آب و انرژی: پس از جنگ ۴۰ روزه که درگیری ها به تنگه هرمز کشیده شده بود اما این بار اما تهدید بابالمندب فقط از مسیر حملات نظامی نمیگذرد؛ بازار بیمه دریایی نیز در حال تبدیل شدن به یکی از کانالهای اصلی انتقال ریسک ژئوپلیتیک به تجارت جهانی است. بر اساس دادههای S&P Global Commodities at Sea، تردد کشتیها در بابالمندب طی هفتههای اخیر تحت تأثیر تهدیدهای حوثیها و افزایش ریسک امنیتی کاهش یافته است. همزمان، پنج باشگاه بزرگ P&I شامل London P&I، Skuld، Swedish Club، NorthStandard و Shipowners' Club اعلام کردهاند بخشی از پوششهای مرتبط با ریسک جنگ در دریای سرخ، خلیج عدن و بخشهایی از اقیانوس هند متوقف خواهد شد. علت اصلی نیز عقبنشینی بیمهگران اتکایی از پذیرش این ریسکها عنوان شده است.
از تهدید نظامی تا شوک بیمهای
اهمیت این اتفاق در آن است که حتی بدون بستهشدن رسمی بابالمندب، افزایش هزینه یا کاهش دسترسی به بیمه میتواند عملاً رفتار شرکتهای کشتیرانی را تغییر دهد.
پس از اعلام «تحریم دریایی» کشتیهای مرتبط با عربستان توسط حوثیها در ۲۰ ژوئیه، نرخ بیمه ریسک جنگ برای عبور از جنوب دریای سرخ به بیش از یک درصد ارزش کشتی افزایش یافت؛ در حالی که این نرخ پیش از تشدید تنشها حدود ۰.۳ درصد بود. این تفاوت برای یک نفتکش یا کشتی با ارزش چند ده یا چند صد میلیون دلار رقم کوچکی نیست. در چنین شرایطی مالکان کشتی با یک محاسبه اقتصادی مواجه میشوند: پرداخت حق بیمه سنگینتر و عبور از بابالمندب، یا انتخاب مسیر طولانیتر اما کمریسکتر.
بنابراین مسئله دیگر صرفاً احتمال اصابت موشک یا پهپاد نیست؛ «قیمت ریسک» خود به عاملی برای کاهش ظرفیت حملونقل تبدیل شده است.
حوثیها؛ تهدیدی که دیگر بلوف تلقی نمیشود
حملات اخیر نیز ارزیابی شرکتهای حملونقل و بیمهگران را تغییر داده است. در ۱۱ اوت کشتی باری Tihamah در نزدیکی یمن هدف حمله قرار گرفت که به کشتهشدن چند خدمه انجامید؛ نخستین حمله مرگبار دریایی در منطقه پس از تشدید دوباره تنشها بود. همین موضوع اهمیت سخنان مدیر ارشد ایمنی و امنیت BIMCO را افزایش میدهد: اقدامات اخیر نشان داده است که تهدیدهای حوثیها صرفاً ابزاری برای جنگ روانی نیست و قابلیت اجرایی دارد.
در نتیجه، شرکتهای کشتیرانی اکنون مجبورند علاوه بر پرچم و مالکیت کشتی، تاریخچه بنادر مقصد، ارتباط احتمالی با عربستان و حتی سوابق تجاری کشتی را در ارزیابی ریسک لحاظ کنند.
اولین قربانی؛ صادرات نفت عربستان
این تحول برای عربستان اهمیت ویژهای دارد. محدودشدن مسیر تنگه هرمز طی ماههای اخیر، اهمیت بندر ینبع و صادرات نفت از دریای سرخ را برای ریاض افزایش داده است. اکنون افزایش ریسک بابالمندب، مسیر جایگزینی را که قرار بود بخشی از آسیبپذیری عربستان در برابر هرمز را کاهش دهد، تحت فشار قرار داده است.
گزارشها نشان میدهد بخشی از نفتکشهای حامل نفت عربستان برای کاهش احتمال شناسایی، سیستم AIS خود را خاموش میکنند و صادرات از ینبع بیش از گذشته بهصورت «dark shipping» انجام میشود. همزمان بخشی از محمولهها از طریق کانال سوئز و خط لوله SUMED به مدیترانه منتقل میشوند.
این یعنی مزیت جغرافیایی خط لوله شرق به غرب عربستان نیز در صورت ناامنشدن دریای سرخ کاهش پیدا میکند.
