بازار؛ گروه آب و انرژی: تشدید منازعات منطقهای و تداوم انسداد گلوگاههای حساس دریایی در خاورمیانه، بازار انرژی ایالات متحده را وارد کمسابقهترین فاز بحرانی طی دهههای اخیر کرده است. دادههای تازه از پمپهای سوخت در سراسر ایالات متحده نشان میدهد که بهای گازوئیل با سرعتی غیرقابل مهار به سقفهای تاریخی جدید نزدیک میشود. این تلاطم قیمتی که در ایالتهای غربی و کالیفرنیا رکورد بیسابقه ۸ دلار در هر گالن را هدف گرفته، نشاندهنده ناکارآمدی ابزارهای مهار تورم در واشنگتن و آشکار شدن شکنندگی شبکه لجستیک و زنجیره تأمین بزرگترین اقتصاد جهان در برابر بحرانهای ژئوپلیتیک است.
تشدید منازعات منطقهای و تداوم انسداد گلوگاههای حساس دریایی در خاورمیانه، بازار انرژی ایالات متحده را وارد کمسابقهترین فاز بحرانی طی دهههای اخیر کرده است. دادههای تازه از پمپهای سوخت در سراسر ایالات متحده نشان میدهد که بهای گازوئیل با سرعتی غیرقابل مهار به سقفهای تاریخی جدید نزدیک میشود.
پیوند ناگسستنی امنیت آبراههای بینالمللی با ساختار قیمتگذاری انرژی در غرب
اقتصاد سیاسی نفت بار دیگر ثابت کرد که مرزهای جغرافیایی مانعی در برابر سرایت بحرانهای امنیتی به عمق بازارهای مصرف نیست. تنگه هرمز و بابالمندب، بهعنوان دو معبر استراتژیک در مبادلات جهانی انرژی، سهمی نزدیک به ۳۰ درصد از ترانزیت نفت خام و فرآوردههای پالایشی جهان را بر عهده دارند. با تداوم تنشهای نظامی و برهمخوردن امنیت پایدار در این آبراهها، جریان منظم عرضه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و میلیونها بشکه فرآورده تقطیری متوقف یا بهشدت محدود شده است.
این اختلال، فراتر از یک کسری فیزیکی، حق بیمه ریسک جنگی و هزینههای حملونقل دریایی را تا ۵۰۰ درصد افزایش داده است. نفتکشها ناچار به تغییر مسیر به سمت رأسالرجاء الصالح شدهاند که افزوده شدن دستکم دو هفته به زمان تحویل محمولهها و افزایش تصاعدی مصرف سوخت کشتیها را در پی داشته است. بازارهای عمدهفروشی در والاستریت و بورس نایمکس، پیش از آنکه کمبود فیزیکی نفت به پالایشگاهها برسد، این شوک انتظارات را در قیمت قراردادهای آتی دیزل منعکس کردهاند. در نتیجه، جهش شبانه ۱۳ سنتی در هر گالن گازوئیل عمدهفروشی، تنها نوک کوه یخی از بحران ساختاری است که از خلیج فارس تا سواحل اقیانوس آرام امتداد یافته است.
بازارهای عمدهفروشی در والاستریت و بورس نایمکس، پیش از آنکه کمبود فیزیکی نفت به پالایشگاهها برسد، شوک انتظارات را در قیمت قراردادهای آتی دیزل منعکس کردهاند. در نتیجه، جهش شبانه ۱۳ سنتی در هر گالن گازوئیل عمدهفروشی، تنها نوک کوه یخی از بحران ساختاری است که از خلیج فارس تا سواحل اقیانوس آرام امتداد یافته است.
گسست تعادل در بازار تقطیرکنندهها و ثبت رکوردهای نجومی میانگین کشوری
گازوئیل یا سوخت دیزل، خون جاری در رگهای بخش حملونقل سنگین، راهآهن و ماشینآلات صنعتی در ایالات متحده به شمار میرود. ظرف ماههای گذشته در سال ۱۴۰۵، ذخایر فرآوردههای میانتقطیر در آمریکا به کمترین سطح در دهههای اخیر رسیده است. این افت ذخایر که ناشی از کاهش ظرفیت پالایشی پس از تعطیلی برخی مجتمعهای قدیمی و همچنین تغییر جهت صادرات سوخت به اروپا بوده، اکنون با شوک انسداد مبادی تأمین خاورمیانه همگام شده است.
