بازار؛ گروه آب و انرژی: بعد از قطع گاز واحدهای پتروشیمی، حالا نوبت به قطع برق بخش خانگی رسیده است. در حالی از روز گذشته تعدادی از مشترکین خانگی پیامک قطعی برق را دریافت کردند که محمد اله داد مدیرعامل توانیر هفته گذشته به صراحت اعلام کرده بود که زمستان سختی در راه است. آرش نجفی رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران می گوید: دولت با ارسال این پیامک ها به نوعی در حال آماده سازی مردم از نظر روانی است. ضمن اینکه با کاهش دما و افزایش مصرف گاز در بخش خانگی مقدار گاز اختصاص یافته به نیروگاه ها هم کاهش می یابد. در چنین شرایطی نیروگاه هایی که امکان استفاده از سوخت دوم را داشته باشند، سوخت مصرفی خود را به مازوت یا گازوییل تغییر می دهند اما چنانچه چنین امکانی وجود نداشته باشد، در نهایت ناچار به خاموشی نیروگاه ها یا کاهش ظرفیت تولید می شویم.
یک مقام مسئول در صنعت برق هم در اینباره می گوید: به طور معمول ۱۰۰ روز سرد را در نیمه دوم سال داریم که پیش بینی می شود که مقدار ناترازی گاز در این روزها حدود ۱۳ میلیارد مترمکعب بیشتر از سال های گذشته باشد.
البته قطعی ها در بخش خانگی که در سال های گذشته خط قرمز دولت ها اعلام می شد، تنها به برق محدود نمی شود. حمید حسینی کارشناس انرژی و سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی در اینباره به بازار می گوید که احتمال قطع گاز بخش خانگی در استان های شمالی هم در صورت کاهش دما زیاد است. تازه ترین گزارش دریافتی از شرکت گاز نشان می دهد که مقدار تولید گاز در ۲۹ آبان حدود ۶۹۶ میلیون مترمکعب بوده که ۶۱ درصد آن یعنی معادل ۴۲۲ میلیون مترمکعب آن در بخش خانگی مصرف شده است. البته سهم ۶۱ درصدی بخش خانگی از مصرف گاز در شرایطی است که هنوز سرمای شدید هوا آغاز نشده است.
کسری گاز از کدام بخش ها جبران می شود؟
از آنجایی که تامین برق بخش خانگی خط قرمز دولت هاست، این میزان ناترازی باید از گاز تحویلی به صنایع و نیروگاه ها کم شود. با این اوصاف می توان ادعا کرد که نیروگاه ها و صنایع هر کدام دست کم ۶.۵ میلیارد مترمکعب نسبت به سال گذشته گاز کمتری در روزهای پیک سرما دریافت خواهند کرد.
یک حساب کتاب ساده نشان می دهد که صنایع و نیروگاه در این ۱۰۰ روز به طور متوسط روزانه ۶۵ میلیون مترمکعب گاز کمتری دریافت خواهند کرد. با وجود شرایط سخت امسال در تامین گاز اما اقدامات انجام شده از سوی شرکت ملی گاز در حداقل ترین حالت ممکن است.
کاهش گاز رسانی به نیروگاه ها حتی در تابستان
از دست رفتن حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید گاز در جنگ اخیر (در حال حاضر طبق ادعای مسئولین ۱۳۰ میلیون مترمکعب آن به مدا بازگشته است) باعث شد که نیروگاه ها حتی در نیمه اول امسال هم گاز مورد نیاز خود را به صورت کامل دریافت نکنند.
آمارهای اعلامی از طرف دبیر سندیکای صنعت برق حاکی از این است که متوسط مصرف گاز نیروگاه در سال گذشته حدود ۲۶۰ میلیون مترمکعب بوده که البته این رقم در برخی از روزهای پیک سرما به حدود ۲۲۰ میلیون مترمکعب هم کاهش می یافته است. اما شرایط برای امسال کاملا متفاوت است چراکه نیروگاه ها حتی در نیمه اول سال هم نتوانسته اند گاز مورد نیاز خود را به صورت کامل دریافت کنند.
آنگونه که دبیر سندیکای صنعت برق به انرژی مدیا می گوید: از ابتدای سال تا ۱۷ شهریور امسال حدود ۴۸ هزار میلیون مترمکعب گاز در نیروگاه های کشور مصرف شده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۸.۷ درصد کاهش داشته است. از طرفی مقدار مصرف گازوییل نیروگاه ها هم افت حدود ۳۹.۷ درصدی را تجربه کرده در حالیکه در این مدت مقدار مصرف مازوت حدود ۳۵.۶ درصد افزایش یافته است.
سهم خانگی از مصرف گاز در سردترین ماه سال ۶ برابر گرمترین ماه
این آمارها به خوبی نشان می دهد که گاز رسانی به نیروگاه ها در روزهای سرد سال افت شدیدی را تجربه خواهد کرد. به طور متوسط سهم مصرفی بخش خانگی، تجاری و عمومی از مصرف گاز حدود ۳۰ درصد و نیروگاه ها حدود ۲۸ درصد است. اما طبق گفته های مهدی مسائلی با سرد شدن هوا نسبت های دریافت گاز کاملا تغییر می کند و سهم نیروگاه ها در سردترین ماه سال به ۱۵ درصد و سهم بخش خانگی به حدود ۵۱ درصد افزایش می یابد. این یعنی نیروگاه ها در زمستان به خانه ها می بازند.
