امید محمدی: گروه خودرو؛ بازار: تشدید تنش در خاورمیانه و گسترش درگیری علیه ایران میتواند بهطور مستقیم مسیر تحول صنعت خودرو جهان را تغییر دهد. براساس تازهترین تحلیلهای موسسه S&P Global، اثرات جنگ تنها یک شوک موقت نیست؛ اگر درگیری طولانی شود، گذار انرژی، سرمایهگذاری در خودروهای برقی و شبکه تأمین جهانی خودرو وارد مرحلهای از بازآرایی عمیق و کندی ساختاری خواهد شد.
براساس تازهترین تحلیلهای موسسه S&P Global، اثرات جنگ تنها یک شوک موقت نیست؛ اگر درگیری طولانی شود، گذار انرژی، سرمایهگذاری در خودروهای برقی و شبکه تأمین جهانی خودرو وارد مرحلهای از بازآرایی عمیق و کندی ساختاری خواهد شد.
چشمانداز کلان جنگ خاورمیانه و پیوند آن با صنعت خودرو جهانی
تحولات خاورمیانه پس از تشدید تنشها و آغاز حملات علیه ایران، اقتصاد جهانی را بار دیگر در معرض شوکهای انرژی و اختلالات زنجیره تأمین قرار داده است. موسسه S&P Global در تازهترین گزارش خود تأکید میکند که اثر جنگ بر صنعت خودرو تابعی از دو متغیر کلیدی است: طول مدت درگیری و شدت آن. اگر بحران در سطح محدود باقی بماند، پیامدها بیشتر از طریق افزایش قیمت انرژی، هزینه حملونقل و اختلال در مسیرهای دریایی ـ بهویژه در دریای سرخ و خلیج فارس ـ بروز میکند. اما اگر درگیری به یک وضعیت طولانی و پرتنش تبدیل شود، صنعت خودرو با مجموعهای از اثرات ساختاری مواجه خواهد شد: کاهش تقاضا، افزایش قیمت مواد اولیه، انقباض سرمایهگذاری، و کند شدن روند گذار به خودروهای برقی.
طبق دادههای تازه اداره اطلاعات انرژی آمریکا در زمستان ۱۴۰۴، بیش از ۲۱ درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند. هرگونه اختلال در این مسیر، مستقیماً قیمت انرژی را افزایش داده و هزینه تولید خودرو را بالا میبرد. از آنجا که صنعت خودرو در سطح جهانی زنجیره تأمین پیچیدهای دارد، حتی یک اختلال چند هفتهای ممکن است قیمت تمامشده خودرو را تا ۵ تا ۱۲ درصد افزایش دهد. این شوکهای اولیه اگر به صورت طولانی ادامه یابد، میتواند شرکتها را مجبور به بازنگری استراتژیک در مسیر توسعه محصولات و سرمایهگذاریها کند.
از آنجا که صنعت خودرو در سطح جهانی زنجیره تأمین پیچیدهای دارد، حتی یک اختلال چند هفتهای ممکن است قیمت تمامشده خودرو را تا ۵ تا ۱۲ درصد افزایش دهد. این شوکهای اولیه اگر به صورت طولانی ادامه یابد، میتواند شرکتها را مجبور به بازنگری استراتژیک در مسیر توسعه محصولات و سرمایهگذاریها کند.
اثرات کوتاهمدت: جهش قیمت انرژی، اختلال در لجستیک و فشار فوری بر خودروسازان
در سناریوی کوتاهمدت که S&P آن را شوک گذرا نامگذاری کرده، قیمت نفت، گاز و سوختهای حملونقل به سرعت افزایش مییابد. از ابتدای بهار ۱۴۰۵ قیمت نفت به بالای ۱۱۰ دلار رسیده و هزینه حمل دریایی در مسیر آسیا–اروپا تا ۶۵ درصد افزایش یافته است. این افزایش هزینهها بلافاصله خودروسازان را تحت فشار قرار میدهد؛ زیرا صنعت خودرو به شدت به حملونقل کانتینری، مواد شیمیایی، قطعات برقی و فلزات تخصصی برای تولید خودروهای برقی وابسته است.
در این مرحله، خودروسازان به چند اقدام فوری روی میآورند:
• تعدیل تولید برخی مدلها برای جلوگیری از انباشت هزینه
• افزایش مدیریت موجودی در قطعاتی که با اختلال جدی روبهرو شدهاند
• استفاده از ذخایر استراتژیک مواد اولیه مانند لیتیوم، کبالت و منیزیم
• برنامهریزی برای قراردادهای حملونقل بلندمدت با شرکتهایی که امنیت مسیری بیشتری دارند
اثر کوتاهمدت جنگ همچنین بر تقاضای مصرفکننده نیز احساس میشود. در شرایط افزایش هزینههای زندگی، تورم انرژی و کاهش اعتماد اقتصادی، مصرفکنندگان تصمیم خرید خودرو را به تعویق میاندازند. طبق پایش مصرفکننده S&P، تمایل به خرید خودرو در اروپا و آمریکا حدود ۹ تا ۱۵ درصد کاهش یافته است.
