بازار؛ گروه کشاورزی: تازه ترین داده های منتشرشده جهانی درباره صنعت جهانی برنج نشان می دهد این محصول همچنان یکی از مهمترین غلات جهان از نظر تولید، مصرف و امنیت غذایی است.
برنج؛ یکی از پایه های امنیت غذایی جهان
نکته قابل تامل اینکه برنج برای میلیاردها نفر در جهان یک ماده غذایی اصلی است و برخلاف بسیاری از محصولات کشاورزی، نقش آن تنها به تجارت یا صنعت محدود نمی شود؛ بلکه مستقیماً با امنیت غذایی کشورها ارتباط دارد.
در بسیاری از کشورهای آسیایی، برنج بخش مهمی از رژیم غذایی روزانه را تشکیل می دهد. «چین، هند، بنگلادش، اندونزی، ویتنام و تایلند» از جمله کشورهایی هستند که هم در تولید و هم در مصرف جهانی برنج نقش مهمی دارند. پایگاه Statista چین، هند و بنگلادش را در میان بزرگ ترین مصرف کنندگان جهانی معرفی می کند. همین وابستگی باعث می شود تغییرات تولید برنج پیامدهایی فراتر از بازار یک محصول کشاورزی داشته باشد. خشکسالی، سیل، افزایش هزینه نهاده ها یا محدودیت های صادراتی در کشورهای بزرگ تولیدکننده می تواند بر قیمت و امنیت غذایی سایر کشورها نیز اثر بگذارد.
تولید جهانی برنج سفید شده در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ حدود ۵۴۱.۲ میلیون تن بوده است
در واقع بر اساس داده های آماری پایگاه خبری Statista، تولید جهانی برنج سفید شده (rice milled )در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ حدود ۵۴۱.۲ میلیون تن بوده است. سطح زیرکشت جهانی نیز در همین سال زراعی حدود ۱۷۲.۴۱ میلیون هکتار گزارش شده است. در این میان هند بزرگترین تولیدکننده برنج جهان است و چین در جایگاه دوم قرار دارد.
در عین حال، برنج از معدود غلاتی است که بخش عمده تولید و مصرف آن در آسیا متمرکز شده است. به نحوی که چین، هند و بنگلادش از بزرگ ترین مصرف کنندگان جهان هستند و هند در تجارت بین المللی نیز جایگاه نخست صادرات را در اختیار دارد.
جایگاه هند در تولید جهانی برنج
نکته قابل تامل در خصوص تولید کشور هند است به این معنا که هند در سال های اخیر جایگاه خود را به عنوان بزرگترین تولیدکننده برنج جهان تثبیت کرده است. داده های USDA که در آمار Statista استفاده شده اند، تولید هند در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ را حدود ۱۵۲ میلیون تن نشان می دهند.
این تولید در شرایطی اتفاق افتاده که هند طی سال های اخیر رکوردهای متوالی تولید برنج را ثبت کرده است. افزایش بهره وری، توسعه کشت و شرایط مناسب تولید در مناطق مهم برنج خیز از عوامل مؤثر در این روند بوده اند.
هند علاوه بر تولید، در تجارت جهانی نیز جایگاه بسیار مهمی دارد و Statista آن را بزرگ ترین صادرکننده برنج جهان در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ معرفی می کند. این موقعیت باعث شده سیاست های تجاری هند تأثیر قابل توجهی بر بازار جهانی برنج داشته باشد.
چین؛ دومین تولیدکننده و بزرگ ترین مصرف کننده
طبق این گزارش، چین یکی دیگر از ستون های اصلی صنعت جهانی برنج است. به طوری که تولید برنج سفیدشده این کشور در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ حدود ۱۴۶ میلیون تن برآورد شده است. چین همچنین بزرگ ترین مصرف کننده برنج جهان است. این گزارش در بررسی مصرف جهانی، چین را در رتبه نخست قرار می دهد و پس از آن هند قرار دارد.
نکته قابل تامل اینکه با وجود تولید بسیار بالا، چین همچنان بخشی از نیاز خود را از بازار بین المللی تأمین می کند به نحوی که چین در سال های اخیر در میان واردکنندگان بزرگ برنج جهان نیز قرار داشته است. این ترکیبِ تولید عظیم و واردات قابل توجه، نشان دهنده اندازه بسیار بزرگ بازار داخلی چین است.
سطح زیرکشت جهانی برنج؛ ۱۷۲.۴۱ میلیون هکتار
یکی از شاخص های کلیدی صنعت، مساحت زمین اختصاص یافته به تولید برنج است. این گزارش، سطح زیرکشت جهانی برنج در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ را ۱۷۲.۴۱ میلیون هکتار اعلام کرده است. در این میان هند از نظر سطح برداشت شده در صدر قرار دارد و چین نیز یکی از بزرگ ترین سطوح زیرکشت برنج جهان را در اختیار دارد.
