به گزارش بازار، رفتن به حمام یا سرویس بهداشتی برای بیشتر افراد کاری ساده و روزمره است، اما برای سالمندان، بیماران کم‌توان و افرادی که محدودیت حرکتی دارند، همین فعالیت می‌تواند به یکی از دشوارترین بخش‌های زندگی تبدیل شود. بلند شدن از تخت، عبور از راهرو، ورود به سرویس بهداشتی و نشستن روی توالت یا صندلی حمام، همگی به توانایی‌های حرکتی مشخصی نیاز دارند که ممکن است بیمار بخشی از آن‌ها را از دست داده باشد.
در چنین شرایطی، خانواده‌ها معمولاً تلاش می‌کنند با کمک گرفتن از یک یا دو نفر، بیمار را بلند کرده و به حمام یا سرویس بهداشتی برسانند. این روش نه‌تنها دشوار و خسته‌کننده است، بلکه در صورت انجام نادرست می‌تواند سلامت بیمار و مراقب را به خطر بیندازد.
خوشبختانه تجهیزات کمک‌حرکتی مختلفی برای تسهیل این فرایند وجود دارند. انتخاب وسیله مناسب در کنار آماده‌سازی فضای منزل، می‌تواند جابه‌جایی بیمار را ایمن‌تر و راحت‌تر کند و وابستگی او به بلند کردن دستی را کاهش دهد.
خطرات و مشکلات انتقال بیماران بدون تجهیزات مناسب
جابه‌جایی فردی که توانایی ایستادن، راه رفتن یا حفظ تعادل خود را ندارد، با کمک به راه رفتن یک فرد سالمند که تنها کمی ضعف عضلانی دارد، متفاوت است. هرچه توانایی بیمار برای مشارکت در حرکت کمتر باشد، انتقال دستی او دشوارتر می‌شود.
خطراتی که متوجه بیمار است
یکی از مهم‌ترین خطرات انتقال دستی، سقوط بیمار هنگام بلند شدن یا نشستن است. برای مثال، ممکن است بیمار در ابتدای حرکت بتواند بخشی از وزن خود را روی پاهایش تحمل کند، اما چند لحظه بعد به دلیل ضعف عضلانی یا خستگی، تعادل خود را از دست بدهد.
همچنین گرفتن بیمار از زیر بغل، کشیدن دست‌ها یا بلند کردن او با فشار نامناسب می‌تواند باعث درد، کبودی، آسیب به مفاصل و پوست شود. این خطرات برای سالمندانی که پوکی استخوان، محدودیت مفصلی یا مشکلات عصبی و عضلانی دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
محیط حمام نیز به دلیل رطوبت و احتمال لغزندگی، خطر سقوط را افزایش می‌دهد. بنابراین حتی اگر انتقال بیمار از تخت به ویلچر بدون مشکل انجام شود، نمی‌توان فرض کرد که انتقال او به سرویس بهداشتی نیز به همان اندازه آسان خواهد بود.
خطراتی که متوجه خانواده و پرستار است
در جابه‌جایی دستی، مراقب ناچار است بخشی از وزن بیمار را تحمل کند. این فشار معمولاً زمانی بیشتر می‌شود که فرد بخواهد بیمار را از سطحی کوتاه بلند کند، در فضای محدود بچرخاند یا روی توالت فرنگی بنشاند.
خم شدن مکرر، چرخاندن کمر هنگام تحمل وزن و تلاش برای جلوگیری از سقوط ناگهانی بیمار می‌تواند به عضلات، مفاصل و ستون فقرات مراقب آسیب وارد کند. کمردرد یکی از مشکلات شناخته‌شده در مراقبت از افراد وابسته به کمک دیگران است.
سختی جابه‌جایی دستی
مشکل انتقال دستی فقط به وزن بیمار مربوط نمی‌شود. حتی جابه‌جایی فردی با وزن نسبتاً کم نیز زمانی که قادر به کنترل تنه، نگه داشتن سر یا همکاری در حرکت نباشد، می‌تواند بسیار دشوار باشد.
