بازار؛ گروه کشاورزی: توسعه کشت گلخانه‌ای در ایران، با وجود برخورداری از ظرفیت های اقلیمی و امکان تولید محصولات متنوع در فصل های مختلف سال، هنوز به رشد متناسب صادرات و افزایش ارزش افزوده محصولات منجر نشده است. مشکلات حمل و نقل، ضعف نظارت بر کیفیت نهاده های کشاورزی، نبود تناسب میان سطح کشت و ظرفیت بازار و محدودیت صنایع تبدیلی، از جمله چالشهایی است که فعالان این صنعت با آن مواجه‌اند.
حسین محرابی، مدیرعامل انجمن گلخانه‌داران کشور، در گفت‌وگو با بازار با اشاره به تجربه‌های این بخش گفت: توسعه صادرات محصولات گلخانه ای تنها با افزایش سطح زیرکشت محقق نمی‌شود و به اصلاح همزمان زیرساختهای حمل و نقل، نظام نظارتی، سازوکارهای برنامه ریزی تولید و دسترسی بخش خصوصی به بازار نیاز دارد.
حمل‌ونقل؛ حلقه‌ای تعیین‌کننده در صادرات محصولات گلخانه‌ای
محرابی یکی از موانع مهم صادرات محصولات گلخانه‌ای را مشکلات حمل‌ونقل و تأخیر در تحویل محموله‌ها دانست و گفت: در صادرات محصولاتی مانند بادمجان و سایر سبزی‌ها و صیفی‌ها، زمان انتقال و شرایط نگهداری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تأخیر در جابه‌جایی می تواند کیفیت محصول را کاهش دهد و حتی امکان فروش آن را از بین ببرد.
او با اشاره به مشکلات پیشین در مرز آستارا توضیح داد که محدودبودن ساعات فعالیت در یک سوی مرز، در مقاطعی باعث توقف کانتینرهای حامل محصولات کشاورزی می‌شد؛ درحالی‌که در سوی دیگر مرز، امکان تحویل محموله به‌صورت شبانه‌روزی وجود داشت. به گفته او، با پیگیری های انجام‌شده و رایزنی با مسئولان، مشکل محدودیت ساعات فعالیت در طرف ایرانی برطرف شد و امکان پذیرش شبانه‌روزی محموله‌ها فراهم آمد.
مدیرعامل انجمن گلخانه‌داران کشور، حمل‌ونقل هوایی را نیز یکی از زیرساختهای مهم برای افزایش رقابت پذیری صادرات دانست و با اشاره به تجربه برخی کشورهای رقیب، از جمله اسپانیا، ترکیه و هلند، گفت: این کشورها از ظرفیت حمل‌ونقل هوایی برای ارسال سریع محصولات تازه به بازارهای هدف استفاده می کنند؛ درحالی‌که صادرکنندگان ایرانی در مواردی ناچارند از مسیرهای طولانی‌تر و شیوه های حمل‌ونقل کندتر استفاده کنند.
محرابی تأکید کرد: این در شرایطی است که محصولات گلخانه‌ای برای حضور پایدار در بازارهای خارجی باید با سرعت و کیفیت مناسب به دست خریدار برسند. بنابراین توسعه امکانات حمل‌ونقل هوایی و هماهنگی بیشتر میان دستگاه های مرتبط می تواند زمان انتقال محصولات را کاهش دهد و امکان رقابت با صادرکنندگان خارجی را افزایش دهد.
کیفیت نهاده ها؛ هزینه ای پنهان برای تولیدکنندگان
محرابی با اشاره به مشکلات تأمین کود و سموم کشاورزی، کیفیت نهاده ها را یکی دیگر از عوامل مؤثر بر توان رقابتی گلخانه‌داران دانست و گفت: پس از محدودیتهای ناشی از تحریم‌ها و تغییر مسیرهای تأمین، بخشی از نهاده‌ها از کشورهایی مانند چین و هند وارد شده‌اند؛ اما در مواردی کیفیت محصول عرضه‌شده در بازار با مشخصات درج‌شده روی بسته‌بندی مطابقت نداشته است.
