستی، مأموریت تشکیل کابینه را به آیزنکوت سپرد؛ رهبر حزب میانه‌رو یشار که ۶۷ نماینده از او حمایت کرده بودند، در برابر ۴۶ نماینده‌ای که هنوز به نتانیاهو وفادار مانده بودند.
این شکاف ۲۱ رأیی، هسته اصلی بحرانی است که نتانیاهو را به اقدامات اضطراری واداشته است. او که در انتخابات وعده داده بود ائتلاف راستگرا و مذهبی خود را حفظ می‌کند، اکنون با واقعیتی روبه‌روست که در آن حتی متحدان سنتی‌اش—احزاب حریدی—نیز امکان همکاری با آیزنکوت را رد نکرده‌اند. در چنین شرایطی، نتانیاهو یکی از حساس‌ترین مأموریت‌های سیاسی خود را به بتسلئیل اسموتریخ، رهبر حزب صهیونیسم دینی و وزیر دارایی، سپرده است: نفوذ به صفوف حزب یشار و ایجاد شکاف در موضع یکپارچه آن نیروهایی که مخالف تشکیل دولتی متکی بر احزاب عربی هستند. پرسش محوری این گزارش نیز همین است: آیا این استراتژی می‌تواند معادله ۶۷ در برابر ۴۶ را به هم بزند، یا اینکه نتانیاهو در آستانه پایان دوران سیاسی خود ایستاده است؟
پس از انتخابات ۵ آبان، اردوگاه نتانیاهو با ۵۳ کرسی و اردوگاه آیزنکوت با ۴۸ کرسی نتوانستند به حد نصاب ۶۱ کرسی برسند؛ دو حزب عربی با ۱۹ کرسی—رکورد تاریخی—به تعیین‌کننده انتخابات تبدیل شدند و آیزنکوت با حمایت ۶۷ نماینده مأمور تشکیل کابینه شد.
۵۳ کرسی و یک اکثریت گمشده
نقشه سیاسی کنست پس از انتخابات ۵ آبان، تصویری از چندپارگی عمیق ارائه می‌دهد. لیکود با ۲۷ کرسی همچنان بزرگ‌ترین حزب باقی ماند، اما مجموع بلوک حامی نتانیاهو—شامل لیکود، عوتسما یهودیت به رهبری بن‌گویر با ۷ کرسی، و احزاب حریدی—تنها به ۵۳ کرسی رسید. در سوی دیگر، اردوگاه آیزنکوت با ۴۸ کرسی، متشکل از یشار، یامینا به رهبری نفتالی بنت، دموکرات‌ها به رهبری یائیر گولان و اسرائیل خانه ما به رهبری آویگدور لیبرمن، نتوانست بدون کمک خارجی به قدرت برسد.
نکته تعیین‌کننده، موقعیت احزاب عربی است. فهرست مشترک با ۱۱ کرسی و رعام با ۸ کرسی، نه تنها رکورد تاریخی خود را شکستند، بلکه به گفته تحلیل‌گران، به تعیین‌کننده انتخابات تبدیل شدند. فهرست مشترک اعلام کرده است که حاضر است از بیرون از یک دولت ضد نتانیاهو حمایت کند، آن هم با شرطی که به تعبیر ناظران نزدیک به طنز است: ما پست وزیری نمی‌خواهیم. رعام نیز که رویکردی عملگرایانه‌تر در پیش گرفته، از مشارکت در مذاکرات برای بهبود خدمات عمومی جامعه عرب حمایت کرده است. این ترکیب، به آیزنکوت امکان می‌دهد بدون آنکه رسماً احزاب عربی را وارد کابینه کند، از ظرفیت عددی آن‌ها برای عبور از سد ۶۱ کرسی استفاده کند—طرحی که نتانیاهو آن را دولت اقلیت می‌نامد و آن را تهدیدی وجودی برای خود می‌داند.
احزاب حریدی که دهه‌ها متحد سنتی نتانیاهو بوده‌اند، اکنون همکاری با آیزنکوت را رد نکرده‌اند؛ دلیل اصلی، تعهد آیزنکوت به لغو معافیت سربازی است که خط قرمز حریدی‌ها محسوب می‌شود و همین تردید، پایگاه عددی نتانیاهو را فرسوده کرده است.
حریدی‌ها روی طناب؛ ترک اردوگاه نتانیاهو؟
آنچه بحران نتانیاهو را عمیق‌تر می‌کند، نه فقط حساب و کتاب کرسی‌ها، بلکه فرسایش وفاداری متحدان دیرینه اوست. احزاب حریدی—شاس و یهودیت متحد تورات—که دهه‌ها ستون‌های ائتلاف‌های نتانیاهو بوده‌اند، اکنون در وضعیتی قرار گرفته‌اند که منابع عبری از عدم رد همکاری با آیزنکوت خبر می‌دهند. این تغییر موضع، ریشه در محاسباتی دارد که مستقیماً به منافع حیاتی این احزاب مربوط می‌شود: قانون معافیت از خدمت سربازی.
