بازار؛ گروه بین الملل: گزارش تازه روزنامه فرانسوی فیگارو از یک عملیات گسترده دیساینفورمیشن پرده برمیدارد که در آن هزاران حساب کاربری جعلی، با تولید انبوه محتوا و تعاملات مصنوعی، در حال تبلیغ رضا پهلوی در شبکههای اجتماعی فارسیزبان هستند؛ پدیدهای که نهتنها ماهیت واقعی افکار عمومی را مخدوش میکند، بلکه نشاندهنده ورود سیاست خارجی به مرحلهای تازه از جنگ شناختی دیجیتال است.
گزارش تازه روزنامه فرانسوی فیگارو از یک عملیات گسترده دیساینفورمیشن پرده برمیدارد که در آن هزاران حساب کاربری جعلی، با تولید انبوه محتوا و تعاملات مصنوعی، در حال تبلیغ رضا پهلوی در شبکههای اجتماعی فارسیزبان هستند.
افشای فیگارو؛ ابعاد یک عملیات سازمانیافته دیجیتال
بر اساس گزارش تحقیقی روزنامه Le Figaro، اسرائیل در حال اجرای یک کمپین هماهنگ دیساینفورمیشن در فضای مجازی ایرانیان است که هدف آن برجستهسازی و مشروعیتبخشی مصنوعی به رضا پهلوی بهعنوان یک آلترناتیو سیاسی عنوان شده است. این گزارش، با استناد به دادههای تحلیلی از شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق)، نشان میدهد که این عملیات نه پراکنده و خودجوش، بلکه ساختارمند و مبتنی بر شبکهای از حسابهای جعلی بوده است.
در یکی از نمونههای بررسیشده، ۴۷۶۵ حساب کاربری در مجموع بیش از ۸۴۳ میلیون توییت منتشر کردهاند؛ عددی که حتی در مقیاس شبکههای اجتماعی جهانی نیز غیرعادی تلقی میشود. در نمونهای دیگر، ۱۱۴۲۱ حساب کاربری دیگر، بالغ بر ۱.۷ میلیارد لایک پای پستها ثبت کردهاند. این حجم از تعامل، بهوضوح فراتر از رفتار طبیعی کاربران انسانی است و نشانهای کلاسیک از فعالیت باتها و اکانتهای هماهنگشده محسوب میشود.
در یکی از نمونههای بررسیشده، ۴۷۶۵ حساب کاربری در مجموع بیش از ۸۴۳ میلیون توییت منتشر کردهاند؛ عددی که حتی در مقیاس شبکههای اجتماعی جهانی نیز غیرعادی تلقی میشود. در نمونهای دیگر، ۱۱۴۲۱ حساب کاربری دیگر، بالغ بر ۱.۷ میلیارد لایک پای پستها ثبت کردهاند.
دیساینفورمیشن چیست و چرا شبکههای اجتماعی میدان اصلی آن شدهاند؟
دیساینفورمیشن به معنای تولید و توزیع آگاهانه اطلاعات نادرست یا گمراهکننده با هدف تأثیرگذاری سیاسی، اجتماعی یا روانی است. طبق گزارش «Global Disinformation Index» در سال ۲۰۲۴، بیش از ۶۵ درصد عملیاتهای دیساینفورمیشن دولتی در جهان، از طریق شبکههای اجتماعی انجام میشود؛ زیرا این فضاها امکان مقیاسپذیری، ناشناسماندن و اثرگذاری سریع را فراهم میکنند.
شبکههایی مانند ایکس، اینستاگرام و تلگرام، به دلیل الگوریتمهای مبتنی بر تعامل، بهویژه مستعد سوءاستفاده هستند. وقتی هزاران حساب جعلی بهطور همزمان یک هشتگ خاص را ترند میکنند یا با لایک و بازنشر انبوه، یک روایت را «محبوب» جلوه میدهند، الگوریتم پلتفرم نیز ناخواسته به تقویت همان روایت کمک میکند. به این ترتیب، دیساینفورمیشن نه در حاشیه، بلکه در مرکز توجه کاربران واقعی قرار میگیرد.
گزارشهای پلتفرمهای تحلیلی در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که باتهای سیاسی پیشرفته میتوانند روزانه تا ۵۰۰ توییت تولید کنند و همزمان در چندین کمپین هشتگی مشارکت داشته باشند.
اکانتهای فیک، باتها و اقتصاد تعاملات جعلی
دادههایی که فیگارو منتشر کرده، از نظر فنی نشانههای روشنی از فعالیت غیرطبیعی دارند. برای مثال، تولید صدها میلیون توییت توسط چند هزار حساب، مستلزم فعالیت ۲۴ ساعته، بدون وقفه و با الگوهای تکرارشونده است؛ رفتاری که با توان انسانی همخوانی ندارد. گزارشهای پلتفرمهای تحلیلی در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که باتهای سیاسی پیشرفته میتوانند روزانه تا ۵۰۰ توییت تولید کنند و همزمان در چندین کمپین هشتگی مشارکت داشته باشند.