وی تصریح کرد: برخی واسطه ها با دستکاری ترکیبات یا مشخصات نهاده های وارداتی، محصولاتی را با کیفیتی متفاوت از آنچه روی بسته‌بندی درج شده است، در اختیار کشاورزان قرار می‌دهند.
محرابی با اشاره به پیگیری برخی تخلفات از مسیر قضایی، تأکید کرد: نظارت مؤثر بر کیفیت نهاده‌ها باید به‌صورت مستمر انجام شود و محدود به واکنش پس از بروز خسارت نباشد.
استفاده از نهاده‌های بی‌کیفیت(کود و سم)، علاوه بر تحمیل هزینه خرید به کشاورز، می‌تواند موجب کاهش عملکرد، افت کیفیت محصول و از دست رفتن فرصت صادرات شود لذا ما خواستار تقویت نظارت تخصصی بر تولید، واردات و توزیع نهاده‌ها هستیم تا مسئولیت کنترل کیفیت به‌صورت منسجم و مستمر دنبال شود
محرابی تأکید کرد: استفاده از نهاده‌های بی‌کیفیت، علاوه بر تحمیل هزینه خرید به کشاورز، می‌تواند موجب کاهش عملکرد، افت کیفیت محصول و از دست رفتن فرصت صادرات شود. به این واسطه است که ما خواستار تقویت نظارت تخصصی بر تولید، واردات و توزیع نهاده‌ها هستیم تا مسئولیت کنترل کیفیت به‌صورت منسجم و مستمر دنبال شود.
نبود برنامه ریزی متناسب با ظرفیت بازار
مدیرعامل انجمن گلخانه‌داران کشور، نبود تناسب میان سطح کشت و ظرفیت بازار داخلی و صادراتی را از دیگر مشکلات این بخش عنوان کرد و افزود: در برخی مناطق، سطح زیرکشت محصولی مشخص بدون توجه کافی به میزان تقاضا افزایش می‌یابد و در زمان برداشت، تولیدکنندگان با مازاد عرضه و افت قیمت مواجه می‌شوند.
محرابی توضیح داد: اگر ظرفیت بازار برای محصولی مشخص، بر فرض متناسب با سطح کشت هزار هکتار باشد، افزایش سطح زیرکشت به هزار و ۵۰۰ هکتار، بدون ایجاد بازارهای جدید یا توسعه صنایع تبدیلی، می‌تواند به انباشت محصول و زیان تولیدکنندگان منجر شود. این مسئله به ویژه در شرایط افزایش هزینه کود، سم، نیروی انسانی و اجاره زمین، فشار بیشتری بر کشاورز وارد می‌کند.
وی تصریح کرد: مدیریت جهاد کشاورزی در سطح شهرستان‌ها باید با جمع‌آوری اطلاعات دقیق از ظرفیت تولید و تقاضا، زمینه برنامه ریزی واقع بینانه‌تر برای کشت را فراهم کند. به گفته او، در کنار شناسایی بازارهای صادراتی، باید ظرفیت صنایع تبدیلی نیز در محاسبات لحاظ شود تا تولیدکننده در زمان افزایش عرضه، تنها به فروش محصول تازه وابسته نباشد.
محرابی تاکید کرد: جمع‌آوری داده ها زمانی اثربخش خواهد بود که اطلاعات به تصمیم های اجرایی، برنامه ریزی تولید و کاهش خسارت اقتصادی کشاورزان منجر شود.
بخش خصوصی و ضرورت کاهش موانع اداری
محرابی با مقایسه وضعیت گلخانه‌داری ایران با تجربه اسپانیا، بر ضرورت فراهم‌کردن فضای رقابتی برای فعالیت بخش خصوصی تأکید کرد. او با اشاره به منطقه آلمریا در اسپانیا گفت: این منطقه حدود ۴۵ هزار هکتار سطح گلخانه‌ای دارد و حدود ۳۸ درصد صادرات محصولات سبزی و صیفی اروپا از این منطقه تأمین می‌شود.
