کریدور شمال - جنوب، شاهراه ترانزیت کود شیمیایی در بحران جنگ ایران و آمریکا

بازار؛ گروه بین الملل: شکل گیری جنگ غیرقانونی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، منجر به تغییر نقشه ترانزیتی در منطقه غرب آسیا شده است. افزایش قیمت محصولات پتروشیمی به ویژه کودهای شیمیایی در کنار رشد بی سابقه قیمت نفت در پی محدود شدن رفت و آمد در تنگه هرمز، قیمت عمده محصولات کشاورزی در جهان را با رشد چشمگیر مواجه ساخته است. تاثیر این افزایش هزینه البته برای کشورهایی چون هند که از بزرگترین تولید کنندگان گندم و ذرت جهان محسوب می شوند، بسیار بیشتر بوده و اقتصاد کشاورزی آنها را تحت فشار منفی قرار داده است.

هند به تنهایی حدود ۶۰ الی ۷۰ میلیون تن کود شیمیایی مصرف می کند که بخش قابل توجهی از این حجم، از طریق کشورهای منطقه CIS به ویژه روسیه و بلاروس تامین می شود. چین نیز اگرچه در زمره کشورهای تولید کننده کودهای شیمایی قرار دارد، اما به دلیل وسعت جغرافیایی، این کشور همزمان از بزرگترین وارد کنندگان کودهای شیمایی در جهان محسوب می شود.

جنگ ایران و فرصت توسعه ترانزیت ریلی کودهای شیمیایی

کودهای شیمایی یکی از مهمترین اقلام سبد ترانزیتی راه آهن ایران طی چند دهه گذشته محسوب شده و حجم خرید بالای این کودها توسط کشورهایی چون هند و پاکستان، منجر به پایداری این آیتم در سبد ترانزیت راه آهن ایران شده است؛ وضعیتی که به نظر می رسد حتی در طول دوره جنگ تحمیلی سوم نیز ادامه داشته است.

در تازه ترین اظهارات رسمی مربوط به این این تحولات، «سرگئی پاولوف» قائم‌مقام شرکت راه‌آهن روسیه، با قدردانی از شرکت راه‌آهن ایران به خاطر پایداری و تعهد حرفه‌ای در شرایط دشوار پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی اعلام کرد: حمل بار در مسیر شرقی کریدور شمال – جنوب در سال ۲۰۲۵ میلادی، تقریباً رشد دو برابری داشت و در این مدت سه هزار و ۲۰۰ کانتینر حمل شد. وی همچنین با بیان اینکه شرکت‌های راه‌آهن‌ روسیه، جمهوری آذربایجان و ایران در حال اجرای توافق‌نامه‌هایی برای ایجاد نرخ‌های رقابتی و توسعه خدمات لجستیکی هستند، خاطرنشان کرد: حجم حمل‌ونقل کانتینری از طریق آستارا در مرز ایران و جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۵ میلادی، بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و به بیش از ۸۰۰۰ کانتینر رسیده است.

پاولوف در خصوص ترانزیت کودهای شیمایی نیز افزود: گستره جغرافیایی حمل‌ونقل بار در این مسیر به افغانستان، عراق و کشورهای آفریقایی گسترش یافته و محموله‌های ترانزیتی کودهای بلاروس به چین نیز سازماندهی شده است.

این اظهارات قائم مقام راه آهن روسیه به خوبی نشان می دهد که ترانزیت در مسیر شمال – جنوب، نه تنها با جنگ ایران کاهش نیافته، بلکه به دلیل محدودیت های ایجاد شده در تنگه هرمز، کشورهای بزرگ تولید کننده کودهای شیمایی به ویژه عربستان سعودی، میزان بار صادراتی خود به بازارهای هدف همچون هند را به شدت کاهش داده اند.

آخرین وضعیت بازار کودهای شیمیایی

سرمایه گذاری موفق روی هر صنعتی، مستلزم در دست داشتن اطلاعات لازم مربوط به بازار است. نگاهی به رشد شاخص بازار کودهای شیمایی در بورس «نزدک» به خوبی نشان می دهد که میزان تقاضا برای این محصول شیمیایی استراتژیک از زمان جنگ تحمیلی سوم، همچنان روندی صعودی داشته که نشانگر عدم پوشش تقاضای موجود در بازار است. قیمت دقیقا از زمان آغاز جنگ (مشخص شده در نمودار) با شیب فزاینده ای آغاز به حرکت کرده و در ادامه، با برقراری آتش بس میان دو طرف، بار دیگر فروکش کرده است. با اینحال، همچنان حباب مثبت در بازار حفظ شده و در صورت آغاز مجدد درگیری ها می توان انتظار از سرگیری رشد قیمت ها را داشت.

چنین بازارهایی مشخصا مستعد سرمایه گذاری در بخش های مختلف هستند؛ از کاهش ریسک سرمایه گذاری در تولید گرفته تا فراهم آوردن شرایط توسعه لجستیک محصولات. نکته دیگری که باید به آن توجه داشت اینکه اگر ایران بتواند نقش خود را به عنوان شاهراه اصلی ترانزیت کودهای شیمیایی میان شمال و جنوب، پر رنگ تر نماید، حتی پس از اتمام کامل جنگ نیز به سختی می توان این بازار پر ارزش را از دست تهران خارج کرد. از سوی دیگر، وابستگی بیشتر صنعت کشاورزی شمال و جنوب به کود ترانزیتی ایران، در آینده نیز مانند مساله تنگه هرمز به ابزار بازدارنده تهران در برابر هرگونه اقدام متجاوزین تبدیل خواهد شد.