به گزارش بازار، اقتصاد رفتاری به یکی از پرسش‌های مهم در تصمیم‌گیری اقتصادی می‌پردازد: چرا انتخاب‌های افراد همیشه با اطلاعات و محاسبات آن‌ها هماهنگ نیست؟ تأثیر احساسات، سوگیری‌های شناختی و محیط تصمیم‌گیری، موضوع مشترک بسیاری از آموزش‌های این حوزه است؛ اما کاربرد این مباحث در دوره‌های مختلف تفاوت دارد. برخی آموزش‌ها بر رفتار مصرف‌کننده و مدیریت سازمان تمرکز می‌کنند، بعضی مدیریت پول شخصی را محور قرار می‌دهند و گروهی به خطاهای معامله‌گران در بازارهای مالی می‌پردازند.

این تفاوت برای انتخاب دوره اهمیت دارد. متقاضی آموزش دانشگاهی، به مباحث نظری، تمرین و منابع پژوهشی نیاز دارد؛ درحالی‌که صاحب کسب‌وکار ممکن است در پی شناخت تله‌های مدیریتی، سیستم‌سازی یا اصلاح تصمیم‌های مالی باشد. برای خانواده‌ها نیز موضوعاتی مانند بودجه‌بندی، پس‌انداز و مدیریت بدهی اولویت پیدا می‌کند. در نتیجه، بهترین دوره اقتصاد رفتاری برای همه افراد یکسان نیست و باید با هدف یادگیری سنجیده شود.

در ادامه، شش مورد از بهترین دوره‌های اقتصاد رفتاری معرفی می‌شوند که هرکدام، متناسب با محتوای آموزشی و مخاطبان خود، مسیر متفاوتی برای شناخت رفتار انسان و استفاده از این دانش در تصمیم‌های مالی، مدیریت کسب‌وکار و زندگی روزمره ارائه می‌کنند.

۱. دوره اقتصاد رفتاری آکادمی همراه؛ سوگیری‌ها، تلنگر و اخلاق تغییر رفتار

دوره اقتصاد رفتاری آکادمی همراه با تدریس امیرمحمد تهمتن، اقتصاد رفتاری را در چهار بخش دنبال می‌کند. آموزش از پیشینه تصمیم‌گیری در اقتصاد آغاز می‌شود، به سوگیری‌های شناختی و الگوهای رفتاری می‌رسد و سپس تلنگر و ملاحظات اخلاقی تغییر رفتار را مطرح می‌کند.

سرفصل‌های اصلی عبارت‌اند از:

·         مقدمه‌ای بر اقتصاد رفتاری و پیشینه تصمیم‌گیری در اقتصاد؛

·         آشنایی با سوگیری‌های شناختی و الگوهای رفتاری؛

·         تلنگر و تغییر رفتار؛

·         مباحث اخلاقی تغییر رفتار.

وجه تمایز این دوره، حضور موضوع اخلاق در کنار ابزارهای تغییر رفتار است. برنامه آموزشی، علاوه بر شناخت عوامل مؤثر بر انتخاب، بخشی مستقل را به ملاحظات اخلاقی اختصاص می‌دهد. این ترکیب برای حوزه‌هایی مانند بازاریابی، طراحی محصول و منابع انسانی اهمیت دارد؛ حوزه‌هایی که مخاطبان آن‌ها در معرفی رسمی دوره نیز آمده‌اند.

آکادمی همراه، سطح آموزش را پیشرفته اعلام کرده است؛ در عین حال، پیش‌نیاز مشخصی برای شرکت در آن تعیین نکرده است. مدت آموزش پنج ساعت و ۲۵ دقیقه است و ارزیابی از طریق آزمون نهایی انجام می‌شود. گواهی پایان دوره نیز از امکانات این آموزش است.

