بازار؛ گروه آب و انرژی: تفاهم ایران و آمریکا بخشی از صادرات نفت را احیا کرده، اما آینده صنعت نفت همچنان به نتیجه مذاکرات ۶۰روزه و سرنوشت تحریمهای بانکی، بیمهای و کشتیرانی گره خورده است. پس از ماهها تنش، اختلال در صادرات و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک، اکنون نگاه فعالان بازار بیش از هر زمان دیگری به سرنوشت مذاکراتی دوخته شده که قرار است درباره مهمترین پروندههای اختلافی دو کشور، از برنامه هستهای گرفته تا تحریمهای نفتی و مالی، تعیین تکلیف کند. در این میان برخی از کارشناسان حوزه انرژی بر این باورند که رشد و توسعه در شرایط تحریمی اگر نگوییم ناممکن اما بسیار سخت خواهد بود و ایران در برخی از صنایع راهبردی همچون نفت، گاز و پتروشیمی به همکاری و دریافت تکنولوژی از سایر کشورهای پیشرفته در این حوزه نیاز دارد.
اگر تحریمها ادامه یابد، صنعت انرژی ایران احتمالاً وارد دورهای از «بقا و فرسایش تدریجی» خواهد شد. در صنعت نفت، سرمایهگذاری برای نگهداشت و توسعه میادین دشوارتر میشود و کشور ناچار خواهد بود همچنان با تخفیفهای قابل توجه و از طریق مسیرهای غیرمتعارف نفت خود را صادر کند. در چنین شرایطی، نه تنها افزایش ظرفیت تولید دشوار خواهد بود، بلکه حفظ ظرفیتهای موجود نیز نیازمند هزینههای بیشتری میشود
روح الله کهن هوش نژاد عضو هیات علمی دانشگاه تهران و کارشناس انرژی بر این باور است که اگر تحریمها ادامه یابد، صنعت انرژی ایران احتمالاً وارد دورهای از «بقا و فرسایش تدریجی» خواهد شد.
او در گفتگو با بازار در توضیح ادعای خود می گوید: در صنعت نفت، سرمایهگذاری برای نگهداشت و توسعه میادین دشوارتر میشود و کشور ناچار خواهد بود همچنان با تخفیفهای قابل توجه و از طریق مسیرهای غیرمتعارف نفت خود را صادر کند. در چنین شرایطی، نه تنها افزایش ظرفیت تولید دشوار خواهد بود، بلکه حفظ ظرفیتهای موجود نیز نیازمند هزینههای بیشتری میشود.
این کارشناس حوزه انرژی ناترازی گازی در کشور را نیز مورد توجه قرار داد و گفت: در بخش گاز نیز، توسعه میادین جدید و اجرای پروژههای بزرگ صادراتی با محدودیتهای مالی و فناورانه مواجه خواهد شد و ایران ممکن است نتواند از فرصت افزایش تقاضای جهانی برای گاز، بهویژه در آسیا، بهرهبرداری کند. ضمن اینکه امسال به دلیل آسیب های وارده به پارس جنوبی و از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید، احتمال افزایش ناترازی بیشتر است.
به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه تهران؛ صنعت پتروشیمی نیز هرچند به دلیل تنوع محصولات و تجربه دور زدن تحریمها، انعطاف بیشتری نسبت به نفت خام دارد، اما ادامه محدودیتها مانع جذب فناوریهای جدید، توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا و دسترسی کامل به بازارهای جهانی خواهد شد. در این سناریو، رشد صنعت ادامه مییابد، اما با سرعتی کمتر از ظرفیت واقعی کشور و همراه با هزینههای مبادله بالاتر.
نخستین تحول بعد از لغو تحریم ها، افزایش سریع صادرات نفت و بازگشت کامل ایران به بازار جهانی است. ایران از معدود کشورهایی است که هنوز ظرفیت قابل توجهی برای افزایش تولید دارد و میتواند در مدت نسبتاً کوتاهی بخشی از سهم از دسترفته خود را بازیابد. بازگشت شرکتهای بینالمللی، دسترسی به فناوریهای نوین و کاهش هزینههای مالی، امکان توسعه میادین نفتی و افزایش ضریب بازیافت را فراهم میکند
کهن هوش نژاد اظهار داشت: اگر تحریمها لغو شود، چشمانداز کاملاً متفاوت خواهد بود. نخستین تحول، افزایش سریع صادرات نفت و بازگشت کامل ایران به بازار جهانی است. ایران از معدود کشورهایی است که هنوز ظرفیت قابل توجهی برای افزایش تولید دارد و میتواند در مدت نسبتاً کوتاهی بخشی از سهم از دسترفته خود را بازیابد. بازگشت شرکتهای بینالمللی، دسترسی به فناوریهای نوین و کاهش هزینههای مالی، امکان توسعه میادین نفتی و افزایش ضریب بازیافت را فراهم میکند.
