بازار؛ گروه آب و انرژی: خاموشی‌های سال ۱۴۰۴، به برآورد امید علوی، عضو سندیکای صنعت برق، حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان به صنایع و اقتصاد ایران خسارت زد. او در حاشیه بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت برق ایران گفت تنها حدود ۱۶ درصد مشترکان کنتور هوشمند دارند و محدودیت پایش و کنترل، موجب اعمال خاموشی یکسان برای مشترکانی با خسارت‌های متفاوت می‌شود.
شکاف پایش در شبکه توزیع
علوی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در تولید، انتقال، توزیع و فروش برق، کمبود داده را از ضعف‌های اصلی شبکه دانست.
به گفته او، پایش و کنترل تولید و انتقال نسبتاً مناسب است، اما ضعف دسترسی به داده از توزیع آغاز می‌شود. اطلاعات بازار معمولاً پس از رویداد می‌رسد و زیرساخت پایش مصرف عمدتاً در اختیار صنایع بزرگ است.
او گفت برای نصب حدود هشت میلیون کنتور تا پایان برنامه هفتم توسعه، باید اولویت مشترکان پرمصرف و بخش‌های نیازمند کنترل مشخص شود. آمار اعلامی توانیر، حدود هفت میلیون کنتور در برابر ۴۲٫۴ میلیون مشترک است؛ نسبتی که لزوماً بیانگر پوشش پایش برخط نیست.
علوی وضعیت ارتباط این کنتورها را نامشخص دانست و برآورد کرد کمتر از ۱۰ درصد آن‌ها قابلیت دریافت و اجرای فرمان دارند؛ آماری که تأیید ملی ندارد.
از پیش‌بینی تولید تا کاهش تلفات
به گفته علوی، تجمیع داده‌های سوخت، تعمیرات، آب‌وهوا و موجودی قطعات و تحلیل آن‌ها با هوش مصنوعی می‌تواند پیش‌بینی تولید نیروگاه‌ها را دقیق‌تر کند. دسترسی فعالان بازار به این اطلاعات، ارزیابی ظرفیت و انعقاد قرارداد را بهبود می‌دهد. در نیروگاه نیز داده‌های انبار، سوخت و بازده می‌تواند زمان تعمیرات و صرفه اقتصادی انتخاب سوخت را روشن کند.
او به نقل از وزارت نیرو، تلفات انتقال و فوق‌توزیع در سال ۱۴۰۴ را حدود ۲٫۷ درصد، معادل ۱۰٬۱۱۳ گیگاوات‌ساعت، اعلام کرد؛ رقمی که در سال ۱۳۹۴ حدود ۳٫۱ درصد بود. پایش خطوط، شناسایی مسیرهای پرتلفات و مدیریت بار، به‌ویژه در اوج مصرف، را ممکن می‌کند.
علوی گفت اطلاعات شرکت‌های توزیع پس از پست محدود است. پایش ترانس‌ها می‌تواند محل تمرکز بار اضافی را مشخص کند تا در برخی موارد، به‌جای قطع کل فیدر، همان بخش از مدار خارج شود. داده و کنترل دقیق‌تر، امکان تفکیک مشترکانی را فراهم می‌کند که مصرف خود را مدیریت کرده‌اند.
او در خصوص میزان دسترسی فعالان این حوزه به اطلاعات مشترکان گفت: واقعیت این است که دسترسی ما به داده‌ها صفر است. پلتفرم‌های فعال در حوزه‌های بهینه‌سازی و خرید و فروش، هیچ دسترسی مستقیمی به داده‌ها ندارند.
او می گوید که راه‌حل این موضوع بسیار ساده است؛ مشترک می‌تواند با اعلام رضایت، اجازه دسترسی به اطلاعات مصرف خود را به خرده‌فروش یا کاربر انرژی بدهد تا از این طریق، هم خرید هوشمندانه‌ای برای مشترک انجام شود و هم انگیزه‌ای برای صرفه‌جویی ایجاد شود.
بازار برق و ظرفیت‌های اعلامی
مدیرعامل برقتو گفت حتی دسترسی بازار به داده‌های تولیدکنندگان بزرگ محدود است. خریدار باید بتواند ظرفیت واقعی نیروگاه و سابقه تولید آن را بررسی کند، اما برای راستی‌آزمایی برخی ظرفیت‌ها منبعی وجود ندارد و معامله بر ظرفیت اعلامی تولیدکننده متکی است.
او پیشنهاد کرد دسترسی خرده‌فروشان، بورس انرژی و ذی‌نفعان بر اساس مجوزهایشان تنظیم شود. به گفته او، محدودیت اطلاعات به کم‌عمقی بازار، مشارکت محدود مشترکان و دشواری شناسایی تقلب می‌انجامد.
خاموشی یکسان، خسارت متفاوت
علوی تقاضای برآوردشده سال ۱۴۰۴ را نزدیک ۷۷ گیگاوات و کمبود را حدود ۱۵ گیگاوات دانست و گفت: تقاضای واقعی ۸۲ تا ۸۵ گیگاوات بود، زیرا بخشی از تقاضا امکان بروز نیافت. برآورد ۴۰۰ همتی او از خسارت خاموشی با رقم اعلامی سخنگوی وزارت صمت درباره عدم‌النفع صنایع هم‌خوان است؛ رقمی که برای ۱۴۰۳ حدود ۳۰۰ همت بود.