میانگین کشوری بهای گازوئیل در آستانه عبور از مرز روانی ۶ دلار برای هر گالن (معادل تقریبی ۱.۵۸ دلار برای هر لیتر) قرار گرفته است. تحلیلگران فنی بر این باورند که سرعت تغییر قیمتها بسیار فراتر از الگوهای سنتی فصلی است. جهشهای ناگهانی در بازارهای نقدی نشان میدهد که حتی با اعمال ظرفیت کامل پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک، شکاف بین عرضه و تقاضای سوخت سنگین پر نخواهد شد؛ چراکه ترکیب نفت خام سبک داخلی آمریکا توانایی فنی لازم برای استحصال مقادیر بالای گازوئیل بدون ترکیب با نفت خامهای ترش و سنگین وارداتی را ندارد.
جهشهای ناگهانی در بازارهای نقدی نشان میدهد که حتی با اعمال ظرفیت کامل پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک، شکاف بین عرضه و تقاضای سوخت سنگین پر نخواهد شد؛ چراکه ترکیب نفت خام سبک داخلی آمریکا توانایی فنی لازم برای استحصال مقادیر بالای گازوئیل بدون ترکیب با نفت خامهای ترش و سنگین وارداتی را ندارد.
کالیفرنیا؛ کانون بحران سوخت با ثبت قیمتهای فراتر از ۸ دلار
ایالت کالیفرنیا همواره به دلیل سیاستهای سختگیرانه زیستمحیطی، استانداردهای اختصاصی سوخت (مانند برنامه سوخت با کربن پایین یا LCFS) و مالیاتهای سنگین ایالتی، گرانترین بنزین و گازوئیل را در آمریکا دارد. اما شرایط جاری این ایالت را در آستانه یک فلج لجستیکی تمامعیار قرار داده است. قطع دسترسی به محمولههای نفتی وارداتی از آسیا و خاورمیانه و انزوای نسبی پالایشی کالیفرنیا به دلیل فقدان خطوط لوله متصل به شرق کوههای راکی، وضعیت را بهشدت بحرانی کرده است.
پیشبینی تحلیلگران مبنی بر عبور بهای هر گالن دیزل از سقف ۸ دلار و حتی حرکت به سمت ارقام دو رقمی در جایگاههای شهری، یک شوک روانی و عملکردی سنگین ایجاد کرده است. عمق بحران به نقطهای رسیده که زیرساختهای فیزیکی فروش سوخت دچار چالش فنی شدهاند؛ پمپهای سوختی که ساختار دیجیتال آنها تنها برای نمایش اعداد تکرقمی یا حداکثر ۹.۹۹ دلار طراحی شده بود، اکنون نیازمند بهروزرسانی نرمافزاری و سختافزاری فوری برای ثبت ارقام جدید هستند. این نماد عینی، بازتابی از بیپاسخ ماندن ابزارهای متعارف اقتصادی در برابر موج کنونی تورم سوخت است.
گازوئیل صرفاً یک فرآورده نفتی نیست، بلکه یک نهاده استراتژیک در تولید ناخالص داخلی محسوب میشود. در آمریکا بیش از ۷۰ درصد از کل تناژ بار توسط کامیونهای سنگین جابهجا میشود. جهش گازوئیل به محدوده ۶ تا ۸ دلار، بهای تمامشده خدمات حملونقل بار را بیش از ۴۰ درصد در کوتاهمدت بالا برده است.
اثر دومینووار دیزل گران بر شاخص بهای تولیدکننده و تورم زنجیره لجستیک
گازوئیل صرفاً یک فرآورده نفتی نیست، بلکه یک نهاده استراتژیک در تولید ناخالص داخلی محسوب میشود. در آمریکا بیش از ۷۰ درصد از کل تناژ بار توسط کامیونهای سنگین جابهجا میشود. جهش گازوئیل به محدوده ۶ تا ۸ دلار، بهای تمامشده خدمات حملونقل بار را بیش از ۴۰ درصد در کوتاهمدت بالا برده است. شرکتهای بزرگ ترابری با اعمال اضافه پرداخت سوخت، این افزایش هزینه را مستقیماً به شرکتهای توزیع و نهایتاً مصرفکننده نهایی منتقل میکنند.