کشورهای عرضه کننده به دنبال روش ها و مسیرهای جایگزین انتقال انرژی هستند
دماغه امیدنیک؛ مسیر امنتر اما گرانتر
گزینه دیگر برای شرکتهای کشتیرانی، دورزدن آفریقا از مسیر دماغه امیدنیک است. این مسیر اگرچه ریسک امنیتی دریای سرخ را کاهش میدهد، اما زمان سفر، مصرف سوخت، اجاره کشتی و سرمایه در گردش مورد نیاز برای انتقال کالا را افزایش میدهد.
در برخی محمولههای نفتی، انتخاب مسیرهای جایگزین میتواند چند هفته به زمان تحویل اضافه کند. گزارشهای اخیر نشان دادهاند نرخ حمل VLCC ها در مسیرهای جایگزین افزایش محسوسی پیدا کرده و برخی محمولهها با هزینه میلیونها دلار بیشتر نسبت به مسیر معمول جابهجا شدهاند.
بنابراین شوک بابالمندب الزاماً به معنای توقف تجارت نیست؛ ممکن است خود را ابتدا در قالب گرانترشدن تجارت نشان دهد.
اثر اقتصادی؛ شوک هزینه قبل از شوک عرضه
از منظر بازارهای مالی و کالایی، تفاوت مهمی میان «اختلال در مسیر حملونقل» و «کاهش واقعی عرضه» وجود دارد.
در مرحله نخست، افزایش ریسک بابالمندب بیشتر از مسیر افزایش هزینههای حمل، بیمه و زمان تحویل عمل میکند. در نتیجه ممکن است قیمت نفت یا کالاها بدون کاهش معنادار تولید افزایش یابد؛ زیرا هزینه انتقال هر بشکه نفت یا هر تن کالا به بازار مقصد بالاتر رفته است.
اما اگر این وضعیت پایدار شود، مرحله دوم آغاز خواهد شد: کاهش ظرفیت مؤثر ناوگان جهانی. هنگامی که یک کشتی برای رساندن همان محموله مجبور باشد مسیر طولانیتری طی کند، تعداد سفرهایی که در یک دوره زمانی مشخص میتواند انجام دهد کاهش مییابد. بنابراین حتی بدون کاهش تعداد کشتیها، عرضه مؤثر خدمات حملونقل کاهش پیدا میکند.
در این حالت افزایش نرخ کرایه، فشار بر حاشیه سود شرکتهای واردکننده و افزایش هزینه نهایی کالاها قابل انتظار خواهد بود.
یک نکته مهم درباره آمار تردد
با این حال باید در استفاده از آمار روزانه عبور کشتیها احتیاط کرد. دادههای منابع مختلف ممکن است به دلیل تفاوت در تعریف کشتی تجاری، محدوده جغرافیایی، زمان ثبت و دادههای AIS ارقام متفاوتی ارائه کنند. برای نمونه، برخی دادههای منتشرشده برای ۱۱ اوت از عبور ۳۶ کشتی از بابالمندب خبر میدهند، در حالی که سایر پایگاهها از کاهش محسوس تردد در مقاطع مشابه گزارش دادهاند.
بهتر است به جای یک روز، میانگین متحرک هفتروزه یا تعداد نفتکشها و کشتیهای مرتبط با عربستان بررسی شود تا تصویر شفاف شود
بابالمندب هنوز بسته نشده، اما گرانتر شده است
تحولات اخیر یک پیام مهم برای بازار جهانی دارد: برای ایجاد اختلال در یک گلوگاه استراتژیک لزوماً نیازی به بستهشدن فیزیکی آن نیست. اگر تهدید نظامی باعث شود بیمهگران عقبنشینی کنند، شرکتهای کشتیرانی مسیر خود را تغییر دهند و نرخ حمل افزایش پیدا کند، بخشی از کارکرد اقتصادی یک تنگه عملاً مختل شده است.
به همین دلیل ریسک اصلی بابالمندب در شرایط فعلی را شاید بتوان نه «بستهشدن تنگه»، بلکه افزایش مستمر هزینه عبور از آن دانست. اگر محدودیت بیمهای موقتی باشد و پوششها پس از مذاکرات بیمه اتکایی با نرخهای جدید بازگردند، اثر شوک میتواند محدود باقی بماند؛ سناریویی که S&P Global نیز آن را محتمل دانسته است. اما در صورت تداوم حملات و گسترش دامنه اهداف، زنجیره اثر میتواند از ریسک امنیتی → افزایش حق بیمه → کاهش تردد → تغییر مسیر کشتیها → افزایش نرخ حمل → افزایش هزینه انرژی و تجارت جهانی حرکت کند.
در چنین سناریویی، بابالمندب از یک متغیر ژئوپلیتیک به یک متغیر مستقیم در قیمتگذاری نفت، کرایه حمل و حتی تورم جهانی تبدیل خواهد شد.
نظر شما