آیزنکوت در کارزار انتخاباتی خود لغو معافیت سربازی را به عنوان یکی از اصول چهارگانه خود معرفی کرده و آن را شرط ورود به هر ائتلافی دانسته است. این در حالی است که احزاب حریدی، حفظ معافیت را خط قرمز خود می‌دانند و در ماه‌های منتهی به انتخابات، حتی بودجه ۱۴۰۵ را به گروگان گرفته بودند تا امتیاز بیشتری در این زمینه بگیرند. پارادوکس حریدی‌ها این است که اگرچه آیزنکوت از نظر ایدئولوژیک برای آن‌ها چهره‌ای نامطلوب است، اما نتانیاهو نیز در عمل نتوانسته تضمین پایداری برای معافیت ارائه دهد. در چنین شرایطی، محاسبه سرد سیاسی حکم می‌کند که حریدی‌ها حداقل درهای خود را به روی آیزنکوت نبندند، حتی اگر ورود رسمی به کابینه او را نپذیرند. همین تردید، برای نتانیاهو به معنای از دست دادن یکی از مطمئن‌ترین پایگاه‌های عددی خود است.
نتانیاهو مأموریت شکستن صفوف یشار را به اسموتریخ سپرده است؛ در فهرست آیزنکوت، چهار نماینده با پیشینه صهیونیسم مذهبی (کاهانا، تروپر، شاپیرا و پرتز) حضور دارند و اسموتریخ می‌کوشد از تعارض ایدئولوژیک آن‌ها با احزاب عربی برای ایجاد شکاف درونی استفاده کند.
مأموریت اسموتریخ: شکاف در صفوف یشار
در این میان، مأموریتی که نتانیاهو به اسموتریخ سپرده، ترکیبی از دیپلماسی پشت‌پرده و بهره‌برداری از شکاف‌های ایدئولوژیک است. اسموتریخ، رهبر حزب صهیونیسم دینی و معمار سیاست‌های شهرک‌سازی، مأمور شده است با نمایندگانی از یشار که با تشکیل دولتی متکی بر احزاب عربی مخالفند، ارتباط برقرار کند. این انتخاب، تصادفی نیست. در فهرست یشار، چهار چهره با پیشینه و خاستگاه فکری نزدیک به اردوگاه صهیونیسم مذهبی حضور دارند: متان کاهانا (نفر پنجم، وزیر پیشین امور دینی و عضو سابق یامینا)، حییلی تروپر (نفر ششم، رهبر پیشین خانه صهیونیستی)، شیرا شاپیرا (نفر دهم) و الیاساف پرتز (نفر بیستم). این چهار نفر، پتانسیل لازم برای ایجاد یک بلوک درونی مخالف با هرگونه همکاری با احزاب عربی را دارند؛ مواضع این احزاب درباره مرزهای پیش از ۱۹۶۷ و آینده سرزمین‌های اشغالی، با دیدگاه‌های صهیونیسم مذهبی تعارض بنیادین دارد و همین تعارض، نقطه ورود اسموتریخ است.
عامل پیچیده‌کننده، موضع یورام کوهن، رئیس پیشین شاباک و نفر دوم فهرست یشار است. او در شهریور ۱۴۰۵ در شبکه ۱۲ اعلام کرد که همکاری با حزب اسموتریخ را—در شرایطی که نتانیاهو نخست‌وزیر نباشد—منتفی نمی‌داند، هرچند همکاری با حزب بن‌گویر را رد کرده بود. این اظهارنظر نشان می‌دهد که صفوف یشار آن‌قدر که در ظاهر یکپارچه به نظر می‌رسد، در عمل از انعطاف‌پذیری تاکتیکی برخوردار است و همین انعطاف، هم فرصت و هم خطر را برای هر دو طرف افزایش می‌دهد.
آیزنکوت در دوراهی ساختاری قرار دارد: حمایت احزاب عربی—حتی از بیرون—چهار نماینده صهیونیسم مذهبی در فهرست او را ناراضی می‌کند، و ائتلاف با حریدی‌ها به قیمت نقض وعده انتخاباتی لغو معافیت سربازی تمام می‌شود؛ اسموتریخ دقیقاً روی همین شکاف حساب باز کرده است.
آیزنکوت در دوراهی؛ ائتلاف با عرب‌ها یا حریدی‌ها؟
آیزنکوت نیز در موقعیتی نیست که بتواند با آسودگی خاطر پیش برود. او در ۱۷ آبان در مراسم دریافت مأموریت، نتانیاهو و اسموتریخ را به حمایت از دولت تحت رهبری من و اصولی که ترسیم کرده‌ام دعوت کرد و گفت که قصد دارد نخست‌وزیر همه شهروندان اسرائیل باشد، چه آن‌ها که به او رأی داده‌اند و چه آن‌ها که نداده‌اند. این لحن آشتی‌جویانه، در تضاد با موضع قبلی او قرار دارد که هرگونه ائتلاف با نتانیاهو را مشروط به قطع اتحاد با افراطی‌ها کرده بود.