وی افزود: یکی از عوامل موفقیت چنین الگوهایی، نقش پررنگ بخش خصوصی در تولید، بازاریابی و صادرات است. در مقابل، فعالان ایرانی برای انجام برخی امور صادراتی و دریافت مجوزها با موانع اداری و تأخیر مواجه‌اند؛ مسئله ای که در مورد محصولات فسادپذیر، هزینه و ریسک فعالیت تجاری را افزایش می‌دهد.
مدیرعامل انجمن گلخانه‌داران کشور تأکید کرد: دولت باید بیشتر بر ایجاد زیرساخت، نظارت بر کیفیت و تسهیل فعالیت اقتصادی متمرکز شود و امکان تصمیم گیری و رقابت را برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان فراهم کند. او همچنین توسعه شهرک‌های گلخانه‌ای در مناطق مستعد، به‌ویژه بخشهایی از جنوب کشور، را از اقداماتی دانست که می‌تواند زمینه سرمایه گذاری خصوصی را گسترش دهد.
به گفته محرابی، ایجاد زیرساخت‌هایی مانند دسترسی مناسب به برق و امکانات پایه، در کنار فراهم‌کردن امکان تأمین مالی، می‌تواند سرمایه گذاران را به توسعه واحدهای تولیدی در مناطق مستعد ترغیب کند.
توسعه صنایع تبدیلی؛ راهکار کاهش ریسک صادرات
محرابی با اشاره به بحران آب و افزایش دمای هوا، توسعه کشت گلخانه‌ای را یکی از مسیرهای سازگاری کشاورزی با شرایط اقلیمی آینده دانست. او معتقد است فناوری‌های گلخانه‌ای می‌توانند مصرف آب را به‌طور قابل توجهی کاهش دهند و امکان کنترل بهتر شرایط رشد و تولید را فراهم کنند. وی در این زمینه از ظرفیت کاهش مصرف آب تا حدود ۹۰ درصد در برخی فناوری‌ها و شرایط گلخانه‌ای سخن گفت؛ رقمی که میزان تحقق آن به فناوری، محصول و شیوه مدیریت بستگی دارد.
او همچنین تأکید کرد: تغییرات اقلیمی و گسترش آفات، ضرورت بازنگری در شیوه‌های تولید محصولات باغی و زراعی را افزایش داده است. به گفته او، توسعه گلخانه‌های تخصصی برای تولید محصولاتی مانند موز و پاپایا و بررسی امکان کشت گلخانه‌ای برخی محصولات باغی می‌تواند بخشی از ظرفیت‌های جدید این حوزه را فعال کند.
با این حال، محرابی توسعه تولید را بدون ایجاد صنایع تبدیلی کافی ندانست. او گفت: در شرایطی که به دلایل مختلف امکان صادرات محصول تازه محدود می‌شود یا کیفیت آن برای بازار هدف مناسب نیست، فرآوری می‌تواند مسیر جایگزینی برای فروش و ایجاد ارزش افزوده فراهم کند.
وی افزود: به این واسطه پیشنهاد می، شود صنایع تبدیلی در نزدیکی مراکز عمده تولید توسعه یابند تا امکان فرآوری حجم قابل توجهی از محصولات فراهم شود.
در مجموع، از نگاه مدیرعامل انجمن گلخانه‌داران کشور، افزایش سهم ایران از بازار جهانی محصولات گلخانه‌ای به مجموعه‌ای از اصلاحات همزمان نیاز دارد؛ از حمل‌ونقل سریع و نظارت بر کیفیت نهاده‌ها تا برنامه‌ریزی متناسب با ظرفیت بازار، کاهش موانع اداری و توسعه صنایع تبدیلی. به اعتقاد او، فراهم‌کردن این شرایط می‌تواند ریسک تولید را کاهش دهد، ارزش افزوده بیشتری در داخل کشور ایجاد کند و زمینه رقابت پایدارتر محصولات گلخانه‌ای ایران را در بازارهای خارجی فراهم آورد.
نظر شما