سهیلا روزبان؛ گروه آب و انرژی: تابستان ۱۴۰۵ با اتکا به کاهش مصرف صنایع و عبور از بحران‌های مقطعی به پایان رسید، اما کارشناسان معتقدند این «تاب‌آوری» نه یک راهبرد پایدار، که تنها فرصتی محدود برای بازنگری در سیاست‌های کلان است. معاون توانیر، زوایای پنهانِ بحران ناترازی و چالش‌های زیرساختی مورد واکاوی قرار گرفته است. اسدی با صراحت از «سیاست‌های تسهیل‌گر» و رشد تولید تجدیدپذیرها به عنوان گام‌های رو به جلو یاد می‌کند، اما تأکید دارد که شبکه برق در آستانه‌ی زمستان، با واقعیتی تلخ روبروست.
او همچنین چرخه معیوب مالی در صنعت برق را مورد نقد قرار داده و می گوید: جایی که ۸۰ همت مطالبات وصول‌نشده، عملاً دست پیمانکاران و سازندگان را برای تعمیر و نگهداری نیروگاه‌ها بسته و پایداری شبکه را تهدید می‌کند.
با ورود به فصل سرد و تشدید محدودیت‌های سوختی، این پرسش مطرح می‌شود که آیا توانیر می‌تواند از وضعیت «بقا» به «پایداری» برسد؟ پاسخ‌های معاون توانیر نشان می‌دهد که بدون همکاری فرابخشی میان وزارت نفت، وزارت صمت و بانک مرکزی، شبکه برق کشور تنها با مُسکن‌های موقت، مسیری پرمخاطره را در پیش خواهد داشت. متن کامل گفتگو با ابوالفضل اسدی معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی توانیر در ادامه می آید:
جناب اسدی، اجازه دهید بحث را از یک نقطه کلیدی شروع کنیم. وزارت نیرو همواره از ناترازی‌ها سخن می‌گوید، اما به نظر می‌رسد شبکه توزیع و انتقال با عقب‌ماندگی‌های زیرساختی مواجه است. برنامه عملیاتی توانیر برای خروج از این وضعیت چیست و چرا ناترازی تا این حد افسارگسیخته شد؟
ناترازیِ فعلی، معلولِ رشدِ افسارگسیخته‌ی مصرف در سال‌های گذشته است. ما در توانیر به جای درجا زدن، به دنبالِ تسهیلِ حضورِ سرمایه‌گذار بوده‌ایم. برای این کار، در سال ۱۴۰۲ تابلوی سبز (تجدیدپذیرها) و در سال ۱۴۰۳ تابلوی آزاد (نیروگاه‌های حرارتی) و تابلوی گواهی صرفه‌جویی را راه‌اندازی کردیم تا تکلیفِ خریدار و فروشنده شفاف شود. نتیجه‌بخش بوده؛ تولید تجدیدپذیر ما از ۲۵۰ مگاوات در ابتدای دولتِ چهاردهم، امروز به حدود ۵۶۰۰ مگاوات رسیده؛ یعنی رشدی نزدیک به چهار و نیم برابر. در بحثِ بهینه‌سازی هم از ۲ قراردادِ روشنایی معابر به ۵۹ قرارداد رسیده‌ایم.
این اعداد اگرچه در ظاهر رشد را نشان می‌دهند، اما فعالانِ صنعت معتقدند تاب‌آوریِ این شبکه بی‌نهایت نیست. شما برای اطمینان‌بخشی به شبکه و جلوگیری از فروپاشیِ ناشی از فرسودگی، چه تدبیری دارید؟
ما به خوبی می‌دانیم که با کاهشِ ناترازی، احتمالاً محدودیت‌های شبکه انتقال بیشتر خود را نشان می‌دهد. برای همین، برای اطمینان‌بخشی، توسعه شبکه را با اولویت‌بندیِ دقیق پیش می‌بریم. ما با برق‌منطقه‌ای‌ها تفاهم کردیم. اکنون برای نقاطِ بحرانی مثل زاهدان، تهران (نیروگاه ری)، خوزستان و محمودآباد پروژه‌هایی را شروع کردیم. ما سعی می‌کنیم نیروگاه‌های تجدیدپذیر را در نقاطی احداث کنیم که کمترین نیاز به توسعه شبکه را داشته باشند. در خصوص تجهیزاتِ پست و خطوط هم، یک «۱۴ مگاپروژه» تعریف کرده‌ایم که هر سال به‌روزرسانی می‌شود و پروژه‌های سال ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ طبق این لیست در دستور کار است.
*شما از برنامه‌های توسعه گفتید، اما واقعیتِ اقتصادِ برق این است که چرخه مالی معیوب، موتورِ محرکِ این برنامه‌ها را کند کرده است. این بدهی‌ها چطور به پایداری شبکه و توسعه شبکه های انتقال و توزیع برق آسیب می‌زند؟
دقیقاً نکته همین‌جاست. ما در کارگروه انرژی استان‌ها و با تعامل مستقیم با خودِ صنعت، استانداری‌ها و وزارت صمت، تلاش می‌کنیم از ابزارهای مختلف برای تسهیل وصول مطالبات استفاده کنیم. واقعیت تلخ این است که وقتی درآمد صنعت به موقع وصول نمی‌شود، سطح آمادگی شبکه و نیروگاه‌ها به شدت کاهش می‌یابد و این ضرر در نهایت دوباره به خودِ صنعت بازمی‌گردد. وقتی نقدینگی لازم برای تعمیرات شبکه و نیروگاه‌ها به موقع تأمین نشود، پایداری سیستم به خطر می‌افتد.