از طرف دیگر، استفاده از سرویس بهداشتی فعالیتی است که ممکن است چندین بار در شبانه‌روز تکرار شود. این موضوع فشار جسمی و روانی قابل‌توجهی به خانواده وارد می‌کند و گاهی باعث می‌شود بیمار به دلیل دشواری انتقال، رفتن به حمام یا سرویس را به تعویق بیندازد.
تجهیزات مناسب جهت انتقال بیماران و سالمندان به حمام و سرویس بهداشتی
برای کاهش مشکلات جابه‌جایی، تجهیزات مختلفی طراحی شده‌اند که هرکدام متناسب با سطح توانایی بیمار و شرایط منزل کاربرد دارند. نکته مهم این است که همه این تجهیزات برای تمام بیماران مناسب نیستند و باید کاربرد هر وسیله را به‌درستی شناخت.
بالابر سرویس بهداشتی
بالابر سرویس بهداشتی یکی از تجهیزات کاربردی برای افرادی است که در نشستن روی توالت و بلند شدن از آن به کمک نیاز دارند. برخی مدل‌های این وسیله به شکل صندلی متحرک طراحی شده‌اند و امکان انتقال فرد از تخت یا محل نشستن به سرویس بهداشتی را فراهم می‌کنند.
در مدل‌هایی که برای این کار طراحی شده‌اند، صندلی دستگاه می‌تواند در موقعیت مناسبی نسبت به توالت فرنگی قرار گیرد و نیاز به بلند کردن مجدد بیمار را کاهش دهد. بعضی از مدل‌ها نیز قابلیت تنظیم ارتفاع دارند تا انتقال میان سطوح مختلف آسان‌تر شود.
البته استفاده از این وسیله به توانایی بیمار برای نشستن، میزان کنترل تنه، ابعاد دستگاه و فضای سرویس بهداشتی بستگی دارد. برای بیماری که قادر به حفظ وضعیت نشسته نیست، ممکن است بالابر سرویس بهداشتی صندلی‌دار به‌تنهایی گزینه مناسبی نباشد.
بالابر بیمار
برای افرادی که توانایی ایستادن ندارند یا نمی‌توانند وزن خود را روی پاهایشان تحمل کنند، بالابر بیمار می‌تواند یکی از مناسب‌ترین راهکارها باشد.
این تجهیزات معمولاً با استفاده از سازوکار بالابرنده و آویز مخصوص، وزن بیمار را هنگام انتقال تحمل می‌کنند و نیاز به بلند کردن مستقیم او توسط مراقب را کاهش می‌دهند.
با کمک مدل مناسب بالابر بیمار، می‌توان فرد را از تخت بلند کرد و به ویلچر، صندلی حمام یا محل مناسب دیگری منتقل کرد. در این حالت مراقب به‌جای تحمل وزن بیمار، وظیفه هدایت و کنترل فرایند انتقال را بر عهده دارد.
بااین‌حال، انتخاب نوع آویز اهمیت زیادی دارد. برای مثال، آویزهای مخصوص سرویس بهداشتی دسترسی بیشتری برای انجام امور بهداشتی فراهم می‌کنند، اما ممکن است نسبت به آویزهای تمام‌بدن حمایت کمتری داشته باشند. به همین دلیل باید متناسب با توانایی و شرایط جسمی بیمار انتخاب شوند.
همچنین هر بالابر بیمار الزاماً برای ورود به فضای خیس حمام یا تماس با آب مناسب نیست. پیش از استفاده باید محدودیت‌های محیطی، ابعاد دستگاه و دستورالعمل سازنده بررسی شود.
ویلچر حمام
ویلچر حمام یا صندلی چرخ‌دار مخصوص استحمام، برای بیمارانی مناسب است که می‌توانند در وضعیت نشسته قرار بگیرند، اما توانایی راه رفتن یا ایستادن طولانی ندارند.
