شاهین راز؛ بازار: حادثه انفجار پیجرهای حزبالله لبنان در سال ۲۰۲۴ تنها یک رخداد امنیتی نبود، بلکه نمونهای قابل تأمل از تهدیدهای نوین در جهان امروز به شمار میرود؛ تهدیدهایی که نه از مسیر جنگ مستقیم، بلکه از دل وابستگیهای تدریجی و زنجیرههای تأمین شکل میگیرند.
دستگاههایی که سالها به صورت عادی وارد چرخه استفاده شده بودند، در لحظهای مشخص به ابزاری برای ضربه تبدیل شدند و نشان دادند که وابستگی بدون پشتوانه میتواند در زمان بحران، هزینههای سنگینی ایجاد کند.
این الگو محدود به مسائل امنیتی نیست و در حوزه اقتصاد نیز مصادیق متعددی دارد. اقتصادهایی که بخش مهمی از نیازهای خود را به یک مسیر، کشور یا فناوری خاص گره میزنند، در شرایط عادی شاید از مزایای سرعت، کاهش هزینه یا سهولت دسترسی بهرهمند شوند اما در زمان بروز تنشهای سیاسی یا بحرانهای منطقهای، همین وابستگی میتواند به عاملی برای ایجاد شوک اقتصادی تبدیل شود.
اقتصاد ایران طی سالهای تحریم تجربهای مشابه را پشت سر گذاشت. در آن مقطع، امارات متحده عربی به یکی از مهمترین مسیرهای تجاری کشور تبدیل شد و بخش قابل توجهی از واردات کالاهای مصرفی، تجهیزات صنعتی و اقلام موردنیاز بازار از طریق این کشور انجام میشد.
این روند در کوتاهمدت بخشی از فشار تحریمها را کاهش داد اما همزمان سطحی از وابستگی را نیز ایجاد کرد که با تشدید تنشهای منطقهای آثار آن در بازار نمایان شد.
اختلال در مسیرهای تجاری، افزایش هزینه واردات، نوسانات ارزی و رشد قیمت برخی کالاها، بخشی از پیامدهای چنین وابستگیهایی بود.
در دنیای امروز، امنیت اقتصادی تنها به ذخایر ارزی یا میزان صادرات محدود نمیشود، بلکه پایداری زنجیره تأمین، تنوع شرکای تجاری و توان کشورها در مدیریت بحران نیز بخشی از مفهوم امنیت اقتصادی به شمار میرود
در دنیای امروز، امنیت اقتصادی تنها به ذخایر ارزی یا میزان صادرات محدود نمیشود، بلکه پایداری زنجیره تأمین، تنوع شرکای تجاری و توان کشورها در مدیریت بحران نیز بخشی از مفهوم امنیت اقتصادی به شمار میرود.
ضرورت عدم وابستگی اقتصادی
وابستگی بیش از اندازه به یک کشور، فناوری یا مسیر تجاری میتواند در شرایط حساس، اقتصاد را با چالش جدی مواجه کند؛ همانگونه که وابستگی در حوزه فناوری، نرم افزار، حمل و نقل یا زیرساختهای ارتباطی نیز میتواند به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شود.
کاهش این آسیبپذیریها نیازمند حرکت به سمت تنوع بخشی واقعی در تجارت خارجی، تقویت تولید داخلی، توسعه زیرساختهای مستقل و حمایت عملی از فناوریهای بومی است.
همچنین ایجاد سامانههای دقیق برای رصد زنجیره تأمین و ارزیابی ریسکهای اقتصادی میتواند از شکلگیری وابستگیهای خطرناک جلوگیری کند.
تحولات اخیر جهان نشان میدهد رقابت کشورها دیگر تنها در حوزه نظامی یا سیاسی نیست و اقتصاد نیز به بخشی از میدان جنگهای نوین تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، کشورهایی موفقتر خواهند بود که علاوه بر توسعه تجارت و تعاملات اقتصادی، بر تابآوری و امنیت اقتصادی خود نیز تمرکز کنند تا وابستگیهای کوتاه مدت، در آینده به نقطه ضعف راهبردی تبدیل نشود.
نظر شما