امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: در شرایطی که موضوع امنیت انرژی بیش از هر زمان دیگری به یکی از مولفه های اصلی تاب آوری ملی، پایداری اقتصادی و استمرار فعالیت های صنعتی و خدماتی تبدیل شده، نگاه به بخش حمل و نقل و به ویژه صنعت خودرو ناگزیر باید از سطح تامین روزمره سوخت فراتر برود. کارشناسان حوزه صنعت خودرو معتقدند اتکای طولانی مدت ناوگان حمل و نقل به یک حامل انرژی، به خصوص بنزین، می تواند در برابر اختلال های احتمالی در تولید، پالایش، انتقال و توزیع سوخت، آسیب پذیری قابل توجهی ایجاد کند؛ آسیب پذیری که در شرایط جنگ تحمیلی علیه کشور، تنها به یک مسئله فنی محدود نمی ماند و می تواند به سرعت بر جابه جایی کالا، حمل و نقل عمومی، خدمات امدادی، قیمت تمام شده کالاها و حتی ثبات فعالیت های اقتصادی اثر بگذارد. از این منظر، تنوع بخشی به سبد سوختی دیگر صرفا یک توصیه بلند مدت یا یک سیاست مکمل در حاشیه برنامه های انرژی نیست، بلکه به یک ضرورت راهبردی برای کاهش ریسک، افزایش انعطاف پذیری و ارتقای تاب آوری شبکه حمل و نقل کشور تبدیل شده است.
متخصصان صنعت خودرو معتقدند که موضوع تنوع سوختی تنها به سمت مصرف کننده یا متولی انرژی محدود نمی شود، بلکه از مرحله طراحی محصول، معماری پلتفرم و مهندسی تولید آغاز می شود. به بیان دیگر، اگر خودروساز از ابتدا محصولی را بر پایه یک سوخت خاص و به صورت تک منظوره طراحی کند، در عمل دامنه انتخاب های آینده صنعت و مصرف کننده را محدود کرده و وابستگی ناوگان به یک حامل انرژی را تثبیت می کند. در مقابل، حرکت به سمت پلتفرم های چندمنظوره، خودروهای دوگانه سوز کارخانه ای، مدل های هیبریدی و برقی، و نیز طراحی ماژولار در خطوط تولید، می تواند امکان انطباق صنعت خودرو با شرایط متغیر انرژی، نیازهای امنیتی و الزامات زیست محیطی را فراهم کند. از این نگاه، تنوع سبد سوختی نه تنها به کاهش فشار بر شبکه تامین و مصرف کمک می کند، بلکه به عنوان یک سیاست صنعتی، زمینه ارتقای فناوری، بهبود بهره وری تولید، کاهش هزینه های بلند مدت و افزایش کیفیت محصولات داخلی را نیز فراهم می سازد.
اگر سبد سوختی کشور ترکیبی از بنزین، CNG، برق و دیزل بهینه نباشد، کوچک ترین اختلالی در شبکه سوخت رسانی می تواند منجر به چالش در شبکه امداد، لجستیک کالا و جابه جایی های ضروری شود. کارشناسان تاکید می کنند که «تنوع»، نوعی پدافند غیرعامل در بطن جادههای کشور است
تلهی «تک سوختی»؛ شکنندگی در برابر شوک ها
کارشناسان معتقدند هر سیستمی که به یک منبع واحد وابسته باشد، در زمان بحران، کمترین میزان تاب آوری را دارد. در شرایطی که پالایشگاه ها، مبادی وارداتی و شبکه های توزیع بنزین می توانند در صف اول اهداف تهاجمی باشند، تمرکز به تولید خودروهایی که صرفا با بنزین حرکت می کنند، به معنای قمار بر سر حمل و نقل ملی است. آمارهای غیر رسمی نشان می دهند که در دوره های تنش و جنگ، تقاضای بنزین به دلیل رفتارهای هیجانی و نیازهای لجستیکی تا ۵۰ درصد افزایش می یابد. در چنین وضعیتی، اگر سبد سوختی کشور ترکیبی از بنزین، CNG، برق و دیزل بهینه نباشد، کوچک ترین اختلالی در شبکه سوخت رسانی می تواند منجر به چالش در شبکه امداد، لجستیک کالا و جابه جایی های ضروری شود. کارشناسان تاکید می کنند که «تنوع»، نوعی پدافند غیرعامل در بطن جادههای کشور است.