این تجهیزات معمولاً از مواد مقاوم در برابر رطوبت ساخته می‌شوند و طراحی آن‌ها به‌گونه‌ای است که شست‌وشوی بدن در حالت نشسته آسان‌تر انجام شود.
برخی مدل‌ها دارای پشتی، زیرپایی، دسته‌های محافظ و چرخ‌های قفل‌شونده هستند. همچنین ویلچرهای حمام و سرویس بهداشتی در مدل‌هایی عرضه می‌شوند که امکان استفاده روی توالت فرنگی یا همراه با لگن مخصوص را دارند.
با وجود این امکانات، ویلچر حمام به‌خودی‌خود مشکل انتقال از تخت را حل نمی‌کند. اگر بیمار قادر به جابه‌جایی مستقل نباشد، برای نشاندن او روی ویلچر ممکن است به بالابر بیمار یا وسیله انتقال دیگری نیاز باشد.
سایر تجهیزات کمک‌حرکتی
علاوه بر بالابرها و ویلچر حمام، وسایل ساده‌تری نیز وجود دارند که برای افراد دارای محدودیت حرکتی خفیف‌تر مفید هستند.
-
تخته انتقال: برای افرادی که کنترل نشستن و توانایی مشارکت در جابه‌جایی را دارند، می‌تواند انتقال میان دو سطح نزدیک را آسان‌تر کند.
-
دستگیره کمکی: در کنار توالت فرنگی یا ورودی حمام نصب می‌شود و به افراد دارای توانایی ایستادن کمک می‌کند تعادل خود را بهتر حفظ کنند.
-
صندلی حمام ثابت: به فرد اجازه می‌دهد بدون نیاز به ایستادن طولانی، استحمام کند.
-
توالت فرنگی کنار تخت: برای بیمارانی که طی کردن مسیر سرویس بهداشتی دشوار است، می‌تواند تعداد انتقال‌های طولانی را کاهش دهد.
انتخاب این وسایل باید با توجه به توانایی واقعی بیمار انجام شود. برای مثال، دستگیره کمکی جایگزین بالابر بیمار برای فردی که هیچ توانایی تحمل وزن ندارد، نخواهد بود.
لزوم مناسب‌سازی منزل در مسیر حرکت
تهیه تجهیزات مناسب تنها بخشی از راهکار است. گاهی خانواده یک بالابر بیمار یا ویلچر مناسب در اختیار دارد، اما به دلیل وجود پله، عرض کم درها یا فضای محدود سرویس بهداشتی، امکان استفاده مؤثر از آن فراهم نیست.
به همین دلیل باید مسیر حرکت بیمار، از محل استراحت تا حمام و سرویس بهداشتی، پیش از انتخاب تجهیزات بررسی شود.
مسطح‌سازی منزل و ورودی سرویس و حمام
وجود حتی یک اختلاف سطح در ورودی سرویس بهداشتی می‌تواند عبور ویلچر یا بالابر متحرک را دشوار کند. در چنین شرایطی ممکن است استفاده از رمپ مناسب یا اصلاح آستانه در ضروری باشد.
همچنین باید به شیب کف، جنس پوشش و میزان لغزندگی توجه کرد. مسیر حرکت باید برای عبور ایمن وسیله انتخابی مناسب باشد و در محیط‌های مرطوب از کف‌پوش‌های ضدلغزش استفاده شود.
پیش از اجرای تغییرات ساختمانی نیز باید عرض درها، فضای چرخش دستگاه و امکان قرارگیری آن کنار توالت یا محل استحمام بررسی شود.
برداشتن موانع
فرش‌های سبک و لغزنده، سیم‌های برق، وسایل اضافی، چهارپایه‌ها و مبلمان نامناسب می‌توانند هنگام انتقال بیمار مشکل ایجاد کنند.
