به گزارش بازار، روزنامه «ال پائیس» اسپانیا در گزارشی با تیتر «فعالان صنعت نفت به دلیل قیمت بالای سوخت، زمستانی سیاه را برای اروپا پیشبینی میکنند» نوشت: «وضعیت نگرانکننده است. اگر شرایط در خاورمیانه تغییر نکند، اروپا با هزینههای بسیار بالای گازوئیل و سوختهای هواپیمایی، با زمستانی بسیار دشوار روبرو خواهد شد»؛ این دیدگاه غالب در میان فعالان صنعت پالایش نفت اروپا است. یک مدیر اجرایی ارشد در حوزه تولید سوخت تایید میکند که از هفتههای گذشته، این موضوع اصلیترین بحث در انجمنهای تجاری متشکل از بزرگترین شرکتهای پالایشی این قاره است.
پیش از این نیز در ماه آوریل (فروردین- اردیبهشت)، یکی دیگر از مدیران ارشد بزرگترین شرکتهای نفتی اروپا به مقامهای اسپانیا هشدار داد که سناریوی بسیار پیچیدهای در انتظار بازار نفت سفید است.
با توجه به اینکه در تابستان گذشته، کمبود سوخت هواپیمایی منجر به محدودیت پرواز در برخی خطوط هوایی شد و قیمت گازوئیل در پمپ بنزینهای اسپانیا به مرز ۲ یورو رسید، اکنون مسئولان بخش تولید پیشبینی میکنند که وضعیت در ماههای آینده وخیمتر نیز خواهد شد.
بر اساس این گزارش، کارشناسان از مقامات میخواهند که افق نگاه خود را فراتر از قیمت نفت برنت قرار دهند؛ چرا که قیمت این شاخص از محدوده ۷۰ دلار به ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسیده است. در همین بازه زمانی، قیمت نفت سفید مصرفی هواپیما با جهشی حدود ۸۰ درصدی، از ۹۵ دلار پیش از جنگ آمریکا علیه ایران در خاورمیانه، به بیش از ۱۷۰ دلار در هر بشکه و قیمت گازوئیل نیز در اسپانیا با رشدی نزدیک به ۳۰ درصد، از ۱.۴۲ یورو به ۱.۸۳ یورو در هر لیتر رسیده است.
در آوریل گذشته (فروردین- اردیبهشت)، دن یورگنسن کمیسر انرژی اتحادیه اروپا تاکید کرد که حتی اگر قیمت نفت تثبیت شود، بازگشت بهای محصولات مشتق از نفت به حالت عادی ماهها طول خواهد کشید؛ حتی اگر جنگ پایان یابد. اکنون بیش از ۶ ماه از آغاز جنگی که همچنان ادامه دارد، میگذرد. خوسو خون ایماس (Josu Jon Imaz) مدیرعامل شرکت نفت اسپانیایی رپسول (Repsol) به وضوح نسبت به کمبود نفت سفید هشدار داد، هرچند تاکید کرد اسپانیا در وضعیت بهتری نسبت به سایر کشورهای اروپایی قرار دارد.
به نوشته ال پائیس، افزایش تقاضا همزمان با کاهش دما، به محدودیت روزافزون عرضه افزوده شده و قیمت سوختها را مدام بالا میبرد؛ سوختهایی که عامل اصلی بدترین جهش تورم از زمان آغاز جنگ اوکراین هستند.
دادههای منتشرشده، نگرانیهای این بخش صنعتی را تایید میکند. طبق گزارش هفته گذشته شرکت ذخایر استراتژیک محصولات نفتی (Cores)، تقاضا در تابستان امسال به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۰۹ رسیده است؛ این در حالی است که قیمتها رکوردشکنی کردهاند و حتی با وجود بهبود بهرهوری و وجود جایگزینهای حملونقل، تقاضا باز هم افزایش یافته است
در مورد نفت سفید نیز تقاضا رو به افزایش است. رونق گردشگری باعث شده مصرف این سوخت توقفناپذیر رشد کند. کارشناسان این حوزه معتقدند این روند حداقل تا سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت. از آنجا که گردشگری از حالت فصلی خارج شده است، انتظار میرود نیاز به سوخت جت در این زمستان به دلیل تمایل روزافزون مردم به سفر در غیر از فصلهای اوج، بیشتر از سالهای گذشته باشد. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) پیشبینی میکند که تقاضای جهانی نفت سفید نسبت به سطوح سال ۲۰۲۲، با افزایشی ۲ میلیون بشکهای در روز، در بازه ۸.۵ تا ۹ میلیون بشکه در روز برای سال ۲۰۳۰ قرار گیرد. سازمان کشورهای صادرکننده نفت (OPEC) حتی خوشبینتر است و میزان مصرف را در چهار سال آینده ۹.۵ میلیون بشکه در روز تخمین میزند.
