داربست بخریم یا اجاره کنیم؟ (بررسی جامع مزایا، معایب و تحلیل هزینه‌ها)

به گزارش بازار، یکی از پرتکرارترین و مهم‌ترین سوالاتی که هر پیمانکار، انبوه‌ساز یا سازنده شخصی در زمان شروع عملیات اجرایی نما یا سقف با آن مواجه می‌شود این است: «داربست اجاره کنیم یا بخریم؟»

تصمیم‌گیری در این دوراهی، تاثیر مستقیمی بر مدیریت نقدینگی، سرعت اجرای کار و از همه مهم‌تر، ایمنی جانی کارگران پروژه دارد. با بررسی دقیق بازار آهن و ساخت‌وساز، متوجه می‌شویم که پاسخ این سوال به متغیرهای زیادی از جمله مدت زمان پروژه، استراتژی انبارداری و توان مالی شرکت شما بستگی دارد. در این مقاله تحلیلی، کفه ترازوی خرید و اجاره را در برابر هم قرار می‌دهیم تا بهترین تصمیم اقتصادی را بگیرید.

بخش اول: کفه ترازوی خرید (بررسی مزایای خرید داربست)

برای شرکت‌هایی که افق دید بلندمدتی در صنعت ساختمان دارند، خرید تجهیزات فلزی صرفاً یک «هزینه» نیست، بلکه یک «سرمایه‌گذاری» است. در ادامه به مهم‌ترین مزایای این رویکرد می‌پردازیم:

۱. عبور از نقطه سر به سر و سودآوری در پروژه‌های طولانی

بزرگترین مزیت تملک تجهیزات زمانی خود را نشان می‌دهد که مدت زمان پروژه‌های شما (یا مجموع پروژه‌های متوالی شما) از ۸ الی ۱۲ ماه فراتر رود. در کارهای طولانی‌مدت، هزینه انباشته‌ای که ماهانه بابت کرایه می‌پردازید، در نهایت از قیمت کل متریال بیشتر می‌شود! در اینجا خرید لوله داربست باعث می‌شود پس از گذشت چند ماه، استفاده از تجهیزات برای شما عملاً رایگان تمام شود.

۲. حفظ ارزش پول در برابر تورم (خاصیت نقدشوندگی)

لوله‌های فولادی کالای یک‌بارمصرف نیستند. حتی پس از سال‌ها کار در شرایط سخت جوی، این متریال به عنوان آهن دست دوم یا در بدترین حالت به عنوان ضایعات فولادی، به قیمت روز قابل فروش است. این یعنی بخش عظیمی از سرمایه شما در برابر تورم حفظ شده و در انتهای پروژه‌ها به چرخه مالی شرکت برمی‌گردد.

۳. کنترل صد در صدی بر ایمنی کارگاه

هنگام اجاره، شما معمولاً تجهیزاتی مستهلک، دفرمه یا زنگ‌زده تحویل می‌گیرید که می‌تواند آبستن حوادث تلخی باشد. اما با خرید قطعی، شما امکان انتخاب دقیق ضخامت‌ها (مثلاً ضخامت ۲.۵ میلی‌متر برای پایه‌های باربر) و کیفیت قطعات را دارید. تامین این اقلام از مجموعه‌های معتبری نظیر فولاد صنعت، تضمین‌کننده ایمنی کامل پروژه است.

۴. عدم وابستگی به بازار در فصول شلوغ

در اواسط بهار و تابستان که اوج فصل ساخت‌وساز است، پیدا کردن شرکتی که تجهیزات کافی برای اجاره داشته باشد، بسیار دشوار است. مالکیت تجهیزات به شما استقلال کامل می‌دهد تا بدون معطلی پروژه‌های خود را استارت بزنید.

بخش دوم: روی پنهان سکه (بررسی معایب و چالش‌های خرید)

پاسخ به سوال «داربست بخریم یا اجاره کنیم؟» بدون در نظر گرفتن هزینه‌های پنهان مالکیت، پاسخی ناقص خواهد بود. خرید این تجهیزات معایبی دارد که باید پیش از تصمیم‌گیری محاسبه شوند:

۱. خروج سنگین نقدینگی در فاز صفر (تله مالی)

مهم‌ترین ایراد خرید، نیاز به سرمایه اولیه بسیار کلان است. در ابتدای پروژه که کارفرما برای خرید مصالح اصلی (سیمان، میلگرد و…) یا پرداخت هزینه‌های گودبرداری به شدت درگیر مدیریت منابع مالی است، تخصیص یک بودجه سنگین برای خرید تجهیزات موقت می‌تواند جریان نقدینگی (Cash Flow) را فلج کند.