این روند مستقیماً شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) و به تبع آن شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) را تحت فشار صعودی قرار میدهد. بخش کشاورزی، زنجیرههای تأمین مواد غذایی، خردهفروشیها و بخش ساختوساز بیشترین ضربه را از این شوک متحمل خواهند شد. افزایش بهای سوخت تراکتورها و ادوات زراعی در فصل برداشت، قیمت محصولات پایه غذایی را به میزان چشمگیری افزایش داده و دستاوردهای گذشته فدرال رزرو در مهار نرخ تورم عمومی را بیاثر میسازد.
تلاشهای دیپلماتیک برای تشویق سایر تولیدکنندگان جهت افزایش عرضه نیز به دلیل پر بودن سقف ظرفیت مازاد تولید جهانی عملاً به نتیجه نرسیده است. این محدودیت ساختاری نشان میدهد سیاستگذار اقتصادی در واشنگتن اهرم مؤثری برای جبران فقدان شریانهای ترانزیتی خاورمیانه در کوتاهمدت ندارد.
تنگنای سیاستگذاری پولی و بنبست ابزارهای متعارف واشنگتن
بانک مرکزی ایالات متحده در برابر این بحران جدید در یک دوراهی استراتژیک گرفتار شده است. مهار تورم ناشی از شوکهای سمت عرضه از طریق افزایش نرخ بهره، میتواند بدون کنترل قیمت سوخت، اقتصاد را مستقیماً به ورطه یک رکود تورمی عمیق سوق دهد. از سوی دیگر، ابزار سنتی دولت یعنی آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت (SPR) نیز کارایی خود را از دست داده است؛ زیرا ظرفیت این ذخایر پس از مداخلات مکرر در سالهای گذشته تخلیه شده و بخش عمده آن نیز شامل نفت خام است، نه فرآورده تقطیرشده دیزل که پالایشگاهها بلافاصله به آن نیاز دارند.
تلاشهای دیپلماتیک برای تشویق سایر تولیدکنندگان جهت افزایش عرضه نیز به دلیل پر بودن سقف ظرفیت مازاد تولید جهانی عملاً به نتیجه نرسیده است. این محدودیت ساختاری نشان میدهد سیاستگذار اقتصادی در واشنگتن اهرم مؤثری برای جبران فقدان شریانهای ترانزیتی خاورمیانه در کوتاهمدت ندارد و این ناتوانی، انتظارات تورمی را در میان سرمایهگذاران و مصرفکنندگان بیش از پیش تشدید میکند.
در صورتی که مسدود ماندن آبراههای کلیدی برای چند ماه دیگر ادامه یابد، شاهد ورشکستگی گسترده شرکتهای کوچک و متوسط حملونقل در آمریکا، کاهش شدید سودآوری غولهای خردهفروشی و کاهش تقاضای کل خواهیم بود. این سناریو میتواند پیشدرآمد آغاز یک بحران بدهی در بخش لجستیک و انتقال موج رکود به بازارهای مالی جهانی باشد.
سناریوهای پیشرو در اقتصاد جهانی و چشمانداز بازآرایی جریانهای انرژی
چشمانداز میانمدت بازار حاملهای انرژی حاکی از آن است که حتی در صورت فرونشست مقطعی تنشها، سطح عمومی قیمت گازوئیل به سطوح پیشین باز نخواهد گشت. تغییر ساختاری در الگوهای تجارت بینالملل انرژی، هزینههای دائمی جدیدی را به تجارت جهانی تحمیل کرده است. صنایع انرژیبر در غرب ناچار خواهند شد هزینههای ریسک ژئوپلیتیک را به عنوان یک متغیر ثابت در مدلهای مالی خود بگنجانند.
در صورتی که مسدود ماندن آبراههای کلیدی برای چند ماه دیگر ادامه یابد، شاهد ورشکستگی گسترده شرکتهای کوچک و متوسط حملونقل در آمریکا، کاهش شدید سودآوری غولهای خردهفروشی و کاهش تقاضای کل خواهیم بود. این سناریو میتواند پیشدرآمد آغاز یک بحران بدهی در بخش لجستیک و انتقال موج رکود به بازارهای مالی جهانی باشد؛ بحرانی که ریشه آن نه در ناترازیهای بانکی، بلکه در برهم خوردن معادلات امنیتی در قلب کریدورهای انرژی خاورمیانه است.
نظر شما