به گزارش تحلیل بازار؛ وقتی از استاندارد مصالح ساختمانی صحبت میکنیم، معمولا نخستین چیزی که به ذهن میرسد، داشتن نشان استاندارد یا استفاده از محصولی است که مشخصات فنی مورد تایید دارد. اما در ساختمان، کیفیت یک جز را نمیتوان صرفا از روی مشخصات یک ماده یا محصول سنجید. یک دیوار زمانی میتواند «استاندارد» تلقی شود که علاوه بر کیفیت مصالح مورد استفاده، نحوه طراحی، اتصال و اجرای آن نیز با الزامات فنی و مقررات ملی ساختمان مطابقت داشته باشد.
این موضوع بهویژه در دیوارهای ساختمان اهمیت بیشتری پیدا میکند چرا که دیوار همزمان باید الزامات مختلفی در حوزههای سازهای، ایمنی در برابر حریق، عایق صوتی، عملکرد حرارتی و صرفهجویی در مصرف انرژی را تامین کند. از سوی دیگر، تنوع سیستمهای ساختمانی و مصالح مورد استفاده، از آجر و بلوکهای سیمانی و بتنی گرفته تا AAC، دیوار خشک، LSF و سیستمهای صنعتی، باعث شده روش اجرای هر سیستم نیز تابع مشخصات فنی و الزامات خاص خود باشد.
«ابوالفضل نوایی»، مدرس دانشگاه و فارغ التحصیل دکتری سیستم های انرژی از دانشگاه تهران در گفتوگو با بازار با تشریح الزامات مقررات ملی ساختمان تاکید میکند که انتخاب یک مصالح یا سیستم بهتنهایی به معنای انطباق ساختمان با مقررات نیست و آنچه در نهایت اهمیت دارد، عملکرد مجموعه دیوار در شرایط واقعی است. به گفته او، در موضوعاتی مانند مبحث نوزدهم، صرف استاندارد بودن مصالح کافی نیست و مجموعه لایههای دیوار باید مقاومت حرارتی موردنیاز را تامین کند.
این کارشناس همچنین از ضمانتهای قانونی اجرای مقررات ملی ساختمان، مسئولیت عوامل مختلف ساختوساز در صورت تخلف و نقش وزارت راه و شهرسازی، شهرداریها، سازمان نظام مهندسی و سازمان ملی استاندارد در زنجیره کنترل ساختمان میگوید. زنجیرهای که از استاندارد مصالح آغاز میشود و تا طراحی، اجرا، نظارت، کنترل عالیه و حتی مسئولیت پس از ساخت ادامه دارد.
* در مباحث مقررات ملی و کنترل ساختمان چه استانداردهایی درباره مصالح دیوار الزامی شده است؟
در مقررات ملی ساختمان، «دیوار» استاندارد واحد و مستقلی ندارد؛ الزامات آن از چند مبحث همزمان تعیین میشود. مبحث پنجم مرجع اصلی مشخصات و ویژگیهای مصالح و فرآوردههای ساختمانی است و کیفیت و مشخصات فنی مصالحی مانند آجر، بلوکهای سیمانی و بتنی، مصالح پایه سیمانی، گچ، عایقها و سایر فرآوردهها را تعیین میکند. مبحث هشتم نیز الزامات طراحی و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی را مشخص میکند و در ساختمانهای مشمول، مشخصات واحدهای بنایی، ملات، ضخامتها، اتصالات و نحوه اجرای دیوار را کنترل میکند.
دیوار، از نظر عملکردی، باید الزامات مبحث سوم، هجدهم و نوزدهم را نیز حسب مورد تأمین کند: مبحث سوم برای دیوارهای دارای نقش در حفاظت حریق، مقاومت و رفتار در برابر آتش را تعیین میکند؛ مبحث هجدهم عملکرد صوتی ساختمان را مطرح میکند؛ و مبحث نوزدهم عملکرد حرارتی پوسته ساختمان، مقاومت حرارتی و روشهای عایقکاری دیوار را تعیین مینماید. انتخاب بلوک، آجر، AAC، دیوار خشک، LSF یا سیستمهای صنعتی، بهخودیخود، انطباق با مقررات را تضمین نمیکند؛ خودِ سیستم دیوار باید از نظر سازهای، حریق، حرارتی، صوتی، دوام و مشخصات مصالح با الزامات مربوطه منطبق باشد.
* در مصالح مختلف چه روشهای اجرایی تعریف شده است تا استانداردها رعایت شود؟
روش اجرا تابع سیستم دیوار است؛ برای تمام مصالح نمیتوان یک روش اجرایی واحد تعیین کرد. در دیوارهای بنایی، الزامات مبحث هشتم شامل نحوه چیدمان واحدهای بنایی، نوع و مشخصات ملات، بندهای افقی و قائم، اتصال دیوار به سازه، کلافبندی و در موارد مربوط استفاده از میلگرد بستر و مهار دیوار است. در دیوارهای غیرسازهای، جزئیات اتصال و مهار اهمیت ویژه دارد، چون دیوار نباید در اثر تغییرشکل سازه یا زلزله رفتار پیشبینینشده داشته باشد.
در سیستمهای بلوک سبک، AAC، دیوار خشک، LSF، پانلهای مرکب و سایر سیستمهای صنعتی، اجرا باید دقیقا مطابق مشخصات فنی مصوب همان محصول یا سیستم انجام شود: ضخامت و آرایش لایهها، نوع اتصال، پیچ یا بست، درزها، عایق حرارتی و صوتی، لایههای مقاوم حریق و جزئیات اتصال به کف و سقف باید با طراحی تأییدشده مطابقت داشته باشد. طبق مبحث نوزدهم، دیواری با مصالح مختلف تنها زمانی قابل قبول است که مجموعه لایههای آن مقاومت حرارتی موردنیاز را تامین کند، یعنی مصالح بهتنهایی معیار قبولی نیست و عملکرد نهایی مجموعه دیوار ملاک است.