افزایش هزینهها بلافاصله خودروسازان را تحت فشار قرار میدهد؛ زیرا صنعت خودرو به شدت به حملونقل کانتینری، مواد شیمیایی، قطعات برقی و فلزات تخصصی برای تولید خودروهای برقی وابسته است.
اثرات جنگ بر مواد اولیه، فلزات باتری و زنجیره تأمین خودروهای برقی
یکی از بخشهایی که بیشترین آسیب را از جنگ خاورمیانه میبیند، زنجیره تأمین خودروهای برقی است. خودروهای برقی بهطور مستقیم به فلزات کمیاب و مواد شیمیایی خاص وابستهاند: لیتیوم، نیکل، گرافیت، منیزیم، فسفات و مس. بسیاری از این مواد از مسیرهای حملونقلی عبور میکنند که اکنون در معرض ناامنی قرار دارند.
به گفته S&P Global Mobility، زمان حمل برخی از مواد مورد نیاز باتری از آسیای جنوبشرقی به اروپا تا ۳۵ روز افزایش یافته است؛ یعنی تقریبا دو برابر پیش از آغاز درگیری. هزینه بیمه دریایی نیز در مسیرهای پرخطر تا ۵ برابر افزایش یافته است.
جنگ علیه ایران همچنین بازارهای مواد شیمیایی پایه را مختل کرده است. ایران یکی از تولیدکنندگان مهم مواد پتروشیمی بوده و نقش مهمی در عرضه برخی مشتقات حیاتی برای تولید لاستیک، قطعات پلاستیکی و رزینهای صنعتی دارد. کاهش عرضه این محصولات به افزایش قیمت قطعات پایه خودروهای احتراقی و برقی منجر شده است.
نتیجه این اختلالات در صنعت خودروهای برقی بهصورت مستقیم قابل مشاهده است:
• افزایش قیمت باتری بهطور متوسط ۹ تا ۱۴ درصد
• تأخیر در تولید مدلهای جدید EV
• عقبافتادگی پروژههای توسعه پلتفرمهای برقی
• کاهش انگیزه شرکتها برای سرمایهگذاری بیشتر در فناوریهای پیشرفته باتری
در همین دوره، بسیاری از تامینکنندگان چینی و کرهای اعلام کردند که ناچارند بهطور موقت ظرفیت صادرات برخی مواد را کاهش دهند، زیرا هزینه حمل و زمان تحویل دیگر قابل پیشبینی نیست.
یکی از بخشهایی که بیشترین آسیب را از جنگ خاورمیانه میبیند، زنجیره تأمین خودروهای برقی است. خودروهای برقی بهطور مستقیم به فلزات کمیاب و مواد شیمیایی خاص وابستهاند: لیتیوم، نیکل، گرافیت، منیزیم، فسفات و مس. بسیاری از این مواد از مسیرهای حملونقلی عبور میکنند که اکنون در معرض ناامنی قرار دارند.
کاهش سرمایهگذاری جهانی در خودروهای برقی؛ تهدید بلندمدت گذار انرژی
نقطه تمرکز تحلیل S&P این است که جنگ طولانی میتواند سرعت انقلاب برقی شدن صنعت خودرو را کند کند. در شرایطی که دولتها در اروپا و شرق آسیا اهداف بلندپروازانهای برای ۲۰۳۰ و ۲۰۳۵ میلادی تعیین کردهاند، افزایش ریسک ژئوپلیتیک باعث شده شرکتها بودجه تحقیقوتوسعه و پروژههای سرمایهگذاری را مورد بازنگری قرار دهند.
در گزارش بهار ۱۴۰۵، S&P میگوید:
• سرمایهگذاری شرکتهای خودروساز در پروژههای برقی نسبت به سال گذشته ۷ تا ۹ درصد کاهش یافته
• برخی خودروسازان اروپایی توسعه پلتفرمهای EV را بین ۶ تا ۱۲ ماه عقب انداختهاند
• پیشبینی تولید جهانی خودروهای برقی در سال ۱۴۰۶ حدود ۸۰۰ هزار دستگاه کمتر از سناریوی پیش از جنگ شده است
دلیل اصلی این کاهش، ترکیبی از افزایش هزینهها، نااطمینانی اقتصادی و کاهش انتظار تقاضای مصرفکننده است. در واقع، وقتی هزینه مواد اولیه بالا میرود و فروش خودرو کاهش مییابد، شرکتها تمایل کمتری به سرمایهگذاری سنگین در تکنولوژیهای نو دارند.
