بازار؛ گروه آب و انرژی: در حالی که تنشهای ژئوپلیتیک و کاهش صادرات، فضای تنفس اقتصادی کشور را محدودتر از گذشته کرده است، کارشناسان انرژی بر لزوم تغییر رویکرد دیپلماسی کشور تاکید دارند. مهراد عباد، کارشناس حوزه انرژی، با تحلیل شرایط فعلی و اشاره به فرسایش قدرت چانهزنی کارتهای برنده ایران در معادلات منطقهای، معتقد است تداوم وضعیت موجود نه تنها به نفع منافع ملی نیست، بلکه فشار مضاعفی بر معیشت مردم و تورم موجود وارد میکند.
وی با اشاره به ظهور متغیرهای جدید در معادلات جهانی، از جمله اهمیت راهبردی بابالمندب، تأکید میکند که سیاستگذار باید پیش از آنکه فرصتهای طلایی به طور کامل رنگ ببازند، اولویت دیپلماسی کشور را به سمت ایجاد ثبات اقتصادی و رفاه عمومی تغییر دهد. عباد بر این باور است که جنگها در نهایت به نقطه پایان میرسند و در این میان، هنرِ دیپلماسی استفاده از کارتهای موجود برای دستیابی به توافقی است که ضمن حفظ منافع ملی، شرایط را برای برقراری روابط عادی با جهان و خروج از بحرانهای توسعهنیافتگی فراهم کند. متن کامل گفتگوی بازار با مهراد عباد کارشناس حوزه انرژی و فعال اقتصادی در ادامه می آید:
*با توجه به شرایط فعلی دنیا و افزایش پیچیدگیهای سیاسی، آیا میتوان پیشبینی دقیقی از آینده تنشها در تنگه هرمز داشت؟
در شرایط کنونی، به دلیل تأثیرگذاری عوامل متعدد و متغیر بر یک موضوع واحد، پیشبینی دقیق عملاً ناممکن است. کارشناسان اکنون به جای پیشبینی، به «سناریونویسی» روی آوردهاند. ما برای تنگه هرمز با سه سناریو روبهرو هستیم. سناریو نخست حل سریع بحران بوده که نیازمند رخدادی شگفتانگیز برای بازگشت به میز مذاکره و اجرای توافقات است.
سناریو دوم همان حل بحران در میانمدت است. فرسایشی شدن تنشها و طولانیمدت شدن وضعیت سناریو آخری است که ما پیش روی خود داریم. بدیهی است که هرچه به سمت سناریوی سوم حرکت کنیم، شرایط اقتصادی کشور سختتر خواهد شد. اگرچه در ماههای اول محاصره اقتصادی، تاثیرات آنچنان ملموس نبود، اما اکنون اثراتش در تجارت خارجی نمایان شده است.
*تاثیر این وضعیت بر واردات مواد اولیه تولید و صادرات غیرنفتی چیست؟
پاسخ: بخش بزرگی از تجارت خارجی ما از طریق خلیج فارس انجام میشد که اکنون با چالش جدی مواجه شده است. در حوزه واردات کالاهای مورد نیاز تولید، به مشکل خوردهایم. در بخش صادرات غیرنفتی نیز، اگرچه مسیرهای جایگزینی تعریف شده، اما هزینههای حمل و نقل به شدت بالا رفته است که این امر مزیت رقابتی کالاهای ایرانی را از بین میبرد. در نهایت، افزایش هزینه کالاهای وارداتی باعث رشد قیمت مواد اولیه و قیمت نهایی محصول میشود که بار اصلی آن مستقیماً بر دوش مصرفکننده نهایی است.
ما دچار یک چرخه معیوب شدهایم؛ روابط به سمت مذاکره میرود و بلافاصله با یک اتفاق (که گاهی عملیاتهای «پرچم دروغین» توسط طرفهای ثالث مانند اسرائیل است) مذاکرات قطع میشود. این روند فرسایشی باعث شده بسیاری از کشورهایی که نقش میانجی را داشتند (مانند قطر و پاکستان) انگیزه خود را از دست بدهند، هرچند همچنان تلاشهایی در جریان است
*چشمانداز مذاکرات دیپلماتیک با توجه به تجربیات قبلی و تنشهای منطقهای را چگونه ارزیابی میکنید؟
پاسخ: ما دچار یک چرخه معیوب شدهایم؛ روابط به سمت مذاکره میرود و بلافاصله با یک اتفاق (که گاهی عملیاتهای «پرچم دروغین» توسط طرفهای ثالث مانند اسرائیل است) مذاکرات قطع میشود. این روند فرسایشی باعث شده بسیاری از کشورهایی که نقش میانجی را داشتند (مانند قطر و پاکستان) انگیزه خود را از دست بدهند، هرچند همچنان تلاشهایی در جریان است. با وجود فضاسازیهای جناحی برای طبل جنگ، اکثریت جامعه و حاکمیت موافق پایان سریع جنگ هستند، چرا که جنگ جز رنج، دستاوردی ندارد.