استراتژی نوین تولید ایجاب می کند که خودروسازان به سمت «پلتفرم های چند انرژی» (Multi-Energy Platforms) حرکت کنند. در این مدل، شاسی و بدنه خودرو به گونه ای طراحی می شود که بدون تغییر در خط تولید، قابلیت نصب پیشرانه های بنزینی، موتورهای الکتریکی یا مخازن CNG را داشته باشد
پلتفرم های خودرویی؛ از «تولید متداول» تا «طراحی ماژولار انرژی»
تحول باید از اتاق های تحقیق و توسعه (R&D) آغاز شود. خودروسازان داخلی سال ها است که درگیر تولید محصولاتی با طراحی قدیمی هستند که تغییر نوع سوخت در آن ها، صرفا به صورت «افزودن قطعه» انجام می شود؛ مانند تبدیل خودروهای بنزینی به گازسوز در کارگاه ها است. اما استراتژی نوین تولید ایجاب می کند که خودروسازان به سمت «پلتفرم های چند انرژی» (Multi-Energy Platforms) حرکت کنند. در این مدل، شاسی و بدنه خودرو به گونه ای طراحی می شود که بدون تغییر در خط تولید، قابلیت نصب پیشرانه های بنزینی، موتورهای الکتریکی یا مخازن CNG را داشته باشد. این انعطاف فنی به خودروساز اجازه می دهد تا در کوتاه ترین زمان ممکن، متناسب با موجودی انرژی کشور و شرایط بحران، تولید خود را تغییر دهد. خودروی آینده باید یک «گره انرژی» باشد که بتواند با حامل های مختلف، کارایی خود را حفظ کند.
سبد سوختی متوازن؛ مدیریت مزیت های سرزمینی
ایران با دارا بودن دومین ذخایر بزرگ گاز جهان، در حوزه CNG دارای یک «مزیت مطلق استراتژیک» است. با این حال، بی توجهی به توسعه ناوگان متناسب با این منبع، نوعی خود تحریمی در مدیریت انرژی و حمل و نقل تلقی می شود. کارشناسان صنعت خودرو بر این باورند که سبد سوختی ایده آل برای حمل و نقل ایران باید شامل: بنزین و دیزل یورو ۵ و یورو۶ برای پیمایش های بلند مدت و ناوگان ترانزیتی است. گاز طبیعی فشرده (CNG) به عنوان ستون فقرات حمل و نقل عمومی و باری سبک شهری است. برق و هیبرید برای کاهش وابستگی فسیلی در کلان شهرها و ایجاد ذخیره سازهای متحرک انرژی است. این ترکیب متوازن، فشار را از روی پالایشگاه های بنزین برداشته و ریسک قطع دسترسی به یک سوخت خاص را در زمان جنگ به حداقل می رساند.
تحول در سبد سوختی، نیازمند هماهنگی فرابخشی میان وزارتخانه های نفت، نیرو و صمت است. متولیان انرژی باید زیرساخت های توزیع را مهیا کنند و خودروسازان باید «تنوع پیشرانه» را به عنوان پیوست اصلی تولید خود بپذیرند. در نگاه کارشناسان صنعت، دولت باید با وضع مشوق های مالیاتی و تسهیلات تولید، خودروسازان را به سمت تولید خودروهای برقی و دوگانه سوز کارخانه ای (OEM) سوق دهد
نقش سیاستگذاران صنعتی و خودروسازان در تغییر ریل استراتژیک
تحول در سبد سوختی، نیازمند هماهنگی فرابخشی میان وزارتخانه های نفت، نیرو و صمت است. متولیان انرژی باید زیرساخت های توزیع را مهیا کنند و خودروسازان باید «تنوع پیشرانه» را به عنوان پیوست اصلی تولید خود بپذیرند. در نگاه کارشناسان صنعت، دولت باید با وضع مشوق های مالیاتی و تسهیلات تولید، خودروسازان را به سمت تولید خودروهای برقی و دوگانه سوز کارخانه ای (OEM) سوق دهد. تولید خودروی برقی در شرایطی که شبکه برق کشور در معرض تهدید است، شاید به تنهایی کافی نباشد؛ اما در تلفیق با گاز و بنزین، می تواند «امنیت جابه جایی» را تضمین کند.
آثار اقتصادی و صنعتی؛ از صرفه جویی تا صادرات فناوری
تنوع سبد سوختی، فراتر از ابعاد امنیتی، یک پیشران اقتصادی است. کاهش مصرف بنزین به معنای آزاد شدن منابع عظیم مالی است که هم اکنون صرف یارانه سوخت یا واردات آن می شود. از سوی دیگر، حرکت به سمت خودروهای برقی و پیشرانه های نوین، زنجیره تامین قطعات کشور را با تکنولوژی های لبه جهان (High-Tech) آشنا کرده و توان صادراتی محصولات ایرانی را در بازارهای منطقه ای که به سمت انرژی های پاک حرکت کردند، افزایش می دهد.
تکثر سوخت و تحول در مهندسی خودرو
گزارش ها از میادین نبرد و بحران های منطقه ای نشان می دهد که «انرژی» نخستین قربانی و کارآمدترین سلاح در جنگ های نوین است. تکیه بر بنزین به عنوان تنها پیشران حمل و نقل، پاشنه آشیلی است که می تواند در بزنگاه های تاریخی، کشور را با بحران عدم تحرک روبرو کند. امروز ضرورت دارد که خودروسازان در کشور با عبور از نگاه های کوتاه مدت، «تنوع در طراحی» و «انعطاف در تولید» را به عنوان استراتژی اصلی خود برگزینند. تنوع سبد سوختی، نه یک انتخاب میان چند گزینه، بلکه «بیمه نامه بقای حمل و نقل» است. حمل و نقل پایدار، حمل و نقلی است که در برابر تهدید، متوقف نشود؛ و این پایداری، تنها از مسیر «تکثر سوخت و تحول در مهندسی خودرو» عبور می کند.
نظر شما