این روند ممکن است به یک تاخیر چندساله در گذار انرژی در بخش حملونقل منجر شود. اگرچه دولتها همچنان به فشارهای زیستمحیطی پایبند هستند، اما واقعیت اقتصادی ممکن است به شرکتها اجازه ندهد برنامههای خود را مطابق زمانبندی ادامه دهند.
نقطه تمرکز تحلیل S&P این است که جنگ طولانی میتواند سرعت انقلاب برقی شدن صنعت خودرو را کند کند. در شرایطی که دولتها در اروپا و شرق آسیا اهداف بلندپروازانهای برای ۲۰۳۰ و ۲۰۳۵ میلادی تعیین کردهاند، افزایش ریسک ژئوپلیتیک باعث شده شرکتها بودجه تحقیقوتوسعه و پروژههای سرمایهگذاری را مورد بازنگری قرار دهند.
پیامدهای اقتصاد کلان: تورم، رکود تقاضا و خطر بازتعریف شبکههای جهانی تولید
اگر جنگ خاورمیانه در سالهای ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۶ ادامه یابد، S&P آن را وارد فاز تغییر ساختاری میداند. در این فاز، اثرات اقتصادی دیگر موقتی نیست، بلکه صورت سیستماتیک پیدا میکند. پیامدهای کلان این سناریو عبارتند از:
• افزایش پایدار قیمت انرژی و حملونقل
• افزایش نرخ تورم در اکثر اقتصادهای صنعتی
• کاهش قدرت خرید و افت تقاضای مصرفکننده
• کندی رشد اقتصادی در آمریکا، اروپا و شرق آسیا
• فشار بر سودآوری خودروسازان و کاهش ظرفیت سرمایهگذاری
کاهش تقاضا در چنین فضایی تنها برای خودروهای برقی نیست؛ خودروهای احتراقی نیز تحت تأثیر هستند. اما از آنجا که خودروهای برقی هنوز به نقطه سربهسری اقتصادی کامل نرسیدهاند، این مدلها با ریسک بیشتری مواجه میشوند.
یکی از پیچیدهترین پیامدها بازتعریف شبکههای جهانی تولید است. شرکتها دیگر نمیتوانند بر چند مسیر محدود حملونقل یا یک منطقه خاص تأمین مواد اولیه تکیه کنند. این تغییر نه تنها پرهزینه است، بلکه نیاز به چند سال زمان دارد. افزایش هزینه سرمایهگذاری در خطوط جدید تولید، افزایش هزینه لجستیک و نیاز به تامینکنندگان جدید، همگی فشار مضاعفی بر صنعت وارد خواهند کرد.
یکی از پیچیدهترین پیامدها بازتعریف شبکههای جهانی تولید است. شرکتها دیگر نمیتوانند بر چند مسیر محدود حملونقل یا یک منطقه خاص تأمین مواد اولیه تکیه کنند. این تغییر نه تنها پرهزینه است، بلکه نیاز به چند سال زمان دارد. افزایش هزینه سرمایهگذاری در خطوط جدید تولید، افزایش هزینه لجستیک و نیاز به تامینکنندگان جدید، همگی فشار مضاعفی بر صنعت وارد خواهند کرد.
راهبردهای پیشنهادی S&P برای مقاومت صنعتی و بازآرایی زنجیره تأمین
S&P Global تأکید میکند که صنعت خودرو تنها با واکنشهای کوتاهمدت نمیتواند از آثار عمیق جنگ جان سالم به در ببرد. این موسسه مجموعهای از توصیهها را ارائه کرده که برای حفظ رقابتپذیری خودروسازان ضروری است:
• سناریونویسی چندگانه درباره قیمت انرژی، اختلال زنجیره تأمین و تقاضا
• تنوعبخشی سریع به منابع مواد اولیه و کاهش وابستگی جغرافیایی
• استفاده گستردهتر از قراردادهای بلندمدت و پوششهای مالی برای مدیریت نوسانات
• افزایش انعطافپذیری خطوط تولید برای تغییر ترکیب محصولات
• سرمایهگذاری در فناوریهای کاهشهزینه و مواد جایگزین در تولید باتری
• تمرکز بر افزایش بهرهوری داخلی برای جبران افزایش هزینهها
این تحلیل هشدار میدهد که جنگ خاورمیانه میتواند به یک نقطه عطف راهبردی برای صنعت خودرو تبدیل شود. اگر صنعت نتواند خود را با شرایط جدید وفق دهد، روند گذار انرژی و برقیسازی که دههها برنامهریزی و سرمایهگذاری پشت آن بوده، با تاخیر و حتی با تهدیدهای جدی مواجه خواهد شد.
نظر شما