صدای دستگاه‌های صنعتی، ماشین‌آلات ساختمانی یا تجهیزات سنگین ممکن است پس از مدتی برای کارکنان عادی به نظر برسد؛ اما عادت کردن به یک صدای بلند به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. بسیاری از افرادی که سال‌ها در محیط‌های پرسروصدا فعالیت می‌کنند، زمانی متوجه کاهش شنوایی خود می‌شوند که شنیدن مکالمات روزمره برایشان دشوار شده است. آسیب شنوایی ناشی از صدا اغلب به‌تدریج ایجاد می‌شود و ممکن است تا مدت‌ها نشانه آشکاری نداشته باشد. به همین دلیل، شناخت مشاغل پرخطر و روش‌های پیشگیری اهمیت زیادی دارد.
کدام مشاغل بیشترین خطر آسیب شنوایی را دارند؟
بررسی‌های بهداشت شغلی نشان می‌دهند کارکنان صنایع معدنی، تولیدی و ساختمانی از گروه‌های مهم در معرض صداهای زیان‌آور هستند. بااین‌حال، خطر آسیب شنوایی به این مشاغل محدود نیست و در حمل‌ونقل، کشاورزی و حتی صنعت سرگرمی نیز مشاهده می‌شود.
۱. کارگران کارخانه‌ها و خطوط تولید صنعتی
بسیاری از کارخانه‌ها از ماشین‌آلاتی استفاده می‌کنند که هنگام فعالیت صدای مداوم یا ضربه‌ای تولید می‌کنند. دستگاه‌های پرس، برش فلز، کمپرسورها، تجهیزات خردایش و برخی خطوط بسته‌بندی از منابع احتمالی صدای زیاد هستند.
کارکنانی که در مجاورت این تجهیزات فعالیت می‌کنند، ممکن است برای چندین ساعت در معرض نویز قرار بگیرند. حتی اگر هر دستگاه به‌تنهایی صدای بسیار شدیدی نداشته باشد، ترکیب صدای چند ماشین می‌تواند سطح کلی صدای محیط را افزایش دهد.
یکی از راهکارهای مؤثر، اندازه‌گیری صدا در ایستگاه‌های کاری و شناسایی دستگاه‌هایی است که بیشترین سهم را در آلودگی صوتی دارند. تعمیر قطعات فرسوده، استفاده از محفظه‌های عایق صوتی و جداسازی تجهیزات پرسروصدا نیز می‌تواند مواجهه کارکنان را کاهش دهد.
۲. کارگران معادن و صنایع استخراج
محیط معادن معمولاً با فعالیت دستگاه‌های حفاری، سنگ‌شکن، نوار نقاله و ماشین‌آلات سنگین همراه است. برخی از این تجهیزات هنگام کار صداهای بسیار شدید و مداوم ایجاد می‌کنند.
اپراتورهای دستگاه‌های حفاری، کارکنان سنگ‌شکن‌ها و افرادی که نزدیک ماشین‌آلات استخراج فعالیت می‌کنند، از گروه‌هایی هستند که باید مواجهه صوتی آن‌ها ارزیابی شود.
در این محیط‌ها، کنترل صدا از منبع اهمیت ویژه‌ای دارد. نصب پوشش‌های صوتی مناسب، نگهداری منظم ماشین‌آلات و طراحی اتاقک‌های کنترل عایق‌شده می‌تواند مؤثر باشد.
در کنار این اقدامات، کارکنانی که همچنان در معرض صدای زیان‌آور قرار دارند، به محافظت شنوایی مناسب نیاز خواهند داشت.
۳. کارگران ساختمانی و اپراتورهای تجهیزات عمرانی
ساخت‌وساز از فعالیت‌هایی است که میزان صدای آن در طول روز تغییر می‌کند. ممکن است محیط در یک ساعت نسبتاً آرام باشد، اما هنگام تخریب، حفاری یا برش بتن، صدای شدیدی تولید شود.
چکش تخریب، دریل چکشی، دستگاه برش سنگ، کمپرسور و ماشین‌آلات راه‌سازی از منابع مهم صدا در پروژه‌های ساختمانی هستند.