مقایسه سطح زیرکشت با تولید نشان می دهد که افزایش عرضه جهانی تنها از طریق توسعه زمین های کشاورزی حاصل نمی شود. افزایش عملکرد در هکتار نقش مهمی دارد و فناوری، کیفیت بذر، مدیریت آب و استفاده مناسب از کودها می توانند بر میزان محصول در واحد سطح تأثیر بگذارند.
مصرف؛ قلب تقاضای بازار
در این گزارش آمده است: مصرف جهانی برنج طی سال های گذشته روندی افزایشی داشته است. این گزارش، داده های مصرف جهانی را تا سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ منتشر کرده و افزایش مصرف را در چند سال گذشته گزارش می کند. به طوری که «چین، هند و بنگلادش» سه مرکز مهم مصرف جهانی هستند.
در این میان «رشد جمعیت، افزایش شهرنشینی و جایگاه سنتی برنج در رژیم غذایی کشورهای آسیایی» از مهمترین عوامل شکل دهنده تقاضای جهانی محسوب می شوند. به خصوص اینکه در برخی کشورهای آسیایی، مصرف سرانه برنج بسیار بالاست و هرگونه تغییر در تولید داخلی می تواند نیاز به واردات را افزایش دهد.
وضعیت تجارت جهانی در سال ۲۰۲۵-۲۰۲۶؛ هند در صدر صادرات
از سوی دیگر طبق این گزارش، بازار بین المللی برنج نسبت به تولید جهانی کوچک تر است؛ زیرا بخش قابل توجهی از برنج تولید شده در داخل کشورهای تولیدکننده مصرف می شود. با این حال، تجارت جهانی برای کشورهایی که وابستگی زیادی به واردات دارند اهمیت حیاتی دارد.
گزارشهای سازمان فائو همچنین در داده های سال ۲۰۲۵/۲۶، هند را بزرگ ترین صادرکننده برنج جهان معرفی می کند و تایلند را در رتبه بعدی قرار می دهد. این ساختار نشان می دهد صادرات جهانی به شدت به چند کشور اصلی وابسته است. در نتیجه تغییر سیاست صادراتی یکی از این کشورها می تواند بر قیمت و دسترسی وارد کنندگان تأثیر بگذارد.
واردکنندگان؛ فیلیپین و چین
همچنین در سمت تقاضای تجارت جهانی، فیلیپین و چین از مهمترین واردکنندگان برنج هستند. به نحوی که این گزارش، برای سال ۲۰۲۵، فیلیپین را بزرگ ترین واردکننده برنج معرفی می کند و چین نیز در میان واردکنندگان اصلی قرار دارد.
وابستگی فیلیپین به واردات تا حد زیادی به فاصله میان مصرف داخلی و تولید داخلی مربوط است. چین نیز با وجود تولید بسیار بالا، برای تنظیم عرضه داخلی و پاسخ به نیاز بازار از تجارت خارجی استفاده می کند. این وضعیت نشان می دهد که تولید بالا لزوماً به معنای عدم نیاز به واردات نیست؛ اندازه بازار داخلی، ذخایر، سیاست‌های دولتی و کیفیت یا نوع محصول مورد نیاز نیز اهمیت دارند.
قیمت جهانی؛ کاهش شدید نسبت به اوج ۲۰۲۴
یکی از تحولات قابل توجه بازار برنج، تغییر قیمت جهانی در سال های اخیر است. به طوری که بر اساس شاخص قیمت برنج، مقدار شاخص جهانی را برای سال ۲۰۲۵ برابر ۱۰۳.۵ اعلام شده است؛ این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳۳.۱ بوده است. بنابراین شاخص قیمت در سال ۲۰۲۵ کاهش قابل توجهی نسبت به سال قبل داشته است. داده های جدیدتر نیز نشان می دهند روند قیمت در سال ۲۰۲۶ کاملاً ثابت نبوده است. به عبارت دیگر داده های ماهانه نشان می دهد قیمت ها در سال ۲۰۲۶ پس از رسیدن به کف در اواخر ۲۰۲۵، مجدداً روند افزایشی داشته اند.
چشم انداز تجارت
بر اساس این گزارش، چشم انداز تجارت جهانی برنج به شدت به سه عامل وابسته است؛ میزان تولید کشورهای صادرکننده، تقاضای کشورهای واردکننده و سیاست های تجاری دولت ها. هند نمونه مهمی از این موضوع است. این کشور هم بزرگترین تولیدکننده است و هم بزرگترین صادرکننده. بنابراین هرگونه تغییر در سیاست صادراتی هند می تواند در بازار بین المللی منعکس شود.
در طرف دیگر، کشورهایی مانند فیلیپین و چین به عنوان واردکنندگان بزرگ می توانند تقاضای قابل توجهی را وارد بازار کنند.
نظر شما