در معرفی مدرس، کارشناسی ارشد اقتصاد از دانشگاه صنعتی شریف و سابقه آموزش اقتصاد رفتاری و طراحی رفتار در ایرانسل و دیجی‌کالا ذکر شده است. زمینه کاری معرفی‌شده او در تحلیل رفتار مصرف‌کننده نیز با مخاطبان بازاریابی و محصول این آموزش ارتباط دارد.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

دانشجویان مدیریت، اقتصاد و روان‌شناسی، متخصصان بازاریابی، طراحی و مدیریت محصول، فعالان منابع انسانی و علاقه‌مندان علوم شناختی، مخاطبان اصلی آن هستند. برای این گروه‌ها، دوره مجموعه‌ای از مباحث مرتبط با شناخت رفتار و تغییر آن را در یک برنامه مشخص گردآوری کرده است.

تمرکز آموزشی دوره بر شناخت عوامل روان‌شناختی، اجتماعی و هیجانی مؤثر بر تصمیم‌گیری است. در کنار این شناخت، مباحث تلنگر و اخلاق تغییر رفتار، زمینه بررسی کاربرد اقتصاد رفتاری در محیط‌های حرفه‌ای را فراهم می‌کنند.

۲. دوره جامع اقتصاد رفتاری دکتر زهره میزبان؛ آموزش همراه با تمرین برای مسائل مالی و کسب‌وکار

دوره جامع اقتصاد رفتاری دکتر زهره میزبان بر ارتباط میان شیوه تصمیم‌گیری و مسیر مالی افراد تمرکز دارد. موضوعات آن از شروع درآمدزایی و مدیریت بدهی تا اداره کسب‌وکار و تبدیل درآمد به سرمایه امتداد پیدا می‌کند. این دامنه، دوره را برای افرادی مطرح می‌کند که مسئله مشخصی در فعالیت اقتصادی خود دارند و به دنبال آموزش کاربردی هستند.

یکی از ویژگی‌های قابل توجه این دوره، همراهی آموزش با تمرین عملی و پیگیری اجرای آن است. برای هر سرفصل تمرین در نظر گرفته شده و بررسی روزانه تمرین‌ها توسط پشتیبان، از خدمات اعلام‌شده دوره است. این ساختار، آموزش را به فعالیت عملی متصل می‌کند و امکان پیگیری آموخته‌ها را در موقعیت مالی و کاری شرکت‌کننده فراهم می‌سازد.

مباحث مالی و درآمدی دوره شامل این موضوعات است:

·         شناخت منابع در دسترس و وضعیت فعلی مالی؛

·         قواعد پس‌انداز و تبدیل درآمد به سرمایه؛

·         راهکارهای شروع درآمدزایی؛

·         راهکارهای اجرایی خروج از بدهکاری؛

·         بررسی مسیر رشد درآمد در سطوح مختلف فعالیت اقتصادی.

در بخش کسب‌وکار نیز تله‌های رفتاری مدیران، دلایل ورشکستگی و راهکارهای خروج، سیستم‌سازی، راه‌اندازی کسب‌وکار و استخدام و اخراج مطرح می‌شوند. کنار هم قرارگرفتن این موضوعات، نشان‌دهنده توجه دوره به تصمیم‌هایی است که با گسترش فعالیت اقتصادی تغییر می‌کنند؛ از انتخاب نخستین اقدام تا سامان‌دادن به کارها و همکاری‌ها.

وجه تمایز دوره دکتر میزبان، پرداختن به مرحله‌ای است که فرد در مسیر مالی خود قرار دارد. شروع فعالیت، بدهکاری، توقف رشد و دشواری اداره یک مجموعه، در سرفصل‌ها به‌عنوان موقعیت‌های متفاوت مطرح شده‌اند. بر همین اساس، آموزش تنها حول یک موضوع مانند معامله‌گری یا بودجه خانوار تنظیم نشده و مسائل فردی و مدیریتی را در کنار هم پوشش می‌دهد.