بهتر است مسیر حرکت تا حد امکان خلوت باشد و فضای کافی برای حرکت وسیله و حضور مراقب وجود داشته باشد.
در مورد بالابرهای متحرک، فضای لازم برای حرکت پایه‌ها و تغییر جهت دستگاه اهمیت ویژه‌ای دارد. گاهی تنها با جابه‌جایی چند وسیله منزل می‌توان استفاده از تجهیزات کمک‌حرکتی را بسیار آسان‌تر کرد.
کوتاه کردن مسیر بین تخت و سرویس و حمام
هرچه فاصله محل استراحت بیمار تا سرویس بهداشتی بیشتر باشد، انتقال او به زمان و انرژی بیشتری نیاز دارد.
در صورت امکان، بهتر است تخت بیمار در اتاقی قرار گیرد که دسترسی مناسبی به سرویس بهداشتی داشته باشد. این موضوع به‌ویژه برای بیمارانی اهمیت دارد که دفعات زیادی در طول روز نیاز به استفاده از سرویس دارند.
اگر امکان تغییر محل تخت وجود ندارد، استفاده از توالت فرنگی متحرک کنار تخت یا تجهیزات مناسب دیگر می‌تواند جایگزینی قابل‌بررسی باشد.
همچنین باید پیش از شروع هر انتقال، مسیر آماده شود، ترمزهای تجهیزات در مراحل تعیین‌شده توسط سازنده کنترل شوند و مراقب از روش صحیح استفاده از وسیله آگاهی داشته باشد.
چطور تشخیص دهیم برای بیمار ما کدام راهکار مناسب است؟
برای انتخاب وسیله مناسب، ابتدا باید توانایی حرکتی بیمار و شرایط محیطی منزل بررسی شود. مهم‌ترین پرسش این است که بیمار تا چه اندازه می‌تواند در فرایند جابه‌جایی مشارکت کند.
برای مثال، فردی که قادر به ایستادن و تحمل بخشی از وزن خود است، ممکن است با دستگیره کمکی یا تجهیزات ساده‌تر بتواند از سرویس بهداشتی استفاده کند. در مقابل، بیماری که توانایی ایستادن ندارد اما می‌تواند به‌خوبی بنشیند، احتمالاً به تجهیزات متفاوتی نیاز خواهد داشت.
برای افراد کاملاً وابسته که امکان بلند شدن یا جابه‌جایی مستقل ندارند، استفاده از بالابر بیمار با آویز مناسب می‌تواند راهکار ایمن‌تری باشد. البته عواملی مانند وزن بیمار، کنترل سر و تنه، درد، محدودیت مفاصل، شرایط پوست و توانایی همکاری نیز در انتخاب وسیله تأثیر دارند.
از طرف دیگر، ابعاد حمام و سرویس بهداشتی، نوع توالت، عرض درها و فاصله تخت تا سرویس نیز باید در تصمیم‌گیری لحاظ شوند. بنابراین نمی‌توان تنها بر اساس سن، وزن یا نوع بیماری، یک دستگاه مشخص را برای همه افراد توصیه کرد.
رونیاطب به‌عنوان تولیدکننده تجهیزات توانبخشی و انواع بالابر بیمار، راهکارهای مختلفی برای کمک به جابه‌جایی سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی ارائه می‌دهد. از آنجاکه انتخاب وسیله نامناسب ممکن است علاوه بر ایجاد هزینه اضافی، ایمنی بیمار را نیز تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است پیش از خرید، نیازهای حرکتی فرد توسط متخصص توانبخشی یا کارشناس مجرب ارزیابی شود. خانواده‌ها می‌توانند برای آشنایی با تجهیزات موجود و دریافت مشاوره رایگان درباره انتخاب دستگاه متناسب با شرایط بیمار و فضای منزل، با کارشناسان رونیاطب تماس بگیرند.
نظر شما