بازار؛ گروه آب و انرژی: افزایش مصرف بنزین و گازوئیل، فاصله قابلتوجه قیمت داخلی با قیمت کشورهای همسایه و محدودیت ظرفیت تولید فرآوردههای نفتی، سیاستگذار را با مسئلهای چندوجهی روبهرو کرده است. افزایش مستقیم قیمت سوخت، هرچند ممکن است بخشی از ناترازی مالی و مصرفی را کاهش دهد، به دلیل آثار تورمی و فشار بر معیشت خانوارها، راهکاری پرهزینه و از نظر اجتماعی حساس محسوب میشود. همچنین با تدوام روابط تورمی عملا همان افزایش قیمت بی اثر می شود.
در چنین شرایطی، برقیسازی حملونقل میتواند یکی از مهمترین مسیرهای ساختاری برای کاهش وابستگی کشور به بنزین و گازوئیل باشد. منطق این راهبرد روشن است: ابتدا باید وابستگی مردم و کسبوکارها به سوخت مایع کاهش یابد و سپس درباره اصلاح قیمت حاملهای انرژی تصمیمگیری شود. به عبارت دیگر، آزادسازی قیمت بنزین زمانی کمهزینهتر خواهد بود که شهروندان پیشتر به گزینهای عملی، در دسترس و اقتصادی دسترسی پیدا کرده باشند.
برقیسازی حملونقل میتواند یکی از مهمترین مسیرهای ساختاری برای کاهش وابستگی کشور به بنزین و گازوئیل باشد. منطق این راهبرد روشن است: ابتدا باید وابستگی مردم و کسبوکارها به سوخت مایع کاهش یابد و سپس درباره اصلاح قیمت حاملهای انرژی تصمیمگیری شود.
هدفگذاری سه میلیون وسیله نقلیه برقی در سال
دولت میتواند در یک دوره ۱۰ تا ۱۵ ساله، سالانه زمینه ورود یا تولید حدود سه میلیون وسیله نقلیه برقی را فراهم کند. این هدف از دو مسیر دنبال میشود:
- واردات سالانه حدود دو میلیون دستگاه خودرو، موتورسیکلت، اتوبوس، تاکسی و دیگر وسایل نقلیه برقی؛
- تولید حداقل یک میلیون دستگاه وسیله نقلیه برقی در داخل و توقف تدریجی تولید محصولات جدید بنزینی و دیزلی.
در صورت تحقق کامل این برنامه، طی ۱۰ سال حدود ۳۰ میلیون و طی ۱۵ سال حدود ۴۵ میلیون وسیله نقلیه برقی وارد ناوگان و جایگزین خواهد شد و تقریبا بخش عمده شبکه حمل و نقل کشور برقی خواهد شد.
دولت میتواند در یک دوره ۱۰ تا ۱۵ ساله، سالانه زمینه ورود یا تولید حدود سه میلیون وسیله نقلیه برقی را فراهم کند. در صورت تحقق این برنامه، طی ۱۰ سال حدود ۳۰ میلیون و طی ۱۵ سال حدود ۴۵ میلیون وسیله نقلیه برقی وارد ناوگان و جایگزین خواهد شد و تقریبا بخش عمده شبکه حمل و نقل کشور برقی خواهد شد.
تأمین مالی از محل سوخت صرفهجوییشده
یکی از محورهای اصلی این طرح، تأمین هزینه برقیسازی از محل ارزش بنزین و گازوئیل صرفهجوییشده است. با جایگزینی هر خودرو بنزینی یا دیزلی با نمونه برقی، بخشی از مصرف داخلی فرآوردههای نفتی کاهش مییابد. سوخت آزادشده میتواند صادر شود یا نیاز کشور به واردات را کاهش دهد. در این الگو درآمد یا صرفهجویی ارزی برای موارد زیر هزینه می شود:
- پرداخت تسهیلات خرید وسایل نقلیه برقی؛
- توسعه ایستگاههای شارژ عمومی و خانگی؛
- نوسازی شبکه توزیع برق؛
- حمایت مشروط از تولید داخلی؛
- اسقاط خودروها و موتورسیکلتهای فرسوده؛
- برقیسازی ناوگان عمومی و حملونقل بار شهری.
مزیت اجتماعی این الگو آن است که اصلاح قیمت بنزین به انتهای فرآیند انتقال موکول میشود، نه ابتدای آن. اگر سفرهای شهری، ناوگان عمومی، موتورسیکلتها و خودروهای شخصی به برق منتقل شوند، افزایش قیمت بنزین بر بخش ناچیزی از شبکه حمل و نقل اثر مستقیم خواهد گذاشت.
برقیسازی گسترده ناوگان همچنین میتواند به تدریج حجم سوخت در معرض انحراف و قاچاق را محدود کند و در پایان طرح به طور کامل از بین ببرد.
یکی از محورهای اصلی این طرح، تأمین هزینه برقیسازی از محل ارزش بنزین و گازوئیل صرفهجوییشده است. با جایگزینی هر خودرو بنزینی یا دیزلی با نمونه برقی، بخشی از مصرف داخلی فرآوردههای نفتی کاهش مییابد. سوخت آزادشده میتواند صادر شود یا نیاز کشور به واردات را کاهش دهد.
اولویت با ناوگانهای پرمصرف
از نظر اقتصادی، بهتر است برنامه برقیسازی از وسایل نقلیهای آغاز شود که پیمایش روزانه بیشتری دارند. تاکسیها، خودروهای اینترنتی، موتورسیکلتهای شهری، اتوبوسها، وانتها و ناوگان خدمات عمومی، نسبت به خودروهای شخصی کمکارکرد، سوخت بیشتری مصرف میکنند و جایگزینی آنها صرفهجویی بالاتری به همراه دارد.
