محمود نواصر؛ بازار: گردشگری صنعتی امروز در بسیاری از کشورهای جهان تنها به بازدید از کارخانهها محدود نمیشود و در واقع به ابزاری برای احیای هویت شهری، توسعه فرهنگی، جذب گردشگر و حتی خلق فضاهای هنری و اجتماعی تبدیل شده است. شهرهایی مانند آبادان و خرمشهر با توجه به پیشینه نفت، تجارت و صنعت ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای مهم گردشگری صنعتی جنوب غرب ایران را دارند.
گردشگری صنعتی در تعریف کلی به بازدید گردشگران از پالایشگاهها، کارخانهها، بنادر، نیروگاهها، صنایع دریایی، معادن و مجموعههای صنعتی فعال یا تاریخی گفته میشود؛ بازدیدهایی که علاوه بر جنبه تفریحی، ابعاد آموزشی، فرهنگی و اقتصادی نیز دارند.
در بسیاری از کشورهای صنعتی جهان، مفهوم گردشگری صنعتی طی سالهای اخیر از «بازدید صرف از کارخانه» فراتر رفته و به بخشی از هویت فرهنگی و اقتصادی شهرها تبدیل شده است.
بسیاری از کارخانههای قدیمی، انبارهای صنعتی، خطوط تولید متروکه و تأسیسات تاریخی که روزگاری مراکز تولید بودند، امروز با بازسازی و تغییر کاربری به موزه، کافه، گالری هنری، مرکز فرهنگی، فضای استارتاپی و حتی لوکیشن فیلمسازی تبدیل شدهاند.
تجربه موفق کشورهای جهان از گردشگری صنعتی
در آلمان شرکت (بی ام و) با راهاندازی تورهای تخصصی بازدید از خطوط تولید و موزههای صنعتی خود سالانه هزاران گردشگر را جذب میکند؛ گردشگرانی که علاوه بر آشنایی با فناوری و صنعت خودرو از فضاهای نمایشگاهی، فروشگاههای تخصصی، کافهها و برنامههای فرهنگی این مجموعه استفاده میکنند.
در شهر منچستر انگلستان که از مهمترین قطبهای انقلاب صنعتی جهان به شمار میرود، بسیاری از کارخانههای نساجی قدیمی و انبارهای صنعتی به مراکز فرهنگی، دانشگاهی، هنری و گردشگری تبدیل شدهاند. برخی از این فضاها امروز محل برگزاری جشنوارهها، نمایشگاههای هنری، کنسرتها و تولید آثار سینمایی هستند و سالانه گردشگران بسیاری را جذب میکنند.
در کشورهای اروپایی همچون هلند، فرانسه و بلژیک کارخانههای قدیمی مواد غذایی، کشتیسازی و صنایع فولاد پس از بازسازی به مراکز گردشگری شهری تبدیل شدهاند به گونهای که بسیاری از شهرها اکنون از «میراث صنعتی» به عنوان بخشی از برند گردشگری خود استفاده میکنند
در کشورهای اروپایی همچون هلند، فرانسه و بلژیک کارخانههای قدیمی مواد غذایی، کشتیسازی و صنایع فولاد پس از بازسازی به مراکز گردشگری شهری تبدیل شدهاند به گونهای که بسیاری از شهرها اکنون از «میراث صنعتی» به عنوان بخشی از برند گردشگری خود استفاده میکنند.
در آمریکا تورهای کارخانهای به یکی از شاخههای محبوب گردشگری تبدیل شده است. بازدید از کارخانههای تولید شکلات، نوشابه، هواپیماسازی و صنایع فناوری، تنها یک بازدید صنعتی نیست و در واقع ترکیبی از آموزش، سرگرمی، خرید، رستوران و تجربه فرهنگی محسوب میشود.
جذابیت گردشگری صنعتی در این است که مردم تنها ساختمان یا دستگاهها را نمیبینند و «روایت یک شهر» را نیز مشاهده میکنند. روایتی از کار، تولید، تاریخ، کارگران، فناوری و تحول اقتصادی. به همین دلیل بسیاری از شهرهای صنعتی جهان توانستهاند از فضاهای قدیمی صنعتی به عنوان ابزار احیای فرهنگی و اقتصادی استفاده کنند.
گردشگری صنعتی در ایران
در تهران نیز نمونههایی از این مدل توسعه دیده میشود. مجموعه تاریخی کارخانه آرگو که یکی از نخستین کارخانههای صنعتی ایران بوده، پس از بازسازی به یک مرکز فرهنگی، هنری و گردشگری تبدیل شد و امروز علاوه بر برگزاری نمایشگاهها، دارای کافه، فضای فرهنگی و حتی لوکیشن تصویربرداری و عکاسی است.
همچنین پروژه احیای کارخانه سیمان ری نیز از دیگر نمونههای مهم استان تهران به شمار میرود؛ مجموعهای صنعتی که به سمت تبدیل شدن به موزه صنعت، فضای گردشگری و مرکز صنایع خلاق حرکت کرده است.
همین الگو میتواند در آبادان و خرمشهر نیز اجرا شود. شهرهایی که از نخستین مراکز صنعتی و نفتی ایران بودهاند و همچنان آثار ارزشمند صنعتی و تاریخی را در خود جای دادهاند.
پالایشگاه آبادان، اسکلهها و بنادر تجاری آبادان و خرمشهر، صنایع دریایی، تأسیسات نفتی قدیمی و حتی فضاهای آموزشی و صنعتی قدیمی، هر کدام میتوانند به جاذبههای تخصصی گردشگری صنعتی تبدیل شوند
پالایشگاه آبادان، اسکلهها و بنادر تجاری آبادان و خرمشهر، صنایع دریایی، تأسیسات نفتی قدیمی و حتی فضاهای آموزشی و صنعتی قدیمی، هر کدام میتوانند به جاذبههای تخصصی گردشگری صنعتی تبدیل شوند.
موزههای تخصصی آبادان نیز از ظرفیت بالایی برخوردارند. از جمله موزه بنزینخانه آبادان، موزه کارآموزان صنعت نفت و دیگر مراکز مرتبط با تاریخ صنعت نفت که میتوانند در قالب تورهای گردشگری صنعتی داخلی و بینالمللی معرفی شوند.
تاریخ نفت آبادان صرفاً یک موضوع صنعتی نیست و در واقع بخشی از هویت اجتماعی، فرهنگی و حتی سبک زندگی این شهر محسوب میشود.
توسعه گردشگری صنعتی در آبادان و خرمشهر میتواند علاوه بر افزایش ورود گردشگران به جذب سرمایهگذار، رونق مشاغل محلی، توسعه کافهها و مراکز فرهنگی، تولید محتوای رسانهای و حتی تبدیل برخی فضاهای صنعتی قدیمی به لوکیشنهای هنری و سینمایی منجر شود.
شهرهایی که بتوانند صنعت، تاریخ و فرهنگ را در کنار یکدیگر روایت کنند در آینده سهم بیشتری از اقتصاد گردشگری خواهند داشت. ظرفیتی که به نظر میرسد آبادان و خرمشهر هنوز بخش مهمی از آن را بالفعل نکردهاند.
نظر شما