امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: صورت های مالی منتشر شده از سوی شرکت های خودروسازی و قطعه سازی در نگاه نخست تصویری امیدوارکننده از وضعیت این صنعت ترسیم می کند. رشد درآمدها، افزایش فروش ریالی و بهبود ظاهری برخی شاخص های مالی باعث شده عده ای این تحولات را نشانه خروج صنعت خودرو از بحران های چند سال اخیر تلقی کنند. اما تجربه صنعت خودرو کشور نشان داده است که نمی توان صرفا با اتکا به اعداد و ارقام درآمدی درباره وضعیت واقعی این صنعت قضاوت کرد. در اقتصادی که تورم به یکی از متغیرهای اصلی تبدیل شده، رشد درآمد لزوما به معنای رشد تولید، افزایش بهره وری یا بهبود وضعیت عملیاتی بنگاه های اقتصادی نیست.
واقعیت آن است که صنعت خودرو همچنان با مجموعه ای از چالش های مزمن و ساختاری مواجه است. از محدودیت های ارزی و دشواری تامین مواد اولیه گرفته تا مشکلات زنجیره تامین، کمبود نقدینگی، کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان و افت سرمایه گذاری در بخش تولید، همگی عواملی هستند که اجازه نمی دهند رشد درآمد شرکت ها به عنوان نشانه قطعی از بهبود شرایط تلقی شود. در چنین شرایطی حتی اگر درآمد شرکت ها افزایش پیدا کند، این پرسش همچنان پا برجا است که آیا این رشد حاصل توسعه تولید و افزایش تیراژ یا نتیجه افزایش قیمت ها و انتقال آثار تورم به صورت های مالی است؟
بررسی شرایط فعلی صنعت خودرو نشان می دهد بسیاری از شرکت های بزرگ خودروسازی و مونتاژکاران کشور هنوز با تمام ظرفیت خود فعالیت نمی کنند. بخشی از خطوط تولید به دلیل کمبود قطعات یا مشکلات تامین مواد اولیه با ظرفیت کمتر از برنامه فعالیت دارند و بسیاری از قطعه سازان نیز از فشارهای مالی و کمبود سرمایه در گردش گلایه مند هستند. از سوی دیگر، کاهش صادرات و محدود شدن دسترسی به برخی بازارهای خارجی نیز بر وضعیت صنعت اثر گذاشته است. در چنین فضایی، تحلیل عملکرد مالی شرکت ها بدون توجه به واقعیت های تولید می تواند تصویری غیرواقعی از وضعیت صنعت ارائه دهد.
درآمدها افزایش یافت، اما تولید همچنان عقب است
بر اساس آمارهای منتشر شده، مجموع درآمد خودروسازان و قطعه سازی در اردیبهشتماه به حدود ۱۳۴ هزار میلیارد تومان رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۲۵ درصدی را نشان می دهد. این ارقام در نگاه اول مثبت ارزیابی می شوند، اما زمانی که در کنار شاخص های تولید قرار می گیرند، تصویر متفاوتی شکل می گیرد. صنعت خودرو در ماه های اخیر با افت محسوس تولید مواجه بوده و گزارش ها از کاهش ۵۱ درصدی تولید در برخی بخش های بازار حکایت دارد. این موضوع نشان می دهد رشد درآمد الزاما ناشی از افزایش تعداد خودروهای تولید و عرضه شده نیست. کارشناسان معتقدند بخش عمده از رشد درآمد شرکت ها حاصل افزایش نرخ فروش محصولات است. به عبارت دیگر، خودروسازان و قطعه سازان بیش از آنکه از محل افزایش تولید سود برده باشند، از محل افزایش قیمت ها و آثار تورم منتفع شدند.
بسیاری از قطعات مورد استفاده در خودروهای داخلی و مونتاژی وابستگی مستقیم یا غیر مستقیم به واردات دارند و هرگونه اختلال در تامین ارز یا نقل و انتقال مالی می تواند روند تولید را با مشکل مواجه کند
زنجیره تامین همچنان زیر فشار
یکی از مهم ترین مشکلات فعلی صنعت خودرو، وضعیت زنجیره تامین است. طی ماه های اخیر بارها فعالان این صنعت نسبت به مشکلات تامین قطعات، مواد اولیه و ارز مورد نیاز تولید هشدار دادند. بسیاری از قطعات مورد استفاده در خودروهای داخلی و مونتاژی وابستگی مستقیم یا غیر مستقیم به واردات دارند و هرگونه اختلال در تامین ارز یا نقل و انتقال مالی می تواند روند تولید را با مشکل مواجه کند. در این میان قطعه سازان بیش از سایر بخش ها تحت فشار قرار دارند. افزایش هزینه مواد اولیه، رشد نرخ ارز، افزایش هزینه های مالی و تاخیر در پرداخت مطالبات از سوی خودروسازان موجب شده بسیاری از شرکت های قطعه سازی با کمبود شدید نقدینگی روبه رو شوند. واقعیت این است که بدون زنجیره تامین قدرتمند، امکان افزایش تولید در صنعت خودرو وجود ندارد. هرچند خودروسازان تلاش می کنند با مدیریت موجودی انبار و تامین مقطعی قطعات از توقف خطوط جلوگیری کنند، اما این راهکارها نمی تواند جایگزین یک زنجیره تامین پایدار و قابل اتکا شود.