دوراهی آیزنکوت ساختاری است: اگر برای جلب حمایت احزاب عربی—حتی از بیرون—پیش برود، چهار نماینده صهیونیسم مذهبی در فهرست خود و بخشی از رأی‌دهندگان راستگرای سنتی را از دست می‌دهد و اسموتریخ دقیقاً روی همین شکاف حساب باز کرده است. اگر به سمت حریدی‌ها برود و وعده معافیت سربازی را تعدیل کند، وعده انتخاباتی اصلی خود را نقض کرده و بخشی از پایگاه سکولار و میانه‌رو خود را ناراضی می‌کند. تحلیل‌گران اسرائیلی نیز به این بن‌بست اشاره کرده‌اند: آیزنکوت یا باید وعده لغو معافیت را زیر پا بگذارد، یا با احزاب عربی کنار بیاید، یا به سمت دولت وحدت ملی با لیکود برود—گزینه‌ای که خود او آن را رد کرده است.
تحلیل‌گران بر این باورند که آیزنکوت نیز مانند نتانیاهو ایران را تهدید می‌داند، اما بر فشار اقتصادی و قدرت بازدارندگی به جای کارزار نظامی فوری تأکید دارد؛ با این حال، یکی از سناریوها برای ایران، طولانی شدن بن‌بست سیاسی و افزایش آزادی عمل دولت موقت نتانیاهو در تصمیم‌گیری‌های نظامی است.
ایران در محاسبات؛ تغییر چهره، تغییر راهبرد؟
برای ایران، تحولات داخلی رژیم صهیونیستی از منظر راهبردی اهمیت دارد، حتی اگر تحلیل‌گران ایرانی و بین‌المللی بر این نکته اتفاق نظر داشته باشند که تفاوت بنیادینی میان نتانیاهو و آیزنکوت در مواجهه با ایران وجود ندارد. آیزنکوت، به عنوان رئیس پیشین ستاد کل ارتش، معمار دکترین ضاحیه است و خود را در کنار حملات به ایران و سیاست صلح از طریق قدرت ترامپ تعریف کرده است. او در کارزار انتخاباتی نیز از حملات به ایران حمایت کرده و آن را اقدامی شجاعانه خوانده است.
با این حال، تفاوت‌های تاکتیکی معنادار است. آیزنکوت بر این باور است که فشار اقتصادی و قدرت بازدارندگی بهتر از یک کارزار نظامی گسترده می‌تواند به ایران حس شکست بدهد و تغییر رژیم را هدفی قابل دستیابی نمی‌داند. این موضع، در تضاد با رویکرد نتانیاهو و اسموتریخ قرار دارد که در ماه‌های اخیر، حتی قوانین مربوط به معافیت حریدی‌ها را برای تأمین مالی جنگ به تعویق انداختند. برای ایران، این بدان معناست که یک دولت آیزنکوت—اگر تشکیل شود—احتمالاً بر فشار اقتصادی و دیپلماتیک متمرکز خواهد شد تا بر یک کارزار نظامی فوری؛ اما این به معنای کاهش تهدید نیست، بلکه تغییر شکل و زمان‌بندی آن است. مهم‌تر از هویت نخست‌وزیر، طولانی شدن بن‌بست سیاسی است: هرچه این بن‌بست طولانی‌تر شود، دولت موقت نتانیاهو در تصمیم‌گیری‌های نظامی آزادی عمل بیشتری خواهد داشت و پاسخگویی بیرونی ضعیف‌تر می‌شود—سناریویی که به گفته کارشناسان، خطرناک‌ترین دوره برای منطقه است.
آخرین برگ‌های نتانیاهو
نتانیاهو امروز در موقعیتی قرار دارد که می‌توان آن را پایان بازی توصیف کرد، هرچند تاریخ دقیق آن مشخص نیست. او ۲۸ روز—با امکان تمدید ۱۴ روزه—فرصت دارد تا معادله ۶۷ در برابر ۴۶ را به هم بزند، اما ابزارهای او محدودتر از هر زمان دیگری است. مأموریت اسموتریخ برای شکاف در یشار آخرین تلاش جدی برای جلوگیری از تشکیل کابینه آیزنکوت است؛ تلاشی که اگر شکست بخورد، نه تنها دوران نتانیاهو را به پایان می‌رساند، بلکه ممکن است ساختار سیاسی اسرائیل را برای سال‌ها دستخوش تغییر کند. برای ایران، تحولات پیش‌رو فرصتی برای رصد دقیق شکاف‌های درونی رژیم صهیونیستی و ارزیابی مجدد راهبردهای خود در قبال تهدیداتی است که—صرف‌نظر از هویت نخست‌وزیر—همچنان پابرجا باقی خواهند ماند، اما شکل و شدت آن‌ها می‌تواند در سایه این گذار سیاسی تغییر کند.
نظر شما