بازار؛ گروه کشاورزی: تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب شیرین و افزایش نیاز به تولید محصولات غذایی، شیوههای سنتی آبیاری را بیش از گذشته در معرض بازنگری قرار داده است. در چنین شرایطی، آبیاری نوین دیگر صرفاً راهکاری برای انتقال آب به مزارع نیست، بلکه به یکی از محورهای اصلی تحول فناوری در کشاورزی تبدیل شده است؛ تحولی که از سامانههای قطرهای و بارانی آغاز شده و اکنون با استفاده از حسگرها، تصاویر ماهوارهای، اینترنت اشیا و هوش مصنوعی به سمت مدیریت هوشمند منابع آب حرکت میکند.
درحالی که ارزش بازار جهانی آبیاری دقیق در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۷ میلیارد دلار برآورد شده پیش بینی می شود ارزش این بازار در سال ۲۰۲۶ به ۹.۳ میلیارد دلار و تا سال ۲۰۳۳ به ۱۶.۶ میلیارد دلار برسد
بر اساس گزارش مؤسسه پژوهشی Grand View Research، ارزش بازار جهانی آبیاری دقیق در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۷ میلیارد دلار برآورد شده است. پیشبینی این مؤسسه نشان میدهد ارزش این بازار در سال ۲۰۲۶ به ۹.۳ میلیارد دلار و تا سال ۲۰۳۳ به ۱۶.۶ میلیارد دلار خواهد رسید. بر این اساس، بازار آبیاری دقیق در فاصله سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۳ بهطور متوسط سالانه ۸.۶ درصد رشد خواهد کرد؛ رشدی که کمبود آب، نیاز به افزایش بهرهوری تولید و گسترش فناوریهای کشاورزی از مهمترین عوامل آن معرفی شدهاند.
آبیاری قطرهای؛ همچنان پیشتاز بازار جهانی
در میان فناوریهای مورد استفاده در آبیاری دقیق، آبیاری قطرهای همچنان جایگاه نخست را در اختیار دارد. طبق گزارش Grand View Research، این روش در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۲ درصد از سهم بازار آبیاری دقیق را به خود اختصاص داده است.
در آبیاری قطرهای، آب از طریق شبکهای از لولهها و قطرهچکانها به محدوده ریشه گیاه منتقل میشود. این شیوه امکان کنترل بهتر میزان و زمان آبیاری را فراهم میکند و با کاهش رواناب و تبخیر، از اتلاف آب در مقایسه با بسیاری از روشهای متداول جلوگیری میکند. قابلیت ترکیب این سامانه با کودآبیاری نیز یکی از عواملی است که استفاده از آن را در کشت محصولات با ارزش اقتصادی بالا، از جمله باغها و مزارع سبزی و صیفی، گسترش داده است.
در کنار آبیاری قطرهای، سامانههای بارانی نیز در حال توسعه هستند. این روش بهویژه برای مزارع وسیع و کشتهای ردیفی کاربرد دارد و امکان توزیع نسبتاً یکنواخت آب در سطح زمین را فراهم میکند. گزارش یادشده پیشبینی کرده است که آبیاری بارانی در دوره مورد بررسی از سریعترین نرخهای رشد در میان انواع آبیاری دقیق برخوردار باشد؛ موضوعی که با توسعه مکانیزاسیون و استفاده از سامانههای سنترپیوت و ماشینهای آبیاری خطی ارتباط دارد.
حسگرها و هوش مصنوعی؛ ورود کشاورزی به عصر آبیاری هوشمند
بر اساس این گزارش، تحول اصلی در فناوریهای آبیاری، تنها به تغییر شیوه انتقال آب محدود نمیشود. در نسل جدید سامانهها، اطلاعات مربوط به رطوبت خاک، وضعیت آبوهوا، نیاز آبی محصول و شرایط مزرعه بهصورت مستمر جمعآوری و تحلیل میشود تا زمان و میزان آبیاری بر اساس نیاز واقعی گیاه تعیین شود.
در این سامانهها، حسگرهای نصبشده در خاک میتوانند میزان رطوبت را اندازهگیری کنند و دادههای بهدستآمده از طریق بسترهای اینترنت اشیا به نرمافزارهای مدیریت مزرعه منتقل شود. سپس با استفاده از دادههای هواشناسی و الگوریتمهای تحلیلی، زمان مناسب آبیاری مشخص میشود. در سامانههای پیشرفتهتر، این فرایند میتواند به کنترل خودکار پمپها و شیرهای آب نیز منتهی شود.
گزارش مؤسسه Grand View Research نشان میدهد در بازار آبیاری دقیق، سامانههای مبتنی بر شرایط آبوهوایی در سال ۲۰۲۵ سهم قابلتوجهی داشتهاند. همچنین بخش نرمافزار، به دلیل گسترش اینترنت اشیا، پردازش دادهها و مدیریت از راه دور مزارع، از سریعترین بخشهای در حال رشد این بازار پیشبینی شده است.