*وضعیت بازار نفت و تغییر استراتژی کشورهای همسایه در شرایط فعلی چگونه است؟
کشورهایی مثل امارات و عربستان برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، به دنبال صادرات نفت از طریق خطوط لوله بودند که انفجار اخیر یکی از این خطوط توسط حوثیها، این مسیر را نیز مختل کرد و منجر به التهاب در بازار جهانی شد. از سوی دیگر، چین به عنوان بزرگترین خریدار نفت ایران، در حال تغییر رویکرد و تأمین بخشی از نیاز خود از روسیه است. روسیه نیز که پیشتر بازارهای اروپایی را داشت، اکنون به بازارهای آسیایی روی آورده و حتی در بخش هلیوم، جای پای خود را در بازار ایران محکم کرده است. اگرچه آمارهای صادرات نفت ایران به دلیل مسائل امنیتی شفاف نیست، اما مسلم است که شرایط برای صادرات ما سختتر شده و با تداوم این روند، صادرات نفت نیز همانند صادرات غیرنفتی با چالشهای بیشتری روبهرو خواهد شد.
در حال حاضر ما با کاهش صادرات مواجه هستیم که تداوم این وضعیت به هیچ وجه به نفع ایران نیست. اگرچه در ابتدای این بحران، ممکن بود تصور شود که «کارتهای برنده» ایران قدرت چانهزنی بیشتری به کشور میبخشد، اما با گذشت زمان، این قدرت رو به کاهش است. علاوه بر این، با ظهور متغیرهای جدیدی مانند اهمیت استراتژیک بابالمندب، معادلات تغییر کرده است
*وضعیت کاهش صادرات و تحلیل قدرت چانهزنی ایران در معادلات منطقهای چگونه است؟
در حال حاضر ما با کاهش صادرات مواجه هستیم که تداوم این وضعیت به هیچ وجه به نفع ایران نیست. اگرچه در ابتدای این بحران، ممکن بود تصور شود که «کارتهای برنده» ایران قدرت چانهزنی بیشتری به کشور میبخشد، اما با گذشت زمان، این قدرت رو به کاهش است. علاوه بر این، با ظهور متغیرهای جدیدی مانند اهمیت استراتژیک بابالمندب، معادلات تغییر کرده است.
*با توجه به تورم و فشارهای اقتصادی، اولویت اصلی دیپلماسی کشور باید چه باشد؟
اولویت نخست باید معیشت مردم باشد. ملت ما پس از سالها تحمل تحریم و جنگ، اکنون تحت فشار شدید تورم قرار دارند. بنابراین، دیپلماسی کشور باید بر دو محور استوار باشد: نخست، ایجاد شرایط امن و باثبات برای مردم، و دوم، پیگیری اصلاحات اقتصادی برای عبور از بحران فعلی. تداوم روند کنونی (جنگ و تنش) به هیچ وجه به مصلحت کشور نیست؛ چرا که جنگها دیر یا زود به پایان خود میرسند.
* برای خروج از این وضعیت و توسعه کشور، چه راهکارهایی پیشنهاد میشود؟
ایران همچنان کارتهای برنده در اختیار دارد و باید از آنها به درستی استفاده کرد تا توافقی منعقد شود که منافع ملی و رفاه مردم را تامین کند. برای دستیابی به توسعه و رفاه، نمیتوان در انزوا باقی ماند. ما برای ایفای نقش در جامعه جهانی و پیشرفت کشور، نیازمند برقراری روابط عادی و حداقل دوستانه با بخشهای بزرگی از جهان هستیم تا بتوانیم مسیر توسعه را طی کنیم.
نظر شما