اگر به صورت‌های مالی سال ۱۴۰۳ نگاه کنیم، می‌بینیم که صنعت برق با حجم عظیمی از مطالبات روبروست؛ ما حدود ۸۰ همت طلب داریم که در عین حال، بدهی‌های ما به بانک‌ها، نیروگاه‌ها، پیمانکاران و سازندگان تجهیزات، رقمی در حدود ۳۶ همت است. اگر همین ۸۰ همت وصول می‌شد، فشار مالی از روی دوش سازندگان و پیمانکاران برداشته می‌شد و شاهد رونق بسیار بیشتری در صنایع مرتبط با برق بودیم
اگر به صورت‌های مالی سال ۱۴۰۳ نگاه کنیم، می‌بینیم که صنعت برق با حجم عظیمی از مطالبات روبروست؛ ما حدود ۸۰ همت طلب داریم که در عین حال، بدهی‌های ما به بانک‌ها، نیروگاه‌ها، پیمانکاران و سازندگان تجهیزات، رقمی در حدود ۳۶ همت است. اگر همین ۸۰ همت وصول می‌شد، فشار مالی از روی دوش سازندگان و پیمانکاران برداشته می‌شد و شاهد رونق بسیار بیشتری در صنایع مرتبط با برق بودیم؛ رونقی که می‌توانست منجر به تحویل تجهیزات باکیفیت‌تر و ارتقای سطح سرویس و نگهداری در نیروگاه‌ها و شبکه شود. عدم وصول این مطالبات، مستقیماً کیفیت خدماتِ نگهداری را هدف قرار می‌دهد.
*اجازه دهید از بحثِ برنامه‌ریزی خارج شویم و به واقعیتِ «زمستان» نگاه کنیم. تابستانِ امسال به لطفِ افتِ مصرفِ صنایع سپری شد، نه لزوماً مدیریتِ بهینه. حالا زمستان در پیش است؛ فصلِ اورهالِ نیروگاه‌ها و کمبودِ شدیدِ سوخت. آیا قرار است دوباره به مازوت‌سوزی روی بیاورید؟
اجازه بدهید صادقانه بگویم؛ ما تابستان را با شرایطی سخت سپری کردیم. اگر صادق باشیم، واقعیت این است که بخشی از عبور ما از پیک امسال، نه محصول تدبیر، که محصول شانس بود. کاهش مصرف صنایع به دلیل شرایط اقتصادی و جنگ، به ما کمک کرد تا فشار کمتری را تحمل کنیم. همانطور که اشاره شد تاب‌آوری صنعت برق بی‌نهایت نیست. اگر دولت به زیرساخت‌ها، اقتصادِ صنعت و نقدینگی توجه نکند، وضعیت به مراتب بدتر خواهد شد.
تامین سوخت در زمستان، چالشِ اصلی است. ۸۰ درصدِ برقِ کشور حرارتی است و به گاز یا گازوئیل وابسته است. پیش‌بینیِ ما این است که زمستانِ امسال وضعیت به مراتب سخت‌تر از تابستان باشد. به دلیلِ وضعیتِ سوخت و کیفیتِ آن، نیروگاه‌ها ناچارند تعمیراتِ خود را زودتر انجام دهند
باید اشاره کنم که واقعیتِ سوخت در زمستان، چالشِ اصلی است. ۸۰ درصدِ برقِ کشور حرارتی است و به گاز یا گازوئیل وابسته است. پیش‌بینیِ ما این است که زمستانِ امسال وضعیت به مراتب سخت‌تر از تابستان باشد. به دلیلِ وضعیتِ سوخت و کیفیتِ آن، نیروگاه‌ها ناچارند تعمیراتِ خود را زودتر انجام دهند. ما به مردم توصیه می‌کنیم به سمتِ ذخیره‌سازها بروند؛ چرا که انرژی‌های خورشیدی در زمستان به دلیل شرایط جوی، کمتر از تابستان قابل اتکا هستند.
*از دیدگاه شما، تغییر نگاه حاکمیتی به صنعت برق باید شامل چه محورهایی باشد؟
مشکل اینجاست که برخی در هیئت دولت، صنعت برق را صرفاً در حد یک «مبصر کلاس» می‌بینند که وظیفه‌اش این است: «ساعت کار را کم کن تا برق قطع نشود!» این نگاه باید تغییر کند. صنعت برق ۶۰ درصد وابستگی ارزی دارد و بدون هماهنگیِ دقیق بین وزارت نفت (برای سوخت)، وزارت صمت و بانک مرکزی، امکان عبور از بحران وجود ندارد. ما باید از مرحله «تاب‌آوری» به مرحله «پایداری» برسیم؛ این اتفاق نمی‌افتد مگر اینکه صنعت برق را فراتر از یک ابزارِ تعطیل کردن مدارس ببینیم و زیرساخت‌ها را جدی بگیریم. واقعیت‌ها را باید گفت؛ اگر امروز برای این ناترازی فکری نشود، قطعاً فردا شرایط بدتر از امروز خواهد بود. در مجموع باید تاکید کنم که ما به دنبالِ رسیدن از «تاب‌آوری» به «پایداری» هستیم و این، حمایتِ کلِ دولت را می‌طلبد، نه فقط ابلاغِ کاهشِ ساعتِ کار.
نظر شما