علاوه بر این، ذخایر استراتژیک مشترک انرژی اتحادیه اروپا در پایینترین سطح سالهای اخیر قرار دارد و پر کردن آنها دوباره باعث فشار بر قیمتها میشود. طبق شاخص مرجع اروپا (TTF)، قیمت گاز در حال حاضر در حدود ۷۵ یورو به ازای هر مگاوات ساعت است؛ یعنی تقریبا سه برابر زمستان گذشته. این موضوع باعث میشود، همانطور که در بحرانهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ رخ داد، بسیاری از مصرفکنندگان بزرگ، گاز را با گازوئیل جایگزین کنند که این روند، فشار بر سوختهای مشتق از نفت (که بخش اصلی حملونقل سنگین را تامین میکنند) را دوچندان میکند.
به نوشته این رسانه اروپایی، اگر چه در سالهای اخیر این حجم از افزایش تقاضا بهراحتی مدیریت میشد، اما تنشهای ژئوپلیتیک کنونی، وضعیت را به مرحله هشدار رسانده است. دلیل اصلی، اختلال و توقف عرضه در تنگه هرمز و تخریب زیرساختهای انرژی در ایران و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس مانند قطر، ابوظبی، عربستان سعودی، عراق و کویت است که نه تنها قیمت نفت، بلکه بیش از آن، قیمت محصولات پالایشگاهی را که کمیابتر و وابسته به تولید این منطقه حیاتی هستند، تحت فشار قرار داده است. علاوه بر این شوک غیرمنتظره، در سال ۲۰۲۶ باید حمله اوکراین علیه تاسیسات انرژی روسیه (یکی از بزرگترین صادرکنندگان گازوئیل و سایر محصولات نفتی جهان) را نیز به این معادله اضافه کرد.
این وضعیت، اروپا را غافلگیر کرده است؛ بهویژه کشورهای شمالی که در سالهای اخیر با هدف حمایت از محیطزیست، از صنعت نفت فاصله گرفته و تنها بر انرژیهای جایگزین تمرکز کردهاند. به عنوان نمونه، انگلیس با تعطیلی ۲ پالایشگاه بزرگ خود، اکنون به شدت به واردات سوخت وابسته شده است. وضعیت مشابهی نیز در کشورهایی همچون آلمان، ایتالیا و فرانسه دیده میشود که ظرفیت پالایشگاههای خود را بهشدت کاهش دادهاند.
در مقابل، اسپانیا که یک «جزیره انرژی» محسوب میشود و از جهات بسیاری وابسته است، تصمیم گرفت بر ظرفیت پالایشگاهی خود تمرکز کند و علاوه بر این، در گذار به سوختهای سبز برای جایگزینی در آینده سرمایهگذاری کند. استراتژی شرکتهای Repsol، Moeve و BP که از سال ۲۰۰۸ حدود ۷ میلیارد یورو در این زمینه سرمایهگذاری کردهاند، باعث شده تا این بحران، شبهجزیره ایبری را در وضعیت بهتری قرار دهد. برای اسپانیا تضمین تامین انرژی سادهتر است، اما فشار بر قیمتها همچنان احساس خواهد شد.
در این میان، فعالان صنعت نفت از فشار قوانین نظارتی و زیستمحیطی که به افزایش قیمت سوختها دامن میزند، گلایه دارند. اگرچه منابع بخش صنعت اذعان میکنند که سودآوری و حاشیه سود بالای پالایش، سال جاری را به سالی استثنایی بدل کرده است، اما تاکید دارند که این سودها صرفا نتیجه وضعیت بحرانی کمبود جهانی است.
از نظر این فعالان، افزایش مالیاتها نه تنها سرمایهگذاری در سوختهای سبز (که عامل استقلال انرژی است) را کاهش میدهد، بلکه با تشدید مارپیچ تورمی، اوضاع را وخیمتر خواهد کرد. این فشار اقتصادی و کاهش قدرت خرید، اکنون راه را برای رشد احزاب راست افراطی (مانند حزب AfD در آلمان) هموار کرده است که از همین نارضایتیهای اجتماعی تغذیه میکنند.
در چندین کشور اروپایی، این بحث مطرح شده است که چرا تنها دولتها (با کاهش مالیات) و شهروندان (با تحمل هزینههای بالاتر) باید بار این بحران را به دوش بکشند و پیشنهاداتی برای وضع مالیات جدید بر شرکتها مطرح شده است. با این حال، دولت اسپانیا از زمان تشدید جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، در حال کاهش مالیات بر محصولات انرژی بوده است. اگر دولت اسپانیا بخواهد با وضعیت پیش رو، فشار بر صورتحساب مصرفکنندگان را کاهش دهد، باید دوباره حمایتهای لازم را در کنگره برای تمدید این کمکها در ماه اکتبر (مهر- آبان) جلب کند.
فعالان این صنعت یادآور میشوند که یافتن راهکار، فرآیندی دشوار است؛ چرا که مالیاتهای سنگین در نهایت، بار اقتصادی خود را بر دوش مصرفکننده نهایی میگذارند. اگرچه استفاده از ذخایر استراتژیک میتواند هزینهها را بهطور موقت تعدیل کند، اما این یک راهکار بلندمدت نخواهد بود.
نظر شما