رشد اقتصادی ۸.۵ درصد می شد، ناترازی به ۵۰ هزار مگاوات می رسید|شکست بهینه سازی در ایران

بازار؛ گروه آب و انرژی: بر اساس برنامه هفتم توسعه قرار بود که سالانه به ۸.۵ درصد رشد اقتصادی دست بیابیم. تحریم های بین المللی، ناترازی انرژی و حالا هم جنگ شرایط متفاوتی را پیش روی اقتصاد ایران گشوده است. طوری که صندوق بین المللی پول در تازه ترین گزارش خود پیش بینی کرده که ایران در سال ۲۰۲۶ رکود ۶ درصدی اقتصاد را تجربه خواهد کرد.

رکود اقتصادی، تعطیلی بخشی از کسب و کارها و توقف تولید به دلیل آسیب های ناشی از حملات جنایت کارانه آمریکا و اسراییل به زیر ساخت های ایران حالا باعث شده که مصرف برق در کشور کاهش یابد.

پیش بینی من این است ناترازی برق در امسال معادل سال گذشته یعنی بین ۱۵ الی ۲۰ هزار مگاوات باشد. اما باید توجه داشت که ثابت ماندن ناترازی در امسال حاصل اقدامات انجام شده توسط وزارت نیرو و توانیر نیست بلکه نتیجه رکود اقتصادی و تعطیلی صنعت بوده است

این همان نکته ای است که هاشم اورعی استاد دانشکده برق دانشگاه شریف بدان اشاره کرده و در توضیح آن به بازار می گوید: پیش بینی من این است ناترازی برق در امسال معادل سال گذشته یعنی بین ۱۵ الی ۲۰ هزار مگاوات باشد. اما باید توجه داشت که ثابت ماندن ناترازی در امسال حاصل اقدامات انجام شده توسط وزارت نیرو و توانیر نیست بلکه نتیجه رکود اقتصادی و تعطیلی صنعت بوده است.

او ادامه داد: اگر ما طبق برنامه هفتم توسعه سالی به ۸.۵ درصد رشد اقتصادی دست پیدا می کردیم، ناترازی برق به بیش از ۵۰ هزار مگاوات می رسید. اگر هم رشد ۴ الی ۵ درصدی را در اقتصاد داشتیم، کسری ۲۵ الی ۳۰ هزار مگاواتی را تجربه می کردیم.

این کارشناس حوزه انرژی افزود: وزارت نیرو در دستاوردهای خود مدعی شده که سال گذشته تقاضا را ۳ درصد کاهش داده؛ اما سوال اینجاست که آیا این کاهش مصرف ناشی از بهینه سازی مصرف بوده یا اینکه کاهش تولیدات و رکود صنعتی باعث این افت مصرف شده است.؟

ناترازی گاز امسال به چقدر می رسد؟

او در بخش دیگری سخنان خود به مساله ناترازی گاز اشاره کرد و با بیان اینکه بیشترین ناترازی مربوط به این حوزه است، گفت: متوسط تولیدات گاز کشور چیزی حدود ۷۵۰ میلیون مترمکعب است که احتمال می رود حدود ۲۰ درصد این ظرفیت تولید یعنی حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب آن را در حملات جنایت کارانه از دست داده ایم.

اورعی با اشاره به اینکه مشخص نیست این ظرفیت از دست رفته چه زمانی احیا شده و دوباره به مدار بازمی گردد، گفت: باید توجه داشته باشیم که گاز، صنعت سرمایه بر و زمان بری بوده و احیای فازها و واحدهای آسیب دیده ممکن است کمی زمان ببرد.

رییس دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به اینکه در زمستان بخش خانگی حدود ۷۰ درصد مصرف را به خود اختصاص می دهد، ادامه داد: در صورتی که این ظرفیت از دست رفته تا فصل سرما به مدار بازنگردد، ناترازی گاز در امسال از سال های گذشته بیشتر شده و حتی ممکن است محدودیت ها به بخش خانگی نیز برسد.

در شرایطی که کشور با ناترازی مواجه است چاره ای جز مدیریت مصرف و بهینه سازی در کشور باقی نمی ماند. اما بهینه سازی مصرف پیش شرط هایی چون اصلاح سیاست گذاری، فرهنگ سازی و اصلاح اقتصاد انرژی دارد

او ادامه داد: در چنین شرایطی چاره ای جز مدیریت مصرف و بهینه سازی در کشور باقی نمی ماند. اما بهینه سازی مصرف پیش شرط هایی چون اصلاح سیاست گذاری، فرهنگ سازی و اصلاح اقتصاد انرژی دارد.

اصلاح قیمت ها داروی تلح اقتصاد بیمار ایران

این کارشناس حوزه انرژی در پاسح به این سوال که آیا در چنین شرایطی دولت می تواند به سراغ افزایش قیمت حامل های انرژی برود، گفت: چاره ای جز این کار برای اقتصاد ایران نمانده است. اصلاح سیاست های قیمتی همچون داروی تلخی است که بیمار برای درمان ناچار است به آن تن دهد.