۲. چالش‌های انبارداری و خواب سرمایه

بین زمان اتمام یک پروژه تا شروع پروژه بعدی، شما با کوهی از لوله‌های فولادی مواجه هستید! اجاره یا خرید یک سوله برای دپوی ایمن این قطعات، استخدام نگهبان برای جلوگیری از سرقت (که در مورد آهن‌آلات بسیار شایع است) و همچنین محافظت از آن‌ها در برابر رطوبت جهت جلوگیری از زنگ‌زدگی، از معایب بزرگ مالکیت است.

۳. بار سنگین لجستیک و حمل‌ونقل

در روش اجاره، تامین‌کننده معمولاً بار را در سایت شما پیاده کرده و در انتها می‌برد. اما وقتی شما مالک هستید، پیدا کردن تریلی و پرداخت هزینه‌های سنگین باربری برای جابجایی ده‌ها تن متریال بین کارگاه‌های مختلف، کاملاً بر عهده شخص شماست.

بخش سوم: فرمول طلایی تصمیم‌گیری (محاسبه ریاضی)

برای اینکه به صورت کاملاً علمی به پاسخ «داربست بخریم یا اجاره کنیم؟» برسیم، از فرمول نقطه سر به سر استفاده می‌کنیم. متغیرهای این فرمول ساده هستند:

T=CbuyCrent T = \frac{C_{buy}}{C_{rent}} T=Crent​Cbuy​​

در این معادله:

• متغیر TTT نشان‌دهنده تعداد ماه‌های نقطه سر به سر است.
• متغیر CbuyC_{buy}Cbuy​ نشان‌دهنده هزینه کل خرید تجهیزات است.
• متغیر CrentC_{rent}Crent​ نشان‌دهنده هزینه اجاره ماهانه برای همان حجم تجهیزات است.

مثال واقعی و محاسبه سود:

تصور کنید برای تجهیز یک جبهه کاری، قیمت لوله داربست و اتصالات مورد نیاز جهت خرید، حدود ۸۰ میلیون تومان تمام شود. از طرفی، استعلام گرفته‌اید که اجاره داربست برای همین حجم کار، ماهانه ۸ میلیون تومان است.

نقطه سر به سر شما اینگونه محاسبه می‌شود:

۸۰,۰۰۰,۰۰۰÷۸,۰۰۰,۰۰۰=۱۰

نتیجه: اگر پروژه شما ۱۲ ماه زمان می‌برد، قطعاً باید بخرید (زیرا ۲ ماه سود خالص کرده‌اید و تجهیزات نیز برای شما می‌ماند). اما اگر پروژه شما ۵ ماهه است، قطعاً باید اجاره کنید.

بخش چهارم: نحوه محاسبه هزینه‌های نصب و اجرا

یکی دیگر از مسائلی که در تصمیم‌گیری شما دخیل است، بحث نصب این سازه‌هاست. در صورت خرید، شما مالک هستید اما نصاب نیستید! بنابراین باید با اکیپ‌های نصاب جداگانه قرارداد ببندید. هزینه نصب انواع داربست فلزی به دو روش اصلی محاسبه می‌شود:

۱. محاسبه نمای ساختمان (متر مربع): برای کارهای دوبعدی مانند سنگ‌کاری، سیمان‌کاری یا شستشوی نما، طول ساختمان در ارتفاع آن ضرب شده و قیمت بر اساس متراژ مربع تعیین می‌شود. در ارتفاعات غیرمتعارف، درصدی به عنوان سختی کار به مبلغ پایه اضافه می‌گردد.

۲. محاسبه کارهای حجمی و سقف (متر مکعب): زمانی که هدف، ایجاد یک زیرسازی مستحکم برای بتن‌ریزی سقف (کفراژبندی) یا ساخت استیج باشد، فضا به صورت سه‌بعدی (طول × عرض × ارتفاع) محاسبه شده و بر اساس متر مکعب قیمت‌گذاری می‌شود.

بخش پنجم: راهکار هوشمندانه؛ استراتژی ترکیبی (خرید بست، اجاره لوله)

بسیاری از پیمانکاران حرفه‌ای، پاسخی بینابین برای سوال «داربست بخریم یا اجاره کنیم؟» پیدا کرده‌اند. آن‌ها استراتژی «ترکیب خرید و اجاره» را به کار می‌برند.

در طول پروژه‌های ساختمانی، گم شدن اتصالات بسیار شایع است و شرکت‌های اجاره‌دهنده بابت هر قطعه مفقودی، خسارت‌های بسیار سنگینی (گاهی تا ۳ برابر قیمت قطعه) طلب می‌کنند. از طرفی، ایمنی کل سازه به کیفیت همین اتصالات بستگی دارد.

