بازار؛ گروه آب و انرژی: فرونشست در بسیاری از دشتهای ایران از آستانههای بحرانی عبور کرده است؛ پدیده ای که بیش از هر چیز نتیجه برداشت بیرویه از آبخوانها و مدیریت ناپایدار منابع آب است. فعالان محیط زیست مدام هشدار می دهند که تراکم رسوبات ریزدانه و از دست رفتن ظرفیت ذخیره آبخوانها در بسیاری از مناطق برگشتناپذیر شده و هر سال تأخیر در کنترل برداشت، بخشی از منابع آب زیرزمینی کشور را بهصورت دائمی از بین میبرد. با این وجود هر سال بر تعداد دشت های بحرانی کشور افزوده می شود.
در مجموع ۶۰۹ دشت در کشور وجود دارد که حدود ۱۰۰ تای آنها از آنها به دلیل اضافه برداشتهای غیرمجاز در شرایط بحرانی قرار دارند و اولویت بالایی در مدیریت منابع آبی دارند. البته این به این معنا نیست که شرایط در سایر دشت های کشور مساعد است. باید اشاره کنم که بیش از دوسوم دشتهای ما یعنی حدود ۴۰۰ دشت وضعیت پایداری ندارند
آنگونه که عیسی بزرگ زاده سخنگوی صنعت آب در گفتگو با بازار می گوید: در مجموع ۶۰۹ دشت در کشور وجود دارد که حدود ۱۰۰ تای آنها از آنها به دلیل اضافه برداشتهای غیرمجاز در شرایط بحرانی قرار دارند و اولویت بالایی در مدیریت منابع آبی دارند.
او با بیان اینکه این دشت ها در استان های اصفهان، فارس، کرمان، خراسان رضوی، همدان، کرمانشاه، یزد، قزوین و همچنین تهران و کرج قرار دارند، گفت: البته این به این معنا نیست که شرایط در سایر دشت های کشور مساعد است. باید اشاره کنم که بیش از دوسوم دشتهای ما یعنی حدود ۴۰۰ دشت وضعیت پایداری ندارند.
بزرگ زاده با اشاره به وضعیت نامناسب بازندگی ها در کشور، گفت: در سال آبی اخیر ۱۲ استان شامل قم، تهران، مرکزی، سیستان و بلوچستان، یزد، اصفهان، سمنان، چهارمحال و بختیاری، کرمان، خراسان رضوی، اراک و گیلان، با کاهش ۱۱ تا ۳۷ درصدی بارش مواجه بودند که این استانها حدود ۳۵ میلیون نفر جمعیت کشور را در بر میگیرند؛ همچنین حدود ۵۸ شهر، کمبارشی یا تنش آبی داشتند که برخی از این مناطق در خط مقدم کمبارشی قرار دارند و تهران در صدر آنها قرار دارد. با وجود این اما همچنان شاهد هستیم که سرانه مصرف آب در کشور ما بالاتر از حد استاندارد بوده و به دنبال آن نیز حجم برداشت آب از منابع تجدید ناپذیر هم به شدت بالاست.
وقوع بحرانی که دیگر قابل جبران نیست
بی توجهی به وضعیت بحرانی دشت های کشور اما در شرایطی است که این پدیده تبعات بسیار سنگینی را نیز به همراه دارد.
در صورت تداوم روند کنونی برداشت از آبهای زیرزمینی، انتظار میرود طی ۵ تا ۱۰ سال آینده، علاوه بر افزایش نرخ فرونشست، شاهد کاهش دائمی ظرفیت ذخیره آبخوانها، گسترش شکافهای زمین، آسیب به زیرساختهای حیاتی، تخریب شبکههای حملونقل و تأسیسات انتقال آب و انرژی و افزایش مخاطرات برای مناطق شهری و کشاورزی باشیم. از منظر زمینشناسی، مهمترین پیامد این روند، تراکم غیرقابلبازگشت رسوبات ریزدانه و از دست رفتن بخشی از ظرفیت آبخوانهاست
آنگونه که پدرام رفیعی، دکترای تخصصی زمینشناسی می گوید: در صورت تداوم روند کنونی برداشت از آبهای زیرزمینی، انتظار میرود طی ۵ تا ۱۰ سال آینده، علاوه بر افزایش نرخ فرونشست، شاهد کاهش دائمی ظرفیت ذخیره آبخوانها، گسترش شکافهای زمین، آسیب به زیرساختهای حیاتی، تخریب شبکههای حملونقل و تأسیسات انتقال آب و انرژی و افزایش مخاطرات برای مناطق شهری و کشاورزی باشیم. از منظر زمینشناسی، مهمترین پیامد این روند، تراکم غیرقابلبازگشت رسوبات ریزدانه و از دست رفتن بخشی از ظرفیت آبخوانهاست؛ پدیدهای که حتی با ترمیم منابع آب نیز قابل جبران نخواهد بود.
به گفته او، اگر قرار باشد تنها سه اقدام فوری برای مهار فرونشست انجام شود، نخست کنترل مؤثر برداشت از آبخوانها از طریق انسداد چاههای غیرمجاز، مدیریت برداشت چاههای مجاز و برقراری تعادل بین تغذیه و تخلیه آبخوانها ضروری است.
رفیعی ادامه داد: دوم، اصلاح الگوی مصرف آب، بهویژه در بخش کشاورزی از طریق افزایش بهرهوری، توسعه آبیاری نوین و جایگزینی محصولات کمآببر در مناطق بحرانی است. سوم، استقرار نظام پایش و مدیریت یکپارچه فرونشست با استفاده از دادههای سنجش از دور، شبکههای ژئودزی و مطالعات هیدروژئولوژیکی است تا تصمیمگیریها بر مبنای دادههای دقیق و بهروز انجام شود.
برخی سعی دارند که فرونشست را سرنوشتی طبیعی جلوه میدهد و آن را گردن خشکسالی و تغییرات اقلیمی انداخته و اینگونه مسئولیت را از دوش تصمیمگیرندگان و متولیان اصلی این حوزه بردارد. اما بدون شک اینکه حوضهای خشک تا مرز فروپاشی زمینش دوشیده شود، تصمیم انسان است، نه حکم طبیعت. همین حالا هم برای تغییر سیاست گذاری ها و توقف اضافه برداشت ها در کشور دیر شده است چه برسد که بخواهیم از فردا و هفته ها و سال های بعد این کار را شروع کنیم.
نظر شما