برای نمونه، برقیسازی یک تاکسی پرتردد ممکن است چند برابر یک خودروی شخصی کمکارکرد در کاهش مصرف بنزین مؤثر باشد. به همین دلیل، معیار حمایت دولت نباید صرفاً تعداد خودروهای برقی باشد؛ بلکه میزان کاهش مصرف سوخت به ازای هر واحد سرمایهگذاری نیز باید سنجیده شود.
برقیسازی گسترده ناوگان میتواند به تدریج حجم سوخت در معرض انحراف و قاچاق را محدود کند و در پایان طرح به طور کامل از بین ببرد.
شبکه برق؛ حلقه تعیینکننده برنامه
انتقال مصرف انرژی از پمپبنزین به شبکه برق به معنای حذف نیاز به انرژی نیست، بلکه نوع حامل انرژی را تغییر میدهد. اگر برق موردنیاز خودروها از نیروگاههای کمبازده و متکی به سوخت فسیلی تأمین شود، بخشی از صرفهجویی مورد انتظار در سطح نیروگاهها مصرف خواهد شد.
اجرای برنامه سه میلیون دستگاه در سال، مستلزم برآورد شفاف درباره میزان برق موردنیاز، بار همزمان شارژ، ظرفیت تولید نیروگاهی و توان شبکه توزیع است. شارژ شبانه، تعرفههای زمانمند، کنتور هوشمند، شارژرهای مدیریتپذیر و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند فشار بر شبکه را کاهش دهند. بدون مدیریت زمان شارژ، تمرکز خودروهای برقی در کلانشهرها ممکن است شبکه توزیع محلی را با محدودیت مواجه کند.
از نظر اقتصادی، بهتر است برنامه برقیسازی از وسایل نقلیهای آغاز شود که پیمایش روزانه بیشتری دارند. تاکسیها، خودروهای اینترنتی، موتورسیکلتهای شهری، اتوبوسها، وانتها و ناوگان خدمات عمومی، نسبت به خودروهای شخصی کمکارکرد، سوخت بیشتری مصرف میکنند و جایگزینی آنها صرفهجویی بالاتری به همراه دارد.
واردات باید به انتقال فناوری متصل شود
واردات گسترده میتواند در کوتاهمدت عرضه خودرو برقی را افزایش دهد و رقابت ایجاد کند، اما اگر بدون برنامه صنعتی انجام شود، وابستگی تازهای در زمینه باتری، قطعات الکترونیکی و خدمات فنی شکل خواهد گرفت.
حمایت از تولید داخلی نیز باید مشروط به قیمت رقابتی، کیفیت، ایمنی، مصرف انرژی، خدمات پس از فروش و عمق واقعی ساخت داخل باشد. الزام تولیدکنندگان به توقف تدریجی محصولات بنزینی زمانی نتیجه خواهد داد که استانداردهای فنی، برنامه زمانی و ضمانتهای اجرایی مشخص باشد. حمایت دائمی و بدون سنجش عملکرد میتواند خودروهای برقی را برای مصرفکننده گران و غیررقابتی نگه دارد.
اجرای برنامه سه میلیون دستگاه در سال، مستلزم برآورد شفاف درباره میزان برق موردنیاز، بار همزمان شارژ، ظرفیت تولید نیروگاهی و توان شبکه توزیع است.
نقشه راه پیشنهادی
برنامه برقیسازی میتواند در سه مرحله اجرا شود:
مرحله نخست؛ سه سال ابتدایی: تمرکز بر موتورسیکلتها، تاکسیها، خودروهای اینترنتی، اتوبوسهای شهری و ناوگان دولتی؛ ایجاد صندوق برقیسازی؛ تدوین استاندارد شارژ؛ آغاز اسقاط اجباری و توسعه زیرساخت در کلانشهرها.
مرحله دوم؛ سالهای چهارم تا هفتم: افزایش واردات رقابتی، توسعه تولید داخلی، گسترش شارژ بینشهری، توقف صدور مجوز برای مدلهای جدید پرمصرف و کاهش تدریجی تولید خودروهای بنزینی.
مرحله سوم؛ سالهای هشتم تا پانزدهم: توقف غالب تولید و شمارهگذاری خودروهای جدید بنزینی و دیزلی در گروههای قابل برقیسازی، تکمیل پوشش شارژ و آغاز اصلاح گستردهتر قیمت سوخت همزمان با حمایت هدفمند از گروههای آسیبپذیر.
جمعبندی
برقیسازی حملونقل میتواند یکی از پایدارترین راههای کاهش مصرف بنزین و گازوئیل و آمادهسازی اقتصاد برای اصلاح قیمت انرژی باشد. نقطه قوت این رویکرد آن است که پیش از حذف یارانه، جایگزینی عملی در اختیار مردم قرار میدهد و میتواند منابع لازم را تا حدی از محل کاهش مصرف یا افزایش صادرات فرآوردههای نفتی تأمین کند.
اما موفقیت این سیاست به واردات انبوه خودرو محدود نمیشود. اسقاط همزمان خودروهای فرسوده، تقویت شبکه برق، اولویت دادن به ناوگان پرمصرف، ایجاد سازوکار مالی شفاف، توسعه حملونقل عمومی و اصلاح تدریجی قیمت انرژی، اجزای جداییناپذیر آن هستند.
برقیسازی میتواند راه اصلی عبور از ناترازی بنزین باشد؛ اما تبدیل آن به راهحل اجرایی، نیازمند برنامهای مرحلهبندیشده، محاسبات مالی قابل راستیآزمایی و هماهنگی میان سیاستهای انرژی، صنعت، تجارت، حملونقل و رفاه اجتماعی است.
نظر شما