نکته قابل توجه این است که فقط اپراتور دستگاه در معرض خطر قرار ندارد. افرادی که در نزدیکی عملیات تخریب یا برش فعالیت می‌کنند نیز ممکن است صدای زیادی دریافت کنند.
برای کاهش این خطر باید محدوده عملیات پرسروصدا مشخص شود، تعداد کارکنان حاضر در آن محدود بماند و تجهیزات کم‌صداتر در اولویت استفاده قرار گیرند.
۴. کارکنان فرودگاه و بخش حمل‌ونقل
کارکنانی که در بخش خدمات زمینی فرودگاه فعالیت می‌کنند، ممکن است با صدای موتور هواپیما، تجهیزات پشتیبانی و خودروهای عملیاتی مواجه شوند.
در بخش‌های دیگر حمل‌ونقل نیز رانندگان ماشین‌آلات سنگین، کارکنان تعمیرگاه‌های بزرگ و اپراتورهای تجهیزات ریلی ممکن است در معرض صدای زیان‌آور باشند.
در این مشاغل، انتخاب تجهیزات محافظ شنوایی باید با دقت انجام شود؛ زیرا کارکنان علاوه بر محافظت از گوش، ممکن است نیاز داشته باشند علائم هشدار، پیام‌های رادیویی و دستورهای عملیاتی را دریافت کنند.
بنابراین استفاده از تجهیزی که صرفاً بیشترین کاهش صدا را ایجاد می‌کند، همیشه انتخاب مناسبی نیست.
۵. کشاورزان و اپراتورهای ماشین‌آلات کشاورزی
فعالیت در فضای باز لزوماً به معنای مواجهه کمتر با صدا نیست. تراکتورها، کمباین‌ها، دستگاه‌های برداشت محصول، اره‌های موتوری و برخی تجهیزات پمپ و آبیاری می‌توانند صدای قابل توجهی تولید کنند.
در بسیاری از فعالیت‌های کشاورزی، کارکنان برای چندین ساعت با یک دستگاه کار می‌کنند. همین مدت مواجهه می‌تواند خطر آسیب شنوایی را افزایش دهد.
استفاده از کابین مناسب، سرویس منظم تجهیزات، کاهش لرزش قطعات و ارزیابی صدای محل قرارگیری اپراتور از راهکارهای مؤثر هستند.
۶. کارکنان سالن‌های موسیقی و مراکز سرگرمی
آسیب شنوایی شغلی فقط مخصوص کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی نیست. صدابرداران، نوازندگان، کارکنان سالن‌های کنسرت و افرادی که ساعت‌های طولانی نزدیک بلندگوهای قدرتمند فعالیت می‌کنند نیز ممکن است در معرض صداهای زیان‌آور باشند.
در این مشاغل، کیفیت شنیدن صدا اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل گاهی از محافظ‌های شنوایی ویژه‌ای استفاده می‌شود که کاهش صدا را با حفظ نسبی کیفیت شنیداری در فرکانس‌های مختلف فراهم می‌کنند.
مدیریت شدت خروجی سیستم صوتی، افزایش فاصله از بلندگوها و محدود کردن زمان مواجهه نیز اهمیت دارد.
چگونه می‌توان از آسیب شنوایی در محیط کار جلوگیری کرد؟
بهترین راه پیشگیری این است که مواجهه با صدای خطرناک تا حد امکان در منبع کاهش پیدا کند. استفاده از تجهیزات محافظ شنوایی اهمیت دارد، اما نباید تنها اقدام پیشگیرانه محیط کار باشد.
- انتخاب محافظ شنوایی متناسب با محیط کار
محافظ‌های شنوایی معمولاً در دو گروه اصلی عرضه می‌شوند: مدل‌های توگوشی که در مجرای گوش قرار می‌گیرند و مدل‌های روگوشی که اطراف گوش را می‌پوشانند. انتخاب میان این دو به عواملی مانند شدت صدا، مدت استفاده، راحتی فرد، سازگاری با سایر تجهیزات ایمنی و نیازهای ارتباطی بستگی دارد.