یکی از هشتگهای پرتکرار این شبکه، #KingRezaPahlavi بوده است؛ هشتگی که با وجود بازتاب گسترده در ترندها، در بررسیهای میدانی، همخوانی معناداری با وزن واقعی آن در افکار عمومی ایرانیان ندارد. این شکاف میان «نمایش دیجیتال» و «واقعیت اجتماعی»، دقیقاً همان هدف دیساینفورمیشن است: ساختن تصویری جعلی از اجماع و محبوبیت.
انتخاب رضا پهلوی بهعنوان محور این کمپین، تصادفی نیست. در ادبیات جنگ شناختی، چهرههایی انتخاب میشوند که هم نام آشنا باشند و هم فاقد پایگاه سازمانیافته و شفاف در داخل کشور؛ زیرا چنین چهرههایی، بیش از آنکه بر نیروی واقعی متکی باشند، به «تصویرسازی رسانهای» وابستهاند.
چرا رضا پهلوی؟ منطق انتخاب یک نماد سیاسی
انتخاب رضا پهلوی بهعنوان محور این کمپین، تصادفی نیست. در ادبیات جنگ شناختی، چهرههایی انتخاب میشوند که هم نام آشنا باشند و هم فاقد پایگاه سازمانیافته و شفاف در داخل کشور؛ زیرا چنین چهرههایی، بیش از آنکه بر نیروی واقعی متکی باشند، به «تصویرسازی رسانهای» وابستهاند.
گزارش فیگارو تأکید میکند که هدف اصلی این کمپین، نه الزاماً ایجاد یک جنبش واقعی، بلکه القای این تصور است که یک آلترناتیو منسجم و مورد حمایت افکار عمومی در حال شکلگیری است. این راهبرد، پیشتر نیز در دیگر نقاط جهان، از آمریکای لاتین تا اروپای شرقی، مورد استفاده قرار گرفته و نتایج کوتاهمدت رسانهای، اما پیامدهای بلندمدت بیثباتکننده داشته است.
یکی از خطرناکترین نتایج دیساینفورمیشن، فرسایش اعتماد عمومی است. وقتی کاربران ایرانی با سیلی از محتوا، لایک و ترندهای ظاهراً مردمی مواجه میشوند که بعداً جعلیبودن آنها آشکار میشود، بیاعتمادی نهفقط به آن روایت خاص، بلکه به کل فضای گفتوگوی عمومی تسری مییابد.
پیامدها برای افکار عمومی ایرانیان و اعتماد اجتماعی
یکی از خطرناکترین نتایج دیساینفورمیشن، فرسایش اعتماد عمومی است. وقتی کاربران ایرانی با سیلی از محتوا، لایک و ترندهای ظاهراً مردمی مواجه میشوند که بعداً جعلیبودن آنها آشکار میشود، بیاعتمادی نهفقط به آن روایت خاص، بلکه به کل فضای گفتوگوی عمومی تسری مییابد.
طبق نتایج یک نظرسنجی منطقهای در سال ۲۰۲۴، بیش از ۷۰ درصد کاربران خاورمیانه معتقدند که «نمیتوان به ترندهای سیاسی شبکههای اجتماعی اعتماد کرد». چنین فضایی، تحلیل عقلانی، گفتوگوی واقعی و شکلگیری اراده جمعی را دشوار میکند و میدان را برای بازیگران خارجی و عملیات روانی بازتر میسازد.
آنچه گزارش فیگارو آشکار میکند، صرفاً یک پرونده خاص نیست، بلکه نشانهای از مرحله جدید جنگ شناختی در عصر دیجیتال است؛ مرحلهای که در آن، مرز میان سیاست خارجی، عملیات اطلاعاتی و شبکههای اجتماعی عملاً از میان رفته است.
جنگ شناختی در عصر پلتفرمها؛ راه مقابله چیست؟
آنچه گزارش فیگارو آشکار میکند، صرفاً یک پرونده خاص نیست، بلکه نشانهای از مرحله جدید جنگ شناختی در عصر دیجیتال است؛ مرحلهای که در آن، مرز میان سیاست خارجی، عملیات اطلاعاتی و شبکههای اجتماعی عملاً از میان رفته است.
مقابله با این پدیده، صرفاً با فیلترینگ یا برخوردهای واکنشی ممکن نیست. ارتقای سواد رسانهای، شفافیت الگوریتمی پلتفرمها، تقویت روزنامهنگاری دادهمحور و ایجاد نهادهای مستقل برای رصد عملیات دیساینفورمیشن، از جمله پیششرطهای ضروری است. در غیر این صورت، افکار عمومی به میدان نبردی تبدیل میشود که در آن، حقیقت همواره بازنده است.
در نهایت، پرونده تبلیغ رضا پهلوی با هزاران اکانت فیک، بیش از آنکه درباره یک فرد یا یک جریان خاص باشد، هشداری جدی درباره آینده سیاست در فضای مجازی است؛ آیندهای که اگر بهدرستی فهم و مدیریت نشود، دموکراسی، آگاهی و انتخاب آزاد را به مفاهیمی شکننده بدل خواهد کرد.
نظر شما