به گزارش بازار، مردم ایران در طول تاریخ از یک روحیه خاص استقلال‌طلب و سلطه‌ستیز برخوردار بوده‌اند و همین روحیه باعث شده اجازه ندهند کشور زیر سلطه بیگانه قرار گیرد و هرگونه نفوذ بیگانه را به مثابه توهین به عزت دیرینه‌اش تلقی کرده است. این روحیه استقلال‌طلب در جمهوری اسلامی با شعار «نه شرقی، نه غربی» به اوج خود رسید و نشان داد که ایران، وابستگی را تحت هر پوشش و عنوانی نفی می‌کند.
این نگاه البته هیچ‌گاه به معنای صرف‌نظر از ظرفیت‌های وسیع بین‌المللی نبوده و نیست و به شرط تعادل و حفظ اصول، همواره مورد استقبال قرار گرفته است. اما امروز به نظر می‌رسد برخی افراد در کشور قصد دارند این مسیر را از تعادل خارج کنند.
در این خصوص با سیدطه‌حسین مدنی رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت‌وگو کردیم.
پیش از ورود به بحث، کمی در مورد اندیشکده حکمرانی هوشمند و حوزه‌های فعالیت این اندیشکده توضیح دهید
مدنی: اندیشکده حکمرانی هوشمند و یا همان Smart Governance Think Tank - IRSGT حدوداً پنج سال است که با هدف تقویت گفتمان علمی در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مشغول فعالیت است و طی این مدت به پژوهش‌های کلان اقتصادی و سیاسی، ارائه راهکارهای اجرایی برای ارتقاء نظام حکمرانی، غنی‌سازی ادبیات علمی و گفت‌وگوی ملی و مشاوره به دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی پرداخته است. محور حرکت ما در اندیشکده حکمرانی هوشمند، گذار از حکمرانی الکترونیک و دیجیتال برای تحقق نهایی حکمرانی هوشمند است و برای تحقق این هدف، برترین دانش‌آموختگان کشور با رویکرد میان‌رشته‌ای را به کار گرفته‌ایم. همچنین از ابتدای سال ۱۴۰۵ با هدف تعمیق در ادبیات عمومی این کلیدواژه پایگاه خبری حکمرانی هوشمند به آدرس smartgovernance.info و با شماره مجوز ۱۰۱۹۵۱ نزد وزارت ارشاد را نیز راه اندازی کرده‌ایم.
اندیشکده حکمرانی هوشمند در مورد نگاه به شرق چه دیدگاهی دارد؟
به طور کلی، اندیشکده حکمرانی هوشمند در چارچوب پژوهش‌های کلان اقتصادی و سیاسی و در راستای ارتقاء نظام حکمرانی، بر این موضوع تمرکز کرده است. ما صراحتاً در این حوزه معتقدیم که وابستگی به شرق به خصوص چین هیچ تفاوتی با وابستگی به غرب نداشته و این امر به یک اندازه برای کشور ایران مذموم و ناپسند است و هر گروه و فردی که سعی دارد به بهانه شرایط کنونی، هرسطحی از وابستگی به شرق را تجویز کند؛ خواسته یا ناخواسته به کشور خیانت کرده است.
چه گروه‌ها و افرادی به دنبال عادی‌سازی وابستگی به چین هستند؟
برای پاسخ به این سوال ابتدا باید به تاریخ نگاه کرد. ما در تاریخ معاصر خود با اصطلاحاتی چون «آنگلوفیل»، «روسوفیل»، «ژرمانوفیل» و «امریکوفیل» آشنایی داریم. افرادی که در دوران قاجار و سپس پهلوی، بنا به ملاحظات عمدتاً سیاسی یا اقتصادی، با طرفداری بی چون چرا از انگلستان، روسیه، آلمان و آمریکا به دنبال کسب منافع شخصی و گروهی حتی به قیمت قربانی کردن منافع ملی بوده‌اند. اگرچه پس از انقلاب اسلامی و اهمیت بسیار بالای موضوع «استقلال»، این نوع نگاه و این مدل افراد کمتر مجالی برای بروز پیدا کرده‌اند؛ اما به هر حال این پدیده همچنان به صورت ضعیف‌تر و از شکلی به شکل دیگر، در عرصه داخلی حس می‌شود و شاهد ظهور افرادی هستیم که طرفدار بی چون چرای «چین» هستند و می‌توان از عنوان «سینوفیل» یا «چینوفیل» برای آنها استفاده کرد.
پیشنهاد اندیشکده حکمرانی هوشمند برای ایجاد تعادل در روابط خارجی چیست؟
برای پاسخ به این سوال باید به شعار «نه شرقی، نه غربی» رجوع کرد. پس از تأکید صریح این شعار بر نفی هر نوعی از سلطه و حرکت به سوی استقلال کامل، می‌توان این را هم برداشت کرد که حرکت در مسیر توسعه با حفظ استقلال هم امکان‌پذیر است. به بیان دیگر، استقلال پیش‌نیاز توسعه است بنابراین نمی‌توان کشور را به یک قدرت بزرگ وابسته کرد و پس از آن انتظار داشت در مسیر توسعه قرار گیرد. وابستگی و توسعه از نظر ما دو مفهوم معکوس و متضاد هستند.