جالب است که سهم بخش خانگی از مصرف گاز در مرداد امسال تنها ۸ درصد بوده؛ به عبارت دیگر مقدار مصرف در سردترین ماه نسبت به گرمترین ماه سال حدود ۶ برابر شده است.
هوا سرد نشده، گاز صنایع قطع شد
اما این تنها نیروگاه ها نیستند که در معرض خاموشی و قطعی گاز هستند. سخنان روز گذشته دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان نشان می دهد که زمستان سخت از آنچه تصور می شود، به اقتصاد و صنایع ایران نزدیک تر است.
طبق گفته های علیاکبر الوندیان، «از اول آبان گاز تمام کارخانههای سیمان کاملا قطع شده و کارخانه ها از سوخت جایگزین مازوت استفاده میکنند.»
کسری گاز صنایع چه میزان افزایش می یابد؟
همانطور که اشاره شد پیش بینی می شود که صنایع امسال در ۱۰۰ روز سرد سال روزانه حدود ۶۵ میلیون مترمکعب گاز کمتری نسبت به سال گذشته دریافت کنند. (باید توجه داشت که تامین گاز صنایع در زمستان های سال های گذشته هم وضعیت خوبی نداشت.) برای درک بهتر نسبت به بزرگی این عدد باید بدانید که صنعت پتروشیمی ایران به پر مصرف ترین صنعت کشور در حوزه گاز روزانه بهطور متوسط ۷۰میلیون متر مکعب گاز طبیعی مصرف میکند (البته این رقم در ۵ ماهه پایانی سال بسیار کمتر است). در واقعی معادل گازی که صنایع قرار است کمتر دریافت کنند معادل کل گاز مصرفی پتروشیمی هاست. با این اوصاف به توجه به احتمال قطعی برق و قطعی گاز صنایع، در زمستان امسال بیشتر از هر زمان دیگر تعطیل خواهند شد، تعطیلی هایی که زیان سنگینی را به بدنه اقتصادی کشور تحمیل می کند.
براساس اعلام وزارت صنعت، معدن و تجارت و اتاق بازرگانی ایران، هر روز قطعی گاز صنایع بین مبلغی حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار فرصت ازدسترفته برای کشور بههمراه دارد. در نتیجه محاسبه عدمالنفع این تعداد روزهایی که صنایع با محدودیت گاز مواجه بودهاند، حداقل ۱۱.۱ میلیارد دلار و حداکثر ۱۸.۵ میلیارد دلار برآورد شده است. براساس این گزارشها صنعت پتروشیمی که در بخش صادرات کشور حضور فعالی دارد، روزانه عددی بین ۳۰ تا ۶۰ میلیون دلار به دلیل کمبود گاز متضرر شدهاند و در سال ۱۴۰۳ بیش از ۲.۲ میلیارد دلار خسارت به این صنعت وارد کرده است. همچنین صنعت فولاد، یکی دیگر از صنایعی است که وابستگی بالایی به مصرف گاز دارد. قطعی گاز در این صنعت، روزانه حدود ۵۰ میلیون دلار خسارت به همراه دارد و کارخانههای سیمان و سایر صنایع معدنی نیز از جمله بخشهای وابسته به گاز است. جایگزینکردن گاز با مازوت، افزون بر آلودگی بیشتر هوا، با افزایش هزینههای تولید، منجر به افزایش قیمت محصولات نهایی نیز شده است. هزینههای اضافی ناشی از جایگزینی سوخت در این صنایع، روزانه تا ۲۰۰ میلیارد تومان تخمین زده شده است
ذخایر استراتژیک آیا به تنهایی برای گذر از زمستان سخت کافی است؟
رئیس شرکت گاز بارها و بارها در سخنان خود وضعیت ۱۱ استان شمالی کشور را بحرانی دانسته است. ۱۱ استانی که در سال های گذشته دچار افت شدید فشار گاز بودند، امسال نگران قطعی گاز و برق خود آن هم به صورت هم زمان هستند، حالا سوال اصلی اینجاست که اقدامات انجام شده برای تکمیل ذخایر نیروگاهی به تنهایی می تواند مانع خاموشی نیروگاه ها در روزهای سرد سال شود.؟
جالب است که بدانید گفته های دبیر سندیکای صنعت برق «برای تامین برق استان های شمالی به ۲۰ میلیون مترمکعب گاز نیاز داریم. اگر قرار باشد این میزان سوخت را از محل گازوییل تامین کنیم، باید ۴ بار ذخایر استراتژیک پُر شود.»
با این اوصاف ذخایر استراتژیکی که این روزها صحبت های متعددی درباره آن شنیده می شود، به طور قطع برای روزهای پیک سرما نمی تواند کافی باشد و دولت باید به دنبال چاره ای برای واردات گاز از ترکمنستان باشد. هر چند که طبق گفته های کارشناسان صنعت گاز ظرفیت این کشور برای صادرات به ایران هم در صورت مساعد بودن روابط بین المللی و دیپلماسی مناسب انرژی کمتر از ۵ میلیون مترمکعب است اما برای همین مقدار هم به نظر می رسد که اقدامات کافی از سوی شرکت گاز انجام نشده است.
بدون شک گذر از زمستان سخت بدون همراهی و مدیریت مردم شدنی نیست. طبق برآوردهای مطرحشده، هر یک درجه کاهش دمای مصرفی در اوج سرما میتواند حدود ۲۵میلیون مترمکعب در روز صرفهجویی ایجاد کند، ۲۵ میلیون مترمکعبی که اگر به تولید نرسد، می تواند اشتغال و معیشت صدها ایرانی را در معرض خطر قرار دهد.








نظر شما