* اجرای این استانداردها چقدر الزامی است؟
الزامآوری مقررات ملی ساختمان صرفاً یک توصیه فنی یا حرفهای نیست. مطابق قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، رعایت مقررات ملی برای شهرداریها، مراجع صدور پروانه، مجریان، مهندسان، مالکان، کارفرمایان و سایر اشخاص و نهادهای مرتبط با ساختوساز الزامی است؛ عدم رعایت آن تخلف از قانون محسوب میشود. آییننامه اجرایی ماده ۳۳ نیز مقررات ملی ساختمان را مجموعه اصول و قواعد فنی لازمالاجرا در طراحی، محاسبه، اجرا، بهرهبرداری و نگهداری ساختمان تعریف کرده است.
الزام را باید در دو سطح دید: الزام قانونی سیستم و ساختمان به رعایت مقررات ملی، و الزام فنی هر جزء ساختمان به تأمین الزامات مرتبط با خود. برای مثال، اگر دیوار خارجی از نظر حرارتی الزامات مبحث نوزدهم را تأمین نکند، صرف استاندارد بودن مصالح آن کافی نیست و ساختمان از نظر مقررات کامل نیست. در دیوار حریق نیز صرف استفاده از مصالح باکیفیت کافی نیست؛ مقاومت حریق مجموعه دیوار باید مطابق الزامات پروژه تامین شود رویکردی که عملاً Performance-Based است: محصول باید در کاربرد موردنظر، عملکرد مورد انتظار را تأمین کند، نه صرفاً گواهی داشته باشد.
*اگر این استانداردها اجرا نشود، قانون چه برخوردی میکند؟
عدم رعایت مقررات ملی ساختمان، طبق ماده ۳۴ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، تخلف از قانون است و موضوع به جریمه مالی محدود نمیشود. در صورت احراز تخلف، وزارت راه و شهرسازی، طبق ماده ۳۵ و در چارچوب نظارت عالیه، میتواند با اعلام دلایل و مستندات، دستور اصلاح تخلف یا جلوگیری از ادامه عملیات ساختمانی را به مهندس مسئول نظارت و مرجع صدور پروانه ابلاغ کند، و موضوع تا رفع تخلف قابل پیگیری است. اگر مثلا دیواری برخلاف نقشه مصوب یا الزامات فنی اجرا شده باشد، الزام به اصلاح یا توقف عملیات ممکن است.
مسئولیت فقط متوجه مالک نیست؛ برحسب نوع تخلف میتواند متوجه مجری، ناظر، طراح، تولیدکننده یا سایر عوامل دخیل شود. قانون برای تخلف از مواد ۳۲ و ۳۴ ضمانت اجرای کیفری مالی نیز پیشبینی کرده و تصریح میکند پرداخت جزای نقدی مانع پیگیری انتظامی نیست؛ برای مهندسان، تخلف حرفهای در مراجع انتظامی نظام مهندسی نیز قابل بررسی است. استفاده از مصالح نامناسب یا اجرای نادرست یک دیوار، بنابراین، میتواند همزمان چند پیامد داشته باشد: توقف عملیات، الزام به اصلاح، مسئولیت حرفهای و در موارد مقرر مسئولیت قضایی.
* نقش سازمانهای مختلف در اجرای این قانون چیست؟
وزارت راه و شهرسازی متولی تدوین و نظارت عالیه بر مقررات ملی ساختمان است و طبق ماده ۳۵ مسئولیت نظارت عالیه بر اجرای مقررات ملی و ضوابط شهرسازی را بر عهده دارد. شهرداریها و مراجع صدور پروانه، در سطح اجرایی، صدور پروانه و کنترل فرآیند قانونی ساختمان را انجام میدهند و باید الزامات مقررات ملی را در فرآیندهای مربوط به پروانه و پایان کار لحاظ کنند. سازمان نظام مهندسی ساختمان استان بستر سازماندهی و ارائه خدمات حرفهای مهندسان و کنترلهای حرفهای مرتبط با طراحی، نظارت و اجرا را فراهم میکند.
در زنجیره مصالح، نقش سازمان ملی استاندارد ایران اهمیت ویژه دارد: قانون تصریح کرده مصالح و اجزای ساختمانی مشخصشده باید به تأیید مرجع استاندارد برسند، و تولیدکنندگان، واردکنندگان و توزیعکنندگان، در موارد اعلامشده، مکلف به تولید، توزیع و استفاده از مصالح استاندارد هستند. در سطح پروژه، مالک/کارفرما، طراح، ناظر و مجری هرکدام مسئولیت مستقلی دارند؛ اجرای صحیح مقررات صرفاً وظیفه ناظر نیست. در موضوعاتی مانند حریق، دستگاههای تخصصی ذیربط نیز حسب حوزه صلاحیت خود در کنترل الزامات ایمنی نقش دارند.
به این ترتیب، نظام کنترل ساختمان در ایران زنجیرهای است: قانونگذاری و مقرراتگذاری، استاندارد مصالح، طراحی، تایید نقشه، اجرا، نظارت، کنترل عالیه، پایان کار و مسئولیت پس از ساخت.
کلیدواژه هاابوالفضل نواییاستاندارد مصالحدیوار استانداردمبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان
نظر شما