برای مثال، محافظ روگوشی ممکن است در محیط‌هایی با مواجهه متناوب، پوشیدن و برداشتن آسان‌تری داشته باشد. در مقابل، بعضی محافظ‌های توگوشی برای استفاده همراه با کلاه ایمنی مناسب‌تر هستند. اگر ارزیابی صدا نشان دهد استفاده از تجهیزات حفاظت شنوایی ضروری است، هنگام خرید محافظ گوش باید میزان کاهش صدای اعلام شده، تناسب با محیط و امکان استفاده صحیح و مداوم بررسی شود.
توجه به این نکته ضروری است که عدد کاهش صدای درج‌شده روی بسته‌بندی، لزوماً برابر با میزان محافظتی نیست که هر کاربر در شرایط واقعی دریافت می‌کند. نحوه قرارگیری محافظ در گوش و تناسب اندازه آن، تأثیر زیادی بر عملکرد نهایی دارند.
- کاهش صدا از طریق اصلاح تجهیزات
گاهی یک قطعه فرسوده، اتصال شل یا لرزش غیرعادی باعث افزایش صدای دستگاه می‌شود. تعمیر و نگهداری اصولی می‌تواند این مشکل را کاهش دهد. همچنین جایگزینی دستگاه‌های قدیمی با مدل‌های کم‌صداتر، نصب پوشش صوتی و جداسازی محل تجهیزات پرسروصدا، از راهکارهای کنترل فنی هستند.
- کاهش مدت مواجهه کارکنان
در محیط‌هایی که کنترل کامل صدا امکان‌پذیر نیست، می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، مدت حضور افراد در مناطق پرسروصدا را کاهش داد. این کار ممکن است با محدود کردن دسترسی به بخش‌های پرخطر، تنظیم زمان انجام عملیات و فراهم کردن محل استراحت کم‌صدا انجام شود.
البته تغییر شیفت یا استراحت کوتاه نباید جایگزین کنترل فنی صدا شود، به‌ویژه زمانی که شدت نویز بسیار زیاد است.
- انجام معاینات دوره‌ای شنوایی
یکی از روش‌های مهم تشخیص زودهنگام تغییرات شنوایی، انجام آزمون شنوایی‌سنجی در برنامه سلامت شغلی است.
این آزمایش می‌تواند به شناسایی تغییراتی کمک کند که فرد هنوز در زندگی روزمره متوجه آن‌ها نشده است.
نتایج باید توسط فرد متخصص تفسیر شوند و در صورت مشاهده تغییرات قابل توجه، میزان مواجهه با صدا، اقدامات کنترلی و وضعیت محافظ‌های شنوایی دوباره بررسی شود.
آیا استفاده از محافظ گوش برای همه مشاغل ضروری است؟
ضرورت استفاده از محافظ شنوایی به عنوان شغلی وابسته نیست؛ بلکه به شدت و مدت مواجهه با صدا بستگی دارد.
برای مثال، ممکن است یک کارگر ساختمانی فقط هنگام برش بتن به محافظ شنوایی نیاز داشته باشد، درحالی‌که اپراتور یک خط تولید در بخش بزرگی از شیفت کاری در معرض صدای زیان‌آور قرار بگیرد.
اندازه‌گیری صدا با تجهیزات مناسب و ارزیابی مواجهه شغلی، روش قابل اعتمادتری نسبت به قضاوت صرف براساس احساس بلندی صداست.
در محیط‌های بسیار پرسروصدا یا دارای صداهای ضربه‌ای شدید نیز ممکن است طبق ارزیابی متخصص، استفاده همزمان از محافظ توگوشی و روگوشی ضروری باشد.
نتیجه‌گیری
کارگران کارخانه‌ها، معادن، پروژه‌های ساختمانی، فرودگاه‌ها و برخی فعالیت‌های کشاورزی و موسیقی در معرض خطر آسیب شنوایی شغلی قرار دارند. بااین‌حال، میزان واقعی خطر برای هر فرد به شرایط محیط و مدت مواجهه بستگی دارد. اندازه‌گیری صدا، اصلاح تجهیزات، آموزش کارکنان و استفاده صحیح از محافظ‌های شنوایی می‌تواند احتمال آسیب را کاهش دهد. از آنجا که کم‌شنوایی ناشی از صدا ممکن است دائمی باشد، پیشگیری باید پیش از ظاهر شدن نشانه‌های اختلال شنوایی آغاز شود.
نظر شما