او با بیان این نکته که در صنعت گاز، آثار رفع تحریمها حتی عمیقتر خواهد بود، گفت: ایران با در اختیار داشتن یکی از بزرگترین ذخایر گاز جهان، این فرصت را خواهد داشت که پروژههای نیمهتمام را تکمیل کند، ظرفیت پالایش و انتقال گاز را افزایش دهد و به بازیگری فعالتر در بازار منطقهای و جهانی تبدیل شود. توسعه خطوط لوله، پروژههای گاز طبیعی مایع (LNG) و همکاریهای منطقهای، میتواند جایگاه ایران را در بازار انرژی ارتقا دهد.
بیشترین نفع لغو تحریم نصیب پتروشیمی ها می شود
این کارشناس حوزه انرژی بخش پتروشیمی نیز شاید بیشترین منفعت را از رفع تحریمها ببرد. ورود سرمایه خارجی، دسترسی به فناوریهای پیشرفته و گسترش بازارهای صادراتی، امکان حرکت از تولید مواد پایه به سمت محصولات پیشرفته و با ارزش افزوده بالا را فراهم میکند. در چنین شرایطی، پتروشیمی میتواند به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی و اشتغال در ایران تبدیل شود.
او با که معتقد است رفع تحریمها به تنهایی معجزه نمیکند، توضیح داد: تجربه کشورهای مختلف نشان داده که بهرهبرداری از فرصتهای پساتحریم، نیازمند ثبات سیاستگذاری، بهبود محیط کسبوکار، اصلاح نظام مالی و ایجاد اعتماد برای سرمایهگذاران داخلی و خارجی است. اگر این الزامات فراهم نشود، حتی بزرگترین گشایشهای سیاسی نیز نمیتواند به رشد پایدار اقتصادی منجر شود.
آینده صنعت نفت، گاز و پتروشیمی ایران بیش از آنکه به میزان ذخایر زیرزمینی وابسته باشد، به نحوه مدیریت روابط اقتصادی و سیاسی کشور با جهان بستگی دارد. تداوم تحریمها به معنای رشدی محدود و پرهزینه خواهد بود؛ اما رفع تحریمها میتواند فرصتی تاریخی برای بازآفرینی اقتصاد انرژی ایران فراهم آورد
کهن هوش نژاد بر این باور است که آینده صنعت نفت، گاز و پتروشیمی ایران بیش از آنکه به میزان ذخایر زیرزمینی وابسته باشد، به نحوه مدیریت روابط اقتصادی و سیاسی کشور با جهان بستگی دارد. تداوم تحریمها به معنای رشدی محدود و پرهزینه خواهد بود؛ اما رفع تحریمها میتواند فرصتی تاریخی برای بازآفرینی اقتصاد انرژی ایران فراهم آورد.
در مجموع، آنچه امروز پیش روی صنعت نفت ایران قرار دارد، نه صرفا یک فرصت صادراتی کوتاهمدت، بلکه یک نقطه عطف راهبردی است. تفاهم فعلی توانسته بخشی از نفت انباشتهشده را روانه بازار کند، تولید را به مسیر عادی بازگرداند و ریسکهای عملیاتی را کاهش دهد.
اما آینده واقعی صنعت نفت ایران به نتیجه مذاکرات ۶۰روزه گره خورده است. اگر این مذاکرات به توافقی پایدار و رفع عملی تحریمها منجر شود، ایران میتواند علاوه بر افزایش تولید و صادرات، بخش مهمی از هزینههای تحمیلی سالهای اخیر را حذف کرده و جایگاه خود را در بازار جهانی نفت بازسازی کند. اما اگر تفاهم کنونی به توافق نهایی نرسد، صنعت نفت بار دیگر با همان چالشهای آشنا؛ از محدودیتهای مالی و کشتیرانی گرفته تا تخفیفهای سنگین صادراتی و عدم دسترسی کامل به درآمدهای نفتی، روبهرو خواهد شد.
به همین دلیل، بازار نفت ایران اکنون در مرحلهای قرار گرفته که بیش از هر زمان دیگری، سیاست و دیپلماسی میتواند مسیر تولید، صادرات و درآمدهای نفتی کشور را تعیین کند. تفاهم فعلی آغاز یک مسیر است؛ نه پایان آن.
نظر شما