هشت ساعت ویدئوی ضبط‌شده با دسترسی نامحدود، امکان مشاهده و مرور آموزش‌ها را بدون وابستگی به ساعت برگزاری کلاس فراهم می‌کند. همراه‌شدن این دسترسی با تمرین و پیگیری پشتیبان، از ویژگی‌هایی است که دوره را برای افراد شاغل و صاحبان کسب‌وکار قابل توجه می‌کند.

نتایج آموزشی دوره در سه محور بیان شده‌اند:

·         یادگیری چگونگی تبدیل درآمد به سرمایه؛

·         شناسایی دقیق وضعیت فعلی و آشنایی با راهکارهای ارتقا به سطح بعدی؛

·         تصمیم‌گیری مالی آگاهانه‌تر.

این سه محور، پیوند میان شناخت وضعیت، انتخاب اقدام و ادامه مسیر مالی را نشان می‌دهند. توجه به منابع موجود و مرحله فعالیت، در کنار مباحث مدیریتی، به دوره رویکردی اجرایی می‌دهد؛ رویکردی که برای متقاضیان استفاده از اقتصاد رفتاری در مسائل واقعی مالی و کسب‌وکار اهمیت دارد.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

افرادی که قصد بازنگری در مدل تصمیم‌گیری مالی خود را دارند، صاحبان کسب‌وکاری که می‌خواهند ساختار تصمیم‌گیری مجموعه را بهبود دهند و کسانی که به دنبال شناخت موقعیت فعلی و قدم بعدی مسیر اقتصادی خود هستند، مخاطبان آن محسوب می‌شوند. برای این گروه‌ها، ترکیب آموزش فارسی، سرفصل‌های کاربردی و تمرین همراه با پشتیبانی، مزیت اصلی دوره است. برای شرکت در این دوره وارد این لینک شوید: لینک دوره

۳. سواد مالی با رویکرد اقتصاد رفتاری؛ از بودجه‌بندی تا عادت‌های مالی

دوره سواد مالی با رویکرد اقتصاد رفتاری سامان خردمند مهر مدیریت پول شخصی و خانوادگی را محور قرار می‌دهد. این آموزش شامل ۱۶ جلسه ویدئویی و ۷۲۰ دقیقه محتواست و برای سطح مبتدی تا پیشرفته عرضه می‌شود. پیش‌نیاز ندارد و زبان آن فارسی است.

ساختار دوره در چهار محور اصلی تنظیم شده است:

·         بازطراحی نگاه به پول: شناخت شیوه تصمیم‌گیری مالی و سوگیری‌های رفتاری؛

·         مدیریت پول روزمره: بودجه‌بندی، خرج‌کردن، بدهی، خرید اقساطی و پس‌انداز؛

·         تصمیم‌های بزرگ مالی: ریسک، سرمایه‌گذاری خرد و تصمیم‌های مالی خانوادگی؛

·         ساخت سیستم مالی پایدار: عادت‌ها، شاخص‌های سلامت مالی و تصمیم‌گیری در بحران.

در بخش نخست، موضوعاتی مانند نقش احساسات در خرج و سرمایه‌گذاری، حال‌گرایی، اعتمادبه‌نفس کاذب، اثر لنگر و ترس از جاماندن مطرح می‌شوند. بخش مدیریت پول روزمره نیز به شکست بودجه‌بندی، هزینه‌های کمتر دیده‌شده، حساب‌های جداگانه، پس‌انداز خودکار و کوچک‌نمایی اقساط می‌پردازد. این سرفصل‌ها، رفتار مالی را در کنار برنامه‌ریزی مالی قرار می‌دهند.

بخش سرمایه‌گذاری، موضوعاتی مانند توهم کنترل، اثر سودهای قبلی، ریسک ادراک‌شده و رفتار جمعی در بازار را دنبال می‌کند. در ادامه، تصمیم‌های مشترک خانواده و تعارض‌های مالی نیز مطرح می‌شوند. بنابراین، مخاطب دوره تنها سرمایه‌گذار نیست؛ فردی که با مدیریت مخارج و تعهدات خانوادگی سروکار دارد نیز در دامنه آموزشی آن قرار می‌گیرد.

