بازار؛ گروه راه و مسکن: آمریکا در تازهترین تصمیم خود در حالی شرکتهایی را که با خطوط هوایی ایران همکاری کنند را در معرض تحریم قرار خواهد داد که اشارهای به اینکه این شرکتها اروپایی، آمریکایی و یا آسیایی باشند نکرده است. اما سوال این است که آیا این اقدام در نتیجه ادامه محاصره دریایی و کشیده شدن آن به آسمان است؟
وزارت خزانهداری آمریکا در تازهترین تصمیم خود هفته پیش اعلام کرد که که انجام هرگونه فعالیت تجاری با شرکتهای هواپیمایی ایرانی تحت تحریم، خطر قرار گرفتن در معرض تحریمهای ایالات متحده را به همراه دارد.
«اسکات بسنت» وزیر خزانه داری آمریکا با هشدار تحریم به دولتهایی که به ایران خدمات هوایی ارائه کنند، اعلام کرد که «تامین سوخت هواپیما»، «خدمات پذیرایی»، «عوارض فرودگاهی» یا «خدمات تعمیر و نگهداری» به خطوط هوایی ایران ممنوع است و هر شرکتی را در معرض تحریم قرار خواهد داد.
حرمت الله رفیعی، رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران درباره ادعای امکان محاصره آسمان ایران از سوی آمریکا با اشاره به اینکه در هیچ شرایطی امکان محاصره آسمان ایران وجود ندارد معتقد است که به صورت کلی در حال حاضر پروازهای بینالمللی از مبدأ ایران به مقاصد سایر کشورها به دلیل شرایط جنگی برقرار نیست که آمریکا بخواهد آنها را محاصره کند.
وی در پاسخ به این پرسش که یکی از گزینه های آمریکا در تحریم خطوط هوایی ایران گزینه عوراض فرودگاهی است گفت: ایران از تمام شرکتهای هواپیمایی خارجی برای عبور از آسمان کشور عوارض دریافت میکند. این نرخ به عوامل مختلفی از جمله مدت زمان پرواز هواپیما در آسمان ایران و سایر موارد بستگی دارد و نمیتوان رقم ثابتی برای آن تعیین کرد، اما در مجموع درآمد قابل توجهی از این محل نصیب کشور میشود.
آمریکا نمیتواند برای شرکتهای هواپیمایی تمام کشورها تعیین تکلیف کند. تغییر مسیر پرواز موجب افزایش مصرف سوخت و بالا رفتن قیمت تمامشده سفر میشود و اولویت شرکتهای هواپیمایی استفاده از کوتاهترین مسیر برای افزایش سوددهی است
رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران تاکید کرد: در تمام کشورها برخی شرکتهای هواپیمایی دولتی و برخی خصوصی هستند. بنابراین شرکتها باید به گونهای فعالیت کنند که از نظر مالی برای آنها صرفه اقتصادی داشته باشد. بر همین اساس، آمریکا نمیتواند برای شرکتهای هواپیمایی تمام کشورها تعیین تکلیف کند. تغییر مسیر پرواز موجب افزایش مصرف سوخت و بالا رفتن قیمت تمامشده سفر میشود و اولویت شرکتهای هواپیمایی استفاده از کوتاهترین مسیر برای افزایش سوددهی است.
وی ادامه داد: حتی اگر مسیر یک هواپیما ۲۰ دقیقه طولانیتر شود، هزینه سوخت آن به شکل محسوسی افزایش مییابد. در چنین شرایطی دولتها باید پاسخگوی هزینههای اضافی باشند و این موضوع برای آنها نیز بار مالی سنگینی دارد. از سوی دیگر آمریکا امکان حضور در آسمان ایران را ندارد که بخواهد ایمنی پروازها را تأمین کند، بنابراین به صورت کلی امکان محاصره آسمان ایران تحت هیچ شرایطی وجود ندارد.
رفیعی در پاسخ به این پرسش که گزینه دریافت عوارض دریایی با گزینه عوارش هوایی است گفت: ممکن است در دریا شرایط متفاوت باشد، اما موضوع فضای هوایی کاملاً متفاوت است. در حوزه دریایی امکان اعمال محدودیتها بیشتر است، اما در بخش هوایی تصمیمگیریها تابع مقررات بینالمللی، حاکمیت کشورها و منافع اقتصادی شرکتهای هواپیمایی است.
میزان عوارض عبور از آسمان ایران نباید غیرمتعارف باشد، زیرا شرکتهای هواپیمایی به دنبال منافع خود هستند. اگر نرخها غیرمنطقی باشد، شرکتها مسیرهای جایگزین را انتخاب میکنند و از آسمان ایران عبور نخواهند کرد
وی تصریح کرد: به طور کلی میزان عوارض عبور از آسمان ایران نباید غیرمتعارف باشد، زیرا شرکتهای هواپیمایی به دنبال منافع خود هستند. اگر نرخها غیرمنطقی باشد، شرکتها مسیرهای جایگزین را انتخاب میکنند و از آسمان ایران عبور نخواهند کرد. بنابراین باید توازن اقتصادی در این زمینه حفظ شود.
رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران یادآور شد: حتی در موضوع پروازهای دوجانبه میان کشورها نیز توافقنامهها و تفاهمنامههایی وجود دارد و بر اساس توازن منافع عمل میشود. هر کشوری بر اساس ظرفیت ناوگان، تعداد پروازها و سهم بازار خود تصمیمگیری میکند و این موضوع ارتباطی با تصمیم یکجانبه آمریکا برای محاصره آسمان ایران ندارد.
وی افزود: از سوی دیگر، اعمال منطقه پرواز ممنوع در ایران تنها در شرایط حساس و بحرانی نظیر دوران جنگ انجام میشود؛ همانگونه که در جریان جنگ اخیر، پروازها بیش از ۵۰ روز متوقف شد و در حال حاضر نیز پروازهای خارجی تنها به چند مقصد برقرار است.
رفیعی خاطرنشان کرد: اگر آمریکا بخواهد برای آسمان ایران تصمیم بگیرد یا اقدامی علیه هواپیمای مسافربری انجام دهد، تبعات سنگینی خواهد داشت. تجربه هواپیمای ۷۲۵ اوکراین نشان داد چنین اقداماتی هزینه و تاوانهای زیادی به همراه دارد. به همین دلیل آمریکا به راحتی نمیتواند برای آسمان ایران تصمیمگیری کند و موضوع محاصره آسمان ایران از اساس امکانپذیر نیست.
در طول سالهای مختلف، چندین شرکت هواپیمایی بزرگ بینالمللی با ایران همکاری کردهاند یا به ایران پرواز داشتهاند، هرچند این همکاریها به دلایل مختلفی از جمله تحریمهای بینالمللی، سیاستهای داخلی، و نوسانات اقتصادی گاهی متوقف یا محدود شدهاند.
در فهرستی که بزرگترین شرکتهای هواپیمایی در مقاطعی با ایران همکاری داشتهاند میتوان به لوفتهانزا (Lufthansa) - آلمان یکی از قدیمیترین و پایدارترین شرکتها اشاره کرد که عمدتاً هم پروازهای خود را از فرودگاه امام انجام داده است در رتبه نخست شرکتها میتواند باشد. هر چند این شرکت هواپیمایی در حال حاضر هیچ پروازی به ایران انجام نمیدهد و ماههاست که هیچ همکاری با ایران ندارد.
دومین شرکت هواپیمایی ایرفرانس (Air France) فرانسه است که تا چند سال پیش پروازهای منظم به تهران داشت، اما در برخی دورهها به دلیل تحریمها یا مسائل امنیتی، پروازها را متوقف کرده است.
بریتیش ایرویز (British Airways) - بریتانیا نیز پروازهای خود به تهران را در دورههای مختلف از سر گرفت، اما مجدداً در دورههایی مانند پس از خروج آمریکا از برجام در ۲۰۱۸ متوقف شد.
خطوط هوایی ترکیش ایرلاینز (Turkish Airlines) - ترکیه را باید یکی از فعالترین شرکتهای خارجی برای پرواز به ایران دانست که تا قبل از جنگ ۴۰ روزه به شهرهای مختلف از جمله تهران، تبریز، اصفهان، مشهد و شیراز پرواز داشت.
خطوط هوایی قطر ایرویز (Qatar Airways) - قطر نیز به دلیل روابط خوب دو کشور و موقعیت جغرافیایی قطر، این شرکت نقش مهمی در اتصال ایران به شبکههای بینالمللی ایفا کرده است، اما همین خطوط هوایی نیز در دوران جنگ ۴۰ روزه و به واسطه در اختیار قرار دادن آسمان خود به آمریکا و اسرائیل جزو شرکتهایی خواهد بود که با اتمام جنگ و آتش بس هنوز پروازهای خود را به ایران و بالعکس آغاز نکرده است.
امارات (Emirates) - امارات متحده عربی و الاتحاد (Etihad Airways) - امارات دو خطوط هوایی پر تردد به ایران و بالعکس هستند که پروازهای منظم از دبی به شهرهای مختلف ایران، از جمله تهران، مشهد، شیراز و اصفهان دارند، اما همین شرکتها نیز قطعا با اقدام جدید وزارت خزانه داری آمریکا تغییرات و محدودیتهایی در پروازهای خود خواهند داشت. هر چند که این دو شرکت هواپیمایی نسبت به قطر ایرویز پروازهای کمتری به ایران و یا به سایر کشورها را در اختیار دارند.
به نظر میرسد که تصمیم جدید وزارت خزانه داری آمریکا در پی مشکلات رخ داده به ایرلاینهای آمریکایی بعد از جهش نرخ سوخت جت و در نهایت فشار بیشتر بعد از محاصره دریایی برای امتیاز بیشتر در مذاکرات احتمالی گرفته شده باشد.
اگر چه هنوز واکنشی از سوی شرکتهای خارجی و مرتبط با خطوط هوایی ایران گرفته نشده است، اما آنچه که به نظر میرسد صنعت هوایی روزهای سخت و دشواری را در ادامه پشت سر خواهد گذاشت و باید دید دولت چه تدابیر ویژهای برای کاستن از ضررهای احتمالی اقدام جدید امریکا خواهد اندیشید.
آمریکا توان محاصره آسمان ایران را ندارد، زیرا شرکتهای هواپیمایی براساس منافع اقتصادی، کوتاهترین و کمهزینهترین مسیر را انتخاب میکنند.
نظر شما