او بر پیش‌بینی‌پذیری خاموشی هر انشعاب تأکید کرد و گفت خسارت قطع برق سردخانه یا واحد دارای کوره با دیگر مشترکان متفاوت است. داده‌های اشتغال، درآمد و وابستگی به برق می‌تواند در کنار حساسیت‌های تعیین‌شده کشوری، مبنای اولویت‌بندی قرار گیرد تا خاموشی در بخش‌های کم‌زیان‌تر اعمال شود.
پاداش مصرف و نیروگاه مجازی
علوی گفت سنجش کاهش مصرف ساعتی و پرداخت پاداش متناسب، به داده نیاز دارد. او در مثالی فرضی پیشنهاد کرد اختصاص ۱۰۰ یا ۲۰۰ همت از زیان خاموشی به تشویق مشترکان شاید مشارکت در کاهش مصرف ساعات گرم را افزایش می‌داد. اجرای این الگو به ثبت مصرف در ساعات مشخص وابسته است.
او پایش و کنترل را مقدمه نیروگاه مجازی دانست؛ الگویی برای هماهنگی تولید خورشیدی خانگی، ذخیره‌سازی و مصرف. تعیین زمان تولید، استفاده از شبکه، شارژ باتری و تزریق برق ذخیره‌شده، به اطلاعات دقیق وابسته است.
ارزش صرفه‌جویی به زمان وابسته است
به گفته علوی، داده‌های برق، گاز و آب برای بهینه‌سازی محدود است و ارزش کاهش مصرف شب با ساعات ۱۲ تا ۱۶ تفاوت دارد.
او همچنین جابه‌جایی بار از اوج را اولویت دانست: انتقال دو درصد پیک می‌تواند حدود ۱٬۵۵۰ مگاوات از بار اوج بکاهد.
علوی افزایش تولید و توسعه خورشیدی را نیز ضروری دانست و گفت با وجود حدود ۱۰۲ گیگاوات ظرفیت نصب‌شده، تأمین برق همچنان با مشکل روبه‌روست؛ وضعیتی که بخشی از آن به تلفات، مصرف غیربهینه و کمبود داده مربوط است.
او وضعیت پایش برق را بهتر از گاز و آب ارزیابی کرد و شمار کنتورهای قابل‌پایش دو بخش را به‌ترتیب چند صد هزار و چند ده هزار دانست و گفت به گمان او بیش از ۹۵ درصد حاضران، جزئیات قبض را بررسی نمی‌کنند. او پیش‌بینی کرد شبکه به‌سمتی حرکت کند که برای هر کیلووات‌ساعت مصرف برنامه‌ریزی شود و مشترکان به اطلاعات دسترسی داشته باشند.
مدیرعامل برقتو تاکید کرد تا زمانی که خرده‌فروشان به داده‌ها دسترسی نداشته باشند، پیش‌بینی درست غیرممکن است. این مشکل زمانی دوچندان می‌شود که قطعی‌ها و برنامه‌های مدیریت بار از سوی وزارت نیرو به شبکه تحمیل می شود. همچنین در حوزه بهینه‌سازی، محاسبه شاخص صرفه‌جویی نیازمند خط مبنایی از مصرف گذشته مشترک است که بدون داده‌های تاریخی و داده‌های آنلاین مصرف، امکان ارائه بازخورد و هدایت رفتاری مشترکان وجود نخواهد داشت.
ظرفیت عظیم بهینه‌سازی کولرهای آبی و موتورخانه‌ها
مدیرعامل برقتو با اشاره به پروژه‌های انجام‌شده در حوزه بهینه‌سازی تصریح کرد: در لایه معابر، تعویض لامپ‌ها در استان‌های مرکزی و ایلام در دست اجراست و در بخش مشترکین نیز تاکنون حدود ۴۰ هزار موتور کولر آبی تعویض شده است. این اقدام منجر به ۲۰ تا ۳۵ درصد صرفه‌جویی در انتهای قبض و کاهش ۶۰ تا ۶۵ درصدی مصرف در تابستان شده است.
وی با اشاره به وجود ۱۶ میلیون کولر آبی قابل تعویض در کشور به عنوان بزرگ‌ترین معضل تابستانی شبکه برق، افزود: با فراهم شدن زیرساخت‌ها، می‌توان تمامی این کولرها را در بازه زمانی دو تا سه ساله نوسازی کرد. با این حال، بزرگ‌ترین معضل کنونی در مسیر توسعه فعالیت‌ها، تأمین قطعات به دلیل تحریم‌ها و شرایط منطقه است؛ اما در صورت رفع موانع، ظرفیت جایگزینی سالانه ۳ تا ۵ میلیون موتور از طریق تولید داخل و واردات وجود دارد.
ورود به حوزه گاز و اصلاح رفتار مصرف‌کنندگان
این عضو سندیکای صنعت برق از گسترش فعالیت‌های این مجموعه به حوزه گاز خبر داد و گفت: هوشمندسازی و مدیریت‌پذیر کردن موتورخانه‌ها در حدود ۵۰۰ ساختمان در تهران آغاز شده که متناسب با دمای محیط و نیاز، برنامه‌ریزی حرارتی انجام داده و ۳۰ تا ۳۵ درصد کاهش مصرف گاز ایجاد می‌کند. به زودی نیز در حوزه اصلاح رفتار مصرف‌کنندگان برای صرفه‌جویی ورود خواهیم کرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد که در هیچ‌یک از طرح‌های بهینه‌سازی، نیازی به صرف هزینه از سوی مشترکین نیست؛ چرا که انرژی به قدری ارزشمند است که سرمایه‌گذاری توسط بازیگران بخش خصوصی و پلتفرم‌ها توجیه‌پذیر خواهد بود.
نظر شما