بهترین پیشنهاد این است که لوله‌های حجیم را (برای فرار از هزینه‌های انبارداری) اجاره کنید، اما با استعلام قیمت بست داربست از برندهای معتبر، اتصالات حیاتی مانند بست‌های چهارپیچ چدنی (داکتیل)، رابط‌ها و مغزی‌ها را به صورت نو خریداری کنید. این قطعات جای بسیار کمی می‌گیرند، با یک وانت جابجا می‌شوند و ایمنی کارگران شما را در ارتفاع به صورت صد در صدی تضمین می‌کنند.

مقایسه نهایی: داربست بخریم یا اجاره کنیم؟

در جدول زیر، یک نمای کلی از تقابل این دو رویکرد ترسیم شده است تا در یک نگاه تصمیم نهایی خود را بگیرید:

الزامات حقوقی و استانداردهای ایمنی

فارغ از اینکه پاسخ شما به سوال «داربست بخریم یا اجاره کنیم؟» چه باشد، رعایت پروتکل‌های ایمنی یک الزام قانونی است که تخطی از آن جرایم سنگینی برای کارفرما در پی دارد:

• برای اطمینان از منطقی بودن هزینه‌های اعلامی توسط نصابان، توصیه می‌شود به نرخنامه‌های اتحادیه صنف داربست‌بندان مراجعه نمایید.
• رعایت دقیق ضوابط کارگاهی و استفاده از هارنس (کمربند ایمنی)، مطابق با مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان  الزامی است.
• در سازه‌های موقت بسیار مرتفع یا پیچیده، اخذ تاییدیه‌های ایستایی از مهندسین سازمان نظام مهندسی برای جلوگیری از توقف کار توسط بازرسان، به شدت توصیه می‌شود.

جمع‌بندی نهایی

در نهایت، پاسخ به این سوال که داربست بخریم یا اجاره کنیم؟ یک فرمول جادویی و یکسان برای همه ندارد.

اگر یک سازنده شخصی هستید که هر دو سال یک ساختمان چند طبقه می‌سازد، درگیر کردن سرمایه در خرید آهن‌آلات و پرداخت هزینه‌های گزاف انبارداری برای شما یک اشتباه مهلک اقتصادی است؛ پس اجاره کنید.

اما اگر یک شرکت انبوه‌ساز، پیمانکار پروژه‌های ملی یا مجری تخصصی نما هستید که پروژه‌های شما بی‌وقفه پشت سر هم اجرا می‌شوند، پرداخت کرایه‌های ماهانه به معنای دور ریختن سود خالص شرکت است. در این حالت، خرید متریال درجه یک از تولیدکنندگان باسابقه بازار مانند فولاد صنعت، یک سرمایه‌گذاری بی‌نظیر است که علاوه بر تضمین جان کارگران، ارزش پول شما را در بلندمدت چند برابر می‌کند.

سوالات متداول (FAQ)

۱. در نهایت برای پروژه‌های ساختمانی معمولی داربست بخریم یا اجاره کنیم؟

برای پروژه‌های شهری معمول (مانند ساخت یک آپارتمان ۵ طبقه) که زمان اجرای نما یا سقف آن‌ها کمتر از ۶ ماه است، اجاره کردن به دلیل عدم نیاز به سرمایه اولیه کلان و حذف هزینه‌های انبارداری، بسیار منطقی‌تر است.

۲. نقطه سر به سر خرید تجهیزات فلزی معمولاً چند ماه است؟

با توجه به نوسانات بازار آهن و تعرفه‌های کرایه، این عدد متغیر است؛ اما در بازار فعلی ایران، نقطه سر به سر مالی معمولاً بین ۸ الی ۱۲ ماه برآورد می‌شود.

۳. بزرگترین عیب و ریسک خرید داربست چیست؟

مهم‌ترین معایب شامل خواب سرمایه (خروج شدید نقدینگی در ابتدای کار)، هزینه‌های سنگین جابجایی بین پروژه‌ها (لجستیک) و نیاز به تامین امنیت (نگهبان و سوله) برای جلوگیری از سرقت قطعات است.

۴. در صورت اجاره تجهیزات، چرا توصیه می‌شود بست‌ها را جداگانه بخریم؟

بست‌ها قطعات کوچکی هستند که در شلوغی کارگاه به راحتی مفقود می‌شوند. شرکت‌های اجاره‌دهنده جرایم بسیار سنگینی برای قطعات گم‌شده می‌گیرند. خرید بست‌های نو از برندهای معتبر، هم جلوی این جریمه‌ها را می‌گیرد و هم خطر لغزش لوله‌ها (به دلیل فرسودگی بست‌های اجاره‌ای) را به صفر می‌رساند.

۵. هزینه نصب در صورت خرید تجهیزات چگونه محاسبه می‌شود؟

در صورت مالکیت تجهیزات، شما باید اکیپ نصب را جداگانه استخدام کنید. دستمزد آن‌ها برای نماکاری بر اساس «متر مربع» و برای کفراژبندی زیر سقف بر اساس «متر مکعب» (حجم) محاسبه و دریافت می‌گردد.