وجه تمایز این گزینه، مجموعه ابزارهای اجرایی همراه آموزش است. تست خودارزیابی پیش و پس از دوره، نقشه شخصی تصمیم‌سازی مالی، چک‌لیست‌های اجرایی و محتوای تکمیلی در خدمات شرکت‌کنندگان آمده‌اند. نقشه ۹۰روزه تغییر عادت مالی نیز یکی از موضوعات برنامه است. این ترکیب، تمرکز دوره بر نظم مالی روزمره و پیگیری رفتار را نشان می‌دهد.

نتایج آموزشی مورد نظر، شناخت الگوهای تصمیم‌گیری مالی و طراحی چارچوبی برای خرج‌کردن، پس‌انداز، بدهی و سرمایه‌گذاری است. آموزش شناسایی سوگیری‌های شخصی و ساده‌سازی تصمیم‌های مالی پیچیده نیز در همین مسیر قرار می‌گیرد.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

افرادی که در کنترل مخارج مشکل دارند، از تصمیم‌های مالی هیجانی آسیب دیده‌اند یا می‌خواهند برای خرج، پس‌انداز و بدهی چارچوب مشخصی داشته باشند، مخاطبان اصلی هستند. مدیران و کارآفرینانی که تصمیم‌های مالی آن‌ها بر دیگران نیز اثر می‌گذارد، در معرفی دوره ذکر شده‌اند.

پشتیبانی از طریق واتس‌آپ انجام می‌شود و گواهی پایان دوره پس از قبولی در آزمون ارائه می‌شود. محتوای آموزشی به‌صورت ویدئویی در وب‌سایت در دسترس شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد.

۴. اقتصاد رفتاری در معامله‌گری یوتوفارکس؛ مینی‌دوره‌ای برای خطاهای معاملاتی

مینی‌دوره اقتصاد رفتاری در معامله‌گری یوتوفارکس برای شناخت خطاهای ذهنی هنگام تحلیل و معامله طراحی شده است. این آموزش، مفاهیم اقتصاد رفتاری را در موقعیت‌های معاملاتی دنبال می‌کند و بر شناخت رفتار فرد و مدیریت سوگیری‌های شناختی تمرکز دارد.

برنامه در سه بخش ارائه می‌شود:

·         تاریخچه اقتصاد رفتاری و مفاهیم پایه: ۲۵ دقیقه؛

·         آشنایی با سوگیری‌های شناختی: ۸۰ دقیقه؛

·         مدیریت سوگیری‌های شناختی: ۳۰ دقیقه.

مجموع آموزش دو ساعت و ۱۵ دقیقه است. مثال‌های دوره به رفتار معامله‌گر مربوط‌اند؛ از جست‌وجوی اخبار تأییدکننده تحلیل تا تصور آگاهی از نتیجه، پس از وقوع آن. راهکارهای معرفی‌شده نیز آگاهی از خطاها، بحث گروهی، کاهش تنش و بهبود ارتباط در گروه معاملاتی را شامل می‌شوند.

وجه تمایز این دوره، تمرکز بر محیط معامله است. مباحث رفتاری در ارتباط با تحلیل اطلاعات و تصمیم‌های معاملاتی مطرح می‌شوند و آموزش، مسائل فردی و گروه‌های معاملاتی را در کنار هم در نظر می‌گیرد.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

معامله‌گران و اعضای گروه‌های معاملاتی که می‌خواهند خطاهای ذهنی خود هنگام تحلیل و تصمیم‌گیری را بهتر بشناسند. هدف آموزشی آن، افزایش خودآگاهی نسبت به رفتار معاملاتی و آشنایی با روش‌های مدیریت سوگیری‌هاست.

۵. Psychology and Economics دانشگاه MIT؛ آموزش دانشگاهی با منابع آزاد

دوره Psychology and Economics دانشگاه MIT با تدریس فرانک شیلباخ، به بررسی فرض‌های مدل‌های اقتصادی و تفاوت رفتار انسان با آن‌ها می‌پردازد. منابع متعلق به ترم بهار ۲۰۲۰ هستند و از طریق MIT OpenCourseWare در دسترس قرار دارند.