توسعه بر پایه بهره‌وری، تدبیر، هوشمندی، رقابت‌پذیری و مدیریت صحیح شکل می‌گیرد و صراحتاً با نفی ایده‌های توسعه بر پایه وابستگی به قدرت‌های خارجی، واگذاری امتیازات گسترده به چین، فروش نفت ارزان به این کشور، وابسته کردن مسیرهای حمل‌ونقل و ایجاد وابستگی‌های راهبردی به این قدرت خارجی نه تنها نشانه توسعه‌گرایی نیست بلکه بسیار مذموم و خطرناک است و هیچ تفاوتی با وابسته کردن کشور به آمریکا ندارد.
این یعنی چین تحت هیچ شرایطی به توسعه ایران کمک نکرده و نمی‌کند و باید آن را از عرصه‌های مختلف کنار گذاشت؟
قطعاً خیر. هیچ کس با اینکه چین می‌تواند به توسعه ایران کمک کند مخالف نیست و به هیچ وجه نمی‌توان منکر کمک‌های چین به خصوص طی سال‌های اخیر شد.
امروز ما به درستی منتقد جدی مواضع غرب در قبال کشورمان هستیم. آنها طی این سال‌ها دارایی‌های ایران را مسدود کرده‌اند، مانع ورود برخی کالاها، تجهیزات حیاتی و یا حتی دارو شده‌اند یا فشار اقتصادی سازمان‌یافته‌ای علیه مردم ایران اعمال کرده‌اند و اخیراً هم دو جنگ تحمیلی علیه کشور به راه انداخته و از آن حمایت کرده‌اند. درست است که این رفتارها خصمانه تلقی شده و جمهوری اسلامی ایران نیز متناسب با آن تصمیم‌گیری و اقدام کند اما آیا این مواضع خصمانه، دلیل قانع کننده‌ای برای تئوری‌پردازی برخی افراد در مسیر وابستگی به چین است؟ امروز تقریباً تمام کشورهای دنیا با چین در مراوده و مبادله هستند؛ آیا همه این کشورها استقلال خود را کنار گذاشته‌اند؟
نقد ما به این موضوع از این جنبه است. متأسفانه همین افرادی که امروز با شیفتگی و ذوق‌زدگی عجیب، در حال ترویج این وابستگی بی‌قید و شرط هستند، در دوران مسئولیت خود کشور را به بازاری برای فروش محصولات بنجل چینی تبدیل کرده و متأسفانه یک آزمایشگاه بزرگ در اختیار شرکت‌های چینی قرار دادند.
منظور شما از آزمایشگاهی که در اختیار شرکت‌های چینی قرار گرفت چیست؟
متأسفانه ما این موضوع را در بازار مهم خودرو تجربه کرده‌ایم. برخی از شرکت‌های چینی که ساخت یک سری از خودروها را به تازگی شروع کرده بودند؛ بازار ایران را به آزمایشگاهی برای این محصولات تبدیل کردند. در آن مقطع در برخی موارد شاهد بودیم که خودروهایی با تجهیزات ایمنی یا قطعاتی وارد کشور شد که نه تنها نتوانستند امنیت لازم را تأمین کنند، بلکه در برخی حوادث به تشدید خسارت‌های جانی نیز منجر شدند. در بسیاری از این موارد کیسه هوا یا سیستم ترمز خودرو به درستی کار نمی‌کرد و منجر به مرگ یا آسیب جدی می‌شد. برخی از این شرکت‌ها پس از استفاده از این تجربه‌ها برای رفع مشکلات ایمنی محصولات خود و البته کسب منافع مادی سرشار، به محض دستیابی به بازارهای جدید، بازار ایران را رها کرده و مصرف‌کنندگان ایرانی را با مشکلات جدی در زمینه تأمین قطعات و خدمات پس از فروش مواجه کردند.
همین کشور چین امروز با محصولات بسیار با کیفیت و فناوری سطح بالای خود، بازارهای اروپایی و حتی آمریکایی را قبضه کرده است ما هم می‌توانیم با همین نگاه و بدون شیفتگی بی‌چون و چرا و ذوق‌زدگی بی‌قید و شرط، درهای خود را به روی محصولات با کیفیت چین باز کنیم نه اینکه به بازاری برای محصولات بنجل چینی تبدیل شده و کشور را به آزمایشگاه شرکت‌های چینی تبدیل کنیم. یا در برخی موارد شاهد بوده‌ایم که همین چین مواضعی اتخاذ کرده که با منافع ملی ایران همخوانی نداشته است. مثلا برخی بیانیه‌ها و مواضع مرتبط با جزایر سه‌گانه ایرانی آن‌هم در مجامعی با میزبانی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، مشاهده شده است. اگر ما روابط اقتصادی خود را به درستی با چین تنظیم کنیم، هم می‌توانیم از ظرفیت‌های آن برای توسعه بهره ببریم و هم منتقد و معترض چنین مواضعی باشیم.
نظر شما