به گزارش بازار، «هنری توگندهات» پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک و «گرانت راملی» پژوهشگر ارشد مؤسسه میزل، در یادداشتی نوشتهاند که کارزار اقتصادی اخیر دولت «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا علیه ایران یک ضعف اساسی دارد و آن، این است که چین بهعنوان مهمترین شریک اقتصادی ایران، همچنان هدف مستقیم این فشارها قرار نگرفته است.
در این یادداشت که در نشریه فارنپالیسی منتشر شده، آمده که چین سالهاست بزرگترین خریدار نفت ایران محسوب میشود و اگر آمریکا واقعاً قصد داشته باشد آسیب اقتصادی جدی به ایران وارد کند، ناگزیر باید چین را هدف قرار دهد.
با این حال، پکن از اقدامات آمریکا هراسی ندارد. زمانی که از «اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا در یک کنفرانس خبری بارها پرسیده شد آیا «عملیات طرود اقتصادی» آمریکا علیه ایران، چین را هدف قرار خواهد داد یا نه، از پاسخ مستقیم خودداری کرد و بدون اشاره مستقیم به چین گفت: «هیچکس خارج از دسترس تحریمهای آمریکا نیست.»
بسنت همچنین در پاسخ به این پرسش که «چرا وزارت خزانهداری به جای اعمال فوری تحریمها، تهدید به اجرای آنها کرده؟ است»، گفت: «چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»
واکنش چین نیز نشان میدهد که پکن چندان نگران اقدامات جدید آمریکا نیست. سخنگوی وزارت خارجه چین این اقدام را «غیرقانونی» خواند، اما واکنش خود را فراتر نبرد.
تحریمهای کمرمقیکی از تحلیلگران چینی که در «مرکز اطلاعات اینترنتی چین»، رسانهای وابسته به شورای دولتی این کشور، مطلبی منتشر کرده، اعلام بسنت را «اقدامی از سر درماندگی» توصیف کرده و نوشته که این اقدام بیش از آنکه برای اعمال فشار بر ایران باشد، با هدف پاسخ دادن به نارضایتیهای داخلی آمریکا انجام شده است.
یک رسانه خصوصی چینی نیز به مبهم و کند بودن تحریمهای جدید آمریکا اشاره کرده است.با وجود این، چین پیشتر بهصورت علنی اعلام کرده بود که اگر آمریکا شرکتهای چینی را هدف قرار دهد، مقابلهبهمثل خواهد کرد و «شی جینپینگ» رئیسجمهور چین میداند که پکن از توانایی انجام چنین اقدامی برخوردار است. به نوشته توگندهات و راملی، دستکم برخی افراد در دولت ترامپ نیز از این موضوع آگاه هستند.
پکن اخیراً خود را به یک چارچوب حقوقی برای مقابلهبهمثل مجهز کرده است. چین برای نخستین بار در واکنش به تحریمهای آمریکا علیه چند پالایشگاه بزرگ مستقل این کشور، سیاست موسوم به «قواعد مسدودکننده» را فعال کرد.
این قواعد عملاً ممنوعیت قانونی برای شرکتهای داخل یا خارج از چین ایجاد میکنند تا از تحریمهای آمریکا علیه ایران تبعیت کنند. چین تاکنون تصمیم گرفته این مقررات را اجرا نکند، اما همچنان به واشنگتن پیام میدهد که در صورت نیاز آماده اجرای آنهاست.با این حال، مهمترین برگ برنده چین جای دیگری است. پکن علاوه بر امکان اتخاذ اقدامات تلافیجویانه ساده، میتواند رقابت خود با واشنگتن را تشدید کند.
عناصر خاکی، ابزار قدرتمند چینیکی از قدرتمندترین ابزارهای چین، ممنوعیت صادرات عناصر نادر خاکی است؛ اقدامی که پکن میداند بار دیگر میتواند آن را اعمال کند.مسدود کردن صادرات عناصر نادر خاکی به آمریکا در سال گذشته، برخی بخشهای تولیدی این کشور، بهویژه صنایع دفاعی و نظامی، را تا حد توقف فعالیت پیش برد و ترامپ را وادار کرد در زمینه تعرفههای چین بهسرعت عقبنشینی کند.طبق این یادداشت، آمریکا اظهارات گستردهای درباره ایجاد زنجیرههای تأمین جایگزین مطرح کرده، اما در کاهش وابستگی کلی خود به چین با مشکل مواجه شده است.
واشنگتن با دههها سرمایهگذاری چین در ظرفیتهای پالایش این مواد رقابت میکند، در حالی که خود آمریکا نیز بسیاری از این فرایندهای پالایشی را به خارج منتقل کرده، زیرا این فرایندها آلودگی زیادی ایجاد میکنند.از سوی دیگر، چین آشکارا آماده است بلوف واشنگتن را محک بزند.
آمریکا تاکنون یکی از بزرگترین پالایشگاههای مستقل چین و همچنین ۴۰ شرکت کشتیرانی این کشور را تحریم کرده و بسته تحریمی اخیر نیز ۶۰ واسطه کوچکتر را هدف قرار داده است.با این حال، آمریکا هنوز بانکهای مهمتر چینی را که از این پالایشگاهها حمایت میکنند هدف قرار نداده و همچنین تلاش نکرده شبکه پیچیدهای را که به ادعای فارنپالیسی از طریق آن چین منابع مالی را به ایران منتقل میکند، از بین ببرد.از نگاه پکن، هیچیک از موارد اعلامشده در بسته اخیر آمریکا نشاندهنده تمایل جدی واشنگتن برای تشدید نظام تحریمها نیست و این وضعیت کاملاً با منافع چین سازگار است.
فشار نیمبندطبق این یادداشت، شی جینپینگ برای ادامه اصلاحات اقتصادی در چین به ثبات اقتصادی نیاز دارد؛ اقتصادی که پس از پیامدهای همهگیری کووید و فروپاشی حباب بازار مسکن با مشکلاتی مواجه شده است.هدف این اصلاحات، کاهش اتکای اقتصاد چین به صادرات و حرکت به سمت تقاضای داخلی بیشتر است. تحقق این هدف نیز به رابطهای باثبات با آمریکا نیاز دارد.از همین رو، پکن همچنین تلاش میکند نشست برنامهریزیشده ماه سپتامبر میان ترامپ و شی جینپینگ در آمریکا همچنان طبق برنامه برگزار شود.
چین تنها در صورتی که آمریکا تحریمهای معناداری اعمال کند، چنین اقدامی را بهانهای برای گشودن جبهههای جدید در جنگ تجاری خود با واشنگتن تلقی خواهد کرد.اگر آمریکا تمایل یا توانایی اعمال فشار اقتصادی جدی و هماهنگ علیه مهمترین شریان اقتصادی ایران را نداشته باشد، ناچار خواهد بود امیدوار باشد که ادامه محاصره بنادر ایران و فشار نظامی برای تحت فشار قرار دادن تهران کافی باشد، آن هم در شرایطی که ایران طی دههها در برابر چنین فشارهایی مقاومت کرده است.
نویسندگان در پایان تأکید میکنند که آمریکا ظاهراً میداند اعمال فشار بر ایران به معنای اعمال فشار بر چین است اما تا زمانی که دولت ترامپ ترجیح دهد از یک جنگ تجاری دیگر و تحریم دوباره صادرات عناصر نادر خاکی اجتناب کند، این فشار در بهترین حالت اقدامی نیمبند و کماثر باقی خواهد ماند.
نظر شما