این دوره به زبان انگلیسی ارائه شده است. محتوای آموزشی شامل ویدئوهای کلاس، جزوه، اسلاید، منابع مطالعاتی، تمرین و پاسخ تمرین‌ها، آزمون و پاسخ آزمون‌هاست. کاربردهای درس نیز اقتصاد کار، اقتصاد عمومی، سلامت، مالی، توسعه و سازمان صنعتی را دربرمی‌گیرد.

وجه تمایز این گزینه، ساختار دانشگاهی و همراهی آموزش با مسئله و ارزیابی است. منابع تنها به معرفی سوگیری‌ها محدود نمی‌شوند و امکان مطالعه مستقل همراه با حل تمرین را فراهم می‌کنند.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

دانشجویان و علاقه‌مندان به مطالعه علمی اقتصاد رفتاری که توان دنبال‌کردن آموزش انگلیسی و منابع دانشگاهی را دارند. نتیجه آموزشی مورد نظر، شناخت نقش عوامل روان‌شناختی در مدل‌های اقتصادی و بررسی کاربرد آن‌ها در حوزه‌های مختلف اقتصاد است.

۶. اقتصاد رفتاری وارتون؛ انتخاب مصرف‌کننده و تصمیم‌گیری سازمانی

برنامه Behavioral Economics: Consumer Choice and Decision Making وارتون اقتصاد رفتاری را به تصمیم‌های مشتریان و کارکنان پیوند می‌دهد. دوره هفت هفته طول می‌کشد و چهار تا شش ساعت فعالیت هفتگی برای آن در نظر گرفته شده است. جاد کسلر، استاد اقتصاد کسب‌وکار و سیاست عمومی وارتون، مدرس معرفی‌شده برنامه است.

این آموزش به زبان انگلیسی برگزار می‌شود و شش محور اصلی دارد:

·         تأثیرگذاری بر رفتار و انتخاب؛

·         نقش نیروهای اجتماعی در تصمیم‌گیری؛

·         انصاف، برابری و رفتار متقابل؛

·         راهبردهای انگیزش؛

·         اثر سوگیری زمان حال؛

·         قیمت‌گذاری و آشکاربودن مالیات و هزینه‌ها.

موضوعات دوره، دامنه‌ای از انتخاب پیش‌فرض تا انگیزش کارکنان و برداشت مشتری از قیمت را پوشش می‌دهند. در بخش انگیزش، بازی‌وارسازی و هویت فردی مطرح می‌شود و در بخش قیمت‌گذاری، شفافیت قیمت، هزینه‌های پنهان و مبالغ اضافی بررسی می‌شوند. این ترکیب، محتوای برنامه را به مسائل فروش، بازاریابی و اداره سازمان نزدیک می‌کند.

وجه تمایز وارتون، ساختار مشارکتی آموزش است. بحث هفتگی، تکلیف، فعالیت عملی، ارزیابی دانش، وبینار و پروژه پایانی در برنامه قرار دارند. در پروژه نهایی، شرکت‌کننده یکی از مفاهیم را انتخاب می‌کند و در قالب یادداشتی برای مدیرعامل، کاربرد آن در سازمان را توضیح می‌دهد؛ سپس دیدگاه خود را با دیگر شرکت‌کنندگان به اشتراک می‌گذارد.

نتایج آموزشی برنامه شامل تحلیل رفتار مصرف‌کننده با توجه به محیط تصمیم‌گیری، شناخت نقش نیروهای اجتماعی، بررسی عوامل انگیزش و ارزیابی اثر سوگیری زمان حال و شیوه ارائه قیمت بر انتخاب افراد است.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

مدیران میانی و ارشد، فعالان فروش و بازاریابی، مدیران برند و مشاورانی که مسئول تصمیم‌های مؤثر بر مشتریان، کارکنان و سازمان هستند. تسلط به زبان انگلیسی برای دنبال‌کردن آموزش ضروری است.