به باور استاد دانشگاه صنعتی شریف، بهره‌وری زمانی معنی دارد که یک کالا برای مصرف‌کننده ارزش داشته باشد. وقتی در زمستان ۸۰‌درصد گاز کشور در بخش خانگی مصرف می‌شود و قیمت آن در عمل نزدیک به صفر است، چگونه می‌توان از مردم توقع داشت مصرف خود را اصلاح کنند؟ مردم حتی نمی‌دانند ماهانه چقدر برای گاز پرداخت می‌کنند. وقتی پیام قیمت این است که انرژی بی‌ارزش است، درخواست بهینه‌سازی تبدیل به حرفی بی‌معنا می‌شود.

یک سوم برق کشور در صنایع مصرف می شود. اما متاسفانه به دلیل ارزان بودن انرژی در ایران، برق نقش چندانی در قیمت تمام شده تولید آنها ندارد. جالب است که بدانید تعرفه گمرکی موتورهای الکتریکی در ایران نه بر اساس تکنولوژی، بازدهی یا مقدار مصرف برق آنه، ا بلکه بر اساس وزن آنها تعیین می شود

او ادامه داد: البته برای اصلاح قیمت ها ابتدا باید دولت زدایی در کشور اتفاق افتد. اینکه هزینه تولید انرژی از بنزین گرفته تا برق در ایران گران تمام می شود، ربطی به مردم ندارد. قرار نیست که مردم هزینه ناکارآمدی دولت ها را بپردازند. بر همین اساس باید طبق یک برنامه ۵ ساله به سمت خصوصی سازی در بخش های تولید انرژی و البته مصرف انرژی برویم.

اورعی افزود: نباید فراموش کرد که عامل اصلی شدت بالای مصرف انرژی در کشور ما نبود تکنولوژی روز، تجهیزات قدیمی و بی توجهی به استاندارد های جهانی در این حوزه هاست. به عنوان مثال خودروهایی که در کشور ما تولید می شوند، مصرف بالایی دارند. نمی شود که انتظار افزایش قیمت سوخت را داشته باشیم اما همچنان انحصار در تولید خودرو ادامه یافته و مردم را به استفاده از خودروهای با تکنولوژی قدیمی و مصرف بالا کنیم.

او همچنین گریزی هم به مصرف بالای انرژی در بخش صنعت زد و گفت: یک سوم برق کشور در صنایع مصرف می شود. اما متاسفانه به دلیل ارزان بودن انرژی در ایران، برق نقش چندانی در قیمت تمام شده تولید آنها ندارد. جالب است که بدانید تعرفه گمرکی موتورهای الکتریکی در ایران نه بر اساس تکنولوژی، بازدهی یا مقدار مصرف برق آنه، ا بلکه بر اساس وزن آنها تعیین می شود.

متاسفانه ما در زمینه بهینه سازی موفق نبوده و حتی می توان ادعا کرد که در این حوزه شکست خورده ایم. طوری که امروز شدت مصرف انرژی در ایران ۲.۲ برابر متوسط جهانی است. البته در مقایسه با کشورهای پیشرفته دنیا وضعیتمان خیلی بدتر است

رییس دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف با بیان اینکه مسئولین باید به صورت صریح و شفاف واقعیت های حوزه انرژی و بحران موجود در این بخش را به مردم اعلام کنند، گفت: متاسفانه ما در زمینه بهینه سازی موفق نبوده و حتی می توان ادعا کرد که در این حوزه شکست خورده ایم. طوری که امروز شدت مصرف انرژی در ایران ۲.۲ برابر متوسط جهانی است. البته در مقایسه با کشورهای پیشرفته دنیا وضعیتمان خیلی بدتر است.

مافیای سوخت مانع اصلی واقعی شدن قیمت ها

او درباره چرایی عدم موفقیت در حوزه بهینه سازی گفت: دلیل ناکامی ما در این حوزه نبود متولی و ساختمان و میز و مسئول نبوده، مشکل نبود عزم لازم برای مدیریت مصرف و البته مافیای قدرتمندی است که در این حوزه شکل گرفته اند. ما همین حالا هم ساختارهای عریض و طویلی برای بهینه سازی داریم. بخش‌هایی که وظایف مشابه دارند و کارهای موازی انجام می‌دهند. در چنین وضعیتی افزودن یک سازمان تازه نه تنها گرهی را باز نمی‌کند بلکه برمیزان آشفتگی و سردرگمی می‌افزاید. بنابراین، آنچه امروز در فضای انرژی ایران به‌عنوان «ناترازی» شناخته می‌شود، نه محصول فقدان ساختار اداری، بلکه نتیجه تفکری است که انرژی را از یک کالای اقتصادی به یک ابزار سیاسی تبدیل کرده است؛ روندی که دهه‌ها ادامه داشته و اکنون به شرایط ناپایدار فعلی رسیده است.

اورعی با اشاره به قیمت ناچیز بنزین و گازوییل در ایران، گفت: تقریبا گازوییل را در کشور مفت عرضه می کنیم. اما هر زمان که صحبت از افزایش قیمت این سوخت ها می شود، عده ای که منافعشان به این سیاست های اشتباه قیمتی و قاچاق گره خورده، سریع فعال شده و با سوء استفاده از توده مردم جلوی هر گونه تغییر قیمت در این حوزه را می گیرند.

ر