صرفهجویی ۱۰ تا ۳۰ درصدی با فناوریهای دقیق
یکی از مهمترین شاخصها برای ارزیابی آبیاری نوین، میزان کاهش مصرف آب در کنار حفظ یا افزایش عملکرد محصولات است. در همین زمینه، مقاله تخصصی ارائهشده در چهارمین مجمع جهانی آبیاری که از ۷ تا ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۵ در کوالالامپور برگزار شد، مجموعهای از فناوریهای نوین را بررسی کرده است.
طبق مطالعات صورت گرفته استفاده از فناوریهای آبیاری دقیق میتواند بهطور معمول بین ۱۰ تا ۳۰ درصد صرفهجویی در مصرف آب ایجاد کند
بر اساس این مقاله، شواهد حاصل از مطالعات مختلف نشان میدهد استفاده از فناوریهای آبیاری دقیق میتواند بهطور معمول بین ۱۰ تا ۳۰ درصد صرفهجویی در مصرف آب ایجاد کند. همچنین در روش آبیاری متناوب و مدیریتشده در شالیزارها، با استفاده از فناوری اینترنت اشیا، در برخی مطالعات میزان صرفهجویی آب به ۴۰ درصد رسیده است.
این مقاله علاوه بر آبیاری دقیق و قطرهای، به سامانههای پایش هوشمند، پلتفرمهای دیجیتال مدیریت کشاورزی، استفاده از منابع جایگزین آب و پمپهای خورشیدی نیز اشاره میکند. بر اساس جمعبندی این مطالعات، افزایش بهرهوری آب، تثبیت یا افزایش عملکرد محصول و کاهش مصرف انرژی از جمله دستاوردهای بالقوه این فناوریهاست؛ البته تحقق این نتایج به طراحی درست سامانه، شرایط مزرعه و نحوه بهرهبرداری وابسته است.
آسیا؛ بزرگترین بازار آبیاری دقیق
از نظر جغرافیایی، منطقه آسیا و اقیانوسیه در سال ۲۰۲۵ با در اختیار داشتن ۳۱ درصد از درآمد بازار جهانی آبیاری دقیق، بزرگترین سهم منطقهای را به خود اختصاص داده است. طبق گزارش Grand View Research، چین نیز در میان کشورها بزرگترین سهم بازار را داشته است.
وسعت فعالیتهای کشاورزی، فشار بر منابع آب، افزایش تقاضا برای محصولات غذایی و برنامههای حمایتی دولتها از جمله عواملی هستند که به توسعه این بازار در آسیا کمک کردهاند. این گزارش به برنامههای ترویج میکروآبیاری در کشورهایی مانند چین، هند و استرالیا اشاره میکند و گسترش کشت محصولات با ارزش اقتصادی بالا و ورود شرکتهای فناوری کشاورزی را از دیگر محرکهای رشد بازار میداند.
در این میان، توسعه فناوریهای آبیاری تنها به خرید تجهیزات محدود نیست؛ دسترسی به خدمات فنی، آموزش بهرهبرداران، تأمین قطعات و امکان نگهداری سامانهها نیز در تداوم استفاده از این روشها نقش تعیینکننده دارد.
آبیاری نوین؛ فراتر از نصب تجهیزات
مجموع گزارشها و مطالعات بینالمللی نشان میدهد آینده آبیاری کشاورزی به سمت ترکیب تجهیزات فیزیکی، مدیریت دادهمحور و فناوریهای هوشمند حرکت میکند. در این مسیر، صرف نصب لولههای قطرهای یا سامانههای بارانی برای دستیابی به بهرهوری پایدار کافی نیست؛ بلکه اندازهگیری واقعی برداشت آب، انتخاب فناوری متناسب با نوع محصول و شرایط اقلیمی، آموزش کشاورزان و تأمین منابع مالی نیز باید در کنار توسعه تجهیزات قرار گیرد.
چهارمین مجمع جهانی آبیاری نیز بر سه پیشنیاز اصلی برای تحقق این تحول تأکید کرده است: اصلاح سیاستها و ایجاد استانداردهای فناوری و داده، تأمین منابع مالی مقرونبهصرفه برای کاهش هزینه ورود کشاورزان به این سامانهها و تقویت آموزش و توانمندسازی بهرهبرداران و نهادهای مسئول آبیاری.
بر این اساس، رشد بازار جهانی آبیاری دقیق را باید نشانهای از تغییر رویکرد کشاورزی جهان به مدیریت منابع آب دانست؛ تغییری که برای ایران نیز اهمیتی راهبردی دارد. چالش اصلی در کشور، تنها دسترسی به فناوریهای جدید نیست، بلکه ایجاد سازوکاری است که این فناوریها را از مرحله اجرای طرح و نصب تجهیزات به بهرهبرداری مؤثر، پایش مستمر و کاهش واقعی فشار بر منابع آب برساند.








نظر شما