دسترسی به محتوای برنامه تا ۱۲ ماه پس از شروع دوره برقرار است. ویدئوها به‌صورت آنلاین پخش می‌شوند و متن ویدئوها، الگوهای تکلیف و برخی منابع قابل دریافت‌اند. جلسات زنده نیز ضبط می‌شوند.

پس از تکمیل موفق فعالیت‌های الزامی، گواهی دیجیتال پایان برنامه ارائه می‌شود. این گواهی، گواهی گذراندن برنامه آموزشی وارتون است و ماهیت آن با مدرک دانشگاهی تفاوت دارد.

اکوتوپیا؛ همراه شنیداری برای شناخت اقتصاد رفتاری

پلی‌لیست اقتصاد رفتاری اکوتوپیا شامل ۱۲ اپیزود درباره سوگیری‌ها، انگیزه‌ها و خطاهای ذهنی در انتخاب است. این مجموعه، موضوعات اقتصاد رفتاری را در قالب پادکست دنبال می‌کند و برای علاقه‌مندانی مناسب است که یادگیری شنیداری و روایت‌های مستقل را ترجیح می‌دهند.

از موضوعات آن می‌توان به سوگیری پس‌نگری، نظریه چشم‌انداز، پارادوکس انتخاب، تلنگر، حسابداری ذهنی، هزینه هدررفته و اثر قیمت صفر اشاره کرد. عنوان و توضیح هر اپیزود نیز مسئله مرتبط را روشن می‌کند؛ برای نمونه، اپیزود نظریه چشم‌انداز به تفاوت تجربه از دست‌دادن و به‌دست‌آوردن می‌پردازد و اپیزود حسابداری ذهنی، شیوه حساب‌وکتاب ذهن را مطرح می‌کند.

وجه تمایز این مجموعه، امکان دنبال‌کردن موضوعات در قالب اپیزودهای مستقل است. علاقه‌مندان می‌توانند بر اساس موضوع مورد نظر، مباحث مختلف را بشنوند و آشنایی خود با مفاهیم اقتصاد رفتاری را گسترش دهند.

اکوتوپیا یک مجموعه پادکست مکمل است. برای کسی که می‌خواهد با موضوعات مختلف آشنا شود یا مفاهیم را با روایت‌های بیشتری دنبال کند، در کنار آموزش‌های منظم جایگاه مناسبی دارد.

مقایسه دوره‌ها و نتایج آموزشی

نتایج این جدول، اهداف آموزشی دوره‌ها هستند و نشان می‌دهند هر برنامه بر چه مهارت‌ها و موضوعاتی تمرکز دارد.

حرف آخر

انتخاب دوره اقتصاد رفتاری به هدف یادگیری وابسته است. آکادمی همراه برای دانشجویان و متخصصان بازاریابی، محصول و منابع انسانی مناسب است؛ دوره دکتر زهره میزبان، با تمرکز بر تصمیم‌های مالی و مدیریتی و همراهی تمرین و پشتیبانی، برای صاحبان کسب‌وکار و متقاضیان آموزش کاربردی گزینه‌ای قابل توجه محسوب می‌شود. دوره سواد مالی نیز بیشتر به مدیریت پول شخصی و خانوادگی می‌پردازد و یوتوفارکس، رفتار معامله‌گران را هدف قرار می‌دهد.

در میان گزینه‌های خارجی، MIT برای مطالعه دانشگاهی و وارتون برای کاربرد مدیریتی و شناخت رفتار مشتری مناسب‌ترند. اکوتوپیا نیز امکان آشنایی شنیداری و دنبال‌کردن موضوعات مستقل را فراهم می‌کند. هرکدام از این مسیرها، متناسب با نیاز فرد، بخشی از کاربردهای اقتصاد رفتاری را در دسترس قرار می‌دهند.