یکی از اتفاقات قابل توجه بازار خودرو در ماه های اخیر، تغییر رفتار برخی مونتاژکاران در حوزه فروش بوده است. شرکت هایی که تا پیش از این محصولات خود را با روش های مختلف پیش فروش عرضه می کردند، اکنون در مواردی خودروها را با قیمت های نزدیک به بازار آزاد و به صورت فروش فوری در اختیار مشتریان قرار می دهند
فروش با قیمت بازار؛ زنگ خطر برای مونتاژکاران
یکی از اتفاقات قابل توجه بازار خودرو در ماه های اخیر، تغییر رفتار برخی مونتاژکاران در حوزه فروش بوده است. شرکت هایی که تا پیش از این محصولات خود را با روش های مختلف پیش فروش عرضه می کردند، اکنون در مواردی خودروها را با قیمت های نزدیک به بازار آزاد و به صورت فروش فوری در اختیار مشتریان قرار می دهند. اگرچه در ظاهر این موضوع می تواند به کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار کمک کند، اما از نگاه کارشناسی حامل پیام دیگری نیز هست. زمانی که یک شرکت تولیدی تلاش می کند محصولات خود را با سرعت بیشتری به پول نقد تبدیل کند، معمولا به این معنا است که فشار نقدینگی در مجموعه افزایش یافته است. بخش قابل توجهی از مونتاژکاران به واردات قطعات و مجموعه های CKD وابسته هستند و تامین ارز برای آن ها به یکی از مهم ترین چالش های تولید تبدیل شده است. در چنین شرایطی، فروش سریع تر خودروها می تواند راهکاری برای تامین سرمایه در گردش و ادامه فعالیت خطوط تولید باشد. به همین دلیل برخی کارشناسان عرضه گسترده خودرو با قیمت های نزدیک به بازار را نشانه ای از تشدید نیاز مالی در این شرکت ها می دانند.
سودی که امروز در صورت های مالی خودروسازان و قطعه سازان دیده می شود، الزاما حاصل بهبود عملکرد نیست، بلکه بخشی از آن نتیجه مستقیم تورم موجود در اقتصاد کشور است
سودآوری اسمی در برابر واقعیت های تولید
شاید مهم ترین خطای تحلیلی در بررسی صنعت خودرو، قضاوت درباره وضعیت شرکت ها صرفا بر اساس درآمدهای ریالی باشد. در اقتصادی که نرخ تورم بالا است، درآمد شرکت ها نیز به شکل طبیعی افزایش پیدا می کند. اما آنچه اهمیت دارد میزان رشد واقعی تولید، بهره وری و ارزش افزوده ایجاد شده در بنگاه ها است. اگر هزینه های تولید، تامین مواد اولیه، حمل و نقل، دستمزد و تامین مالی را در نظر بگیریم، مشخص می شود بخش قابل توجهی از افزایش درآمد شرکت ها صرف جبران همین هزینه ها شده است. به عبارت دیگر، سودی که امروز در صورت های مالی خودروسازان و قطعه سازان دیده می شود، الزاما حاصل بهبود عملکرد نیست، بلکه بخشی از آن نتیجه مستقیم تورم موجود در اقتصاد کشور است. از همین رو نمی توان صرف رشد فروش را نشانه خروج صنعت خودرو از بحران دانست. تا زمانی که تولید به ظرفیت واقعی بازنگردد، مشکلات زنجیره تامین حل نشود و قطعه سازان از بحران نقدینگی خارج نشوند، صنعت خودرو همچنان با چالش های جدی روبه رو خواهد بود.
لزوم بازگشت به شاخصهای واقعی صنعت
صنعت خودرو برای خروج از وضعیت فعلی بیش از هر چیز به افزایش تولید، تقویت زنجیره تامین، اصلاح نظام تامین مالی و توسعه صادرات نیاز دارد. رشد درآمدهای اسمی اگرچه می تواند در کوتاه مدت بخشی از مشکلات مالی شرکت ها را کاهش دهد، اما به تنهایی قادر به حل مسائل ساختاری این صنعت نیست. واقعیت این است که موفقیت صنعت خودرو زمانی معنا پیدا می کند که افزایش درآمد با رشد تیراژ، ارتقای بهره وری، توسعه بازارهای صادراتی و استفاده حداکثری از ظرفیت تولید همراه باشد. در غیر این صورت، اعداد بزرگ ثبت شده در صورت های مالی بیش از آنکه نشانه رونق باشند، بازتابی از شرایط تورمی اقتصاد خواهند بود؛ شرایطی که نه به نفع تولیدکننده است و نه در نهایت به سود مصرف کننده تمام می شود.
نظر شما