طلا در اوج و بورس‌ها در سراشیبی؛ زمزمه‌های رکود جهانی

بازار؛ گروه بورس: سه روز از آغاز عملیات گسترده نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران می‌گذرد. روزی که در میانه مذاکرات آسمان تهران لرزید جهان شوکه شد. اکنون، در سومین روز این درگیری، نه فقط معادلات سیاسی که بازارهای مالی جهان نیز در تب و تاب این آتش می‌سوزند. طلا از مرز ۵۴۰۰ دلار عبور کرده، نفت جهش را آغاز کرده، بورس‌های آسیایی و آمریکایی سرخ‌پوش شده‌اند و زمزمه‌های یک رکود تورمی فراگیر، در رسانه‌ها مطرح شده‌است.

در روزهایی که آتش جنگ منطقه را فرا گرفته، طلا یک بار دیگر عنوان پناهگاه امن شد. قیمت هر اونس طلا در معاملات روز دوشنبه با جهشی بیش از ۲ درصد به ۵۴۰۰ دلار رسید و به بالاترین سطح خود از زمان سقوط تاریخی در اواخر ژانویه صعود کرد. این افزایش اونس ادامه‌دهنده روند صعودی هفته گذشته بود که طلا بیش از ۳ درصد رشد کرده بود. آمارها نشان می‌دهد که طلا در ماه فوریه برای هفتمین ماه متوالی رشد قیمت را تجربه کرده است؛ طولانی‌ترین دوره رشد طلا از سال ۱۹۷۳ تاکنون رخ داده به طوری که از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون، طلا حدود ۲۵ درصد افزایش قیمت داشته است.

علیرضا سادات کارشناس بازار سرمایه در گفتگو با خبرنگار بازار درباره وضعیت بازارهای مالی گفت: طلا شاید بهترین فشارسنج برای سنجش عدم قطعیت بازارهای جهانی باشد. ما باید انتظار داشته باشیم که با ورود به عصر جدیدی از بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی، قیمت طلا در سطوح بالاتری تثبیت شود.چیزی که این موج صعودی طلا را از دوره‌های قبلی متمایز می‌کند، همزمانی آن با تضعیف شاخص دلار است.

وی افزود: معمولاً طلا و دلار رابطه معکوس دارند، فلزات گرانبها، نفت و کالاها با وجود تضعیف دلار در حال افزایش هستند. این نشان می‌دهد که در این دوره دارایی‌های معتبر، ارزهای واقعی جهان نیستند. بانک‌های سرمایه‌گذاری بزرگ نیز پیش‌بینی‌های خود را افزایش داده‌اند. پیش‌بینی شده است که تقاضای قوی بانک‌های مرکزی و سرمایه‌گذاران، قیمت طلا را تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۶۳۰۰ دلار در هر اونس خواهد رساند.

سادات تاکید کرد: مهم‌ترین کالایی که در این بحران می‌تازد، نفت است. با بسته شدن عملی تنگه هرمز به روی تردد کشتی‌ها، قیمت نفت خام جهشی ۸ درصدی را تجربه کرد که بزرگ‌ترین افزایش در چهار سال اخیر است. تنگه هرمز که حدود یک‌پنجم از نفت جهان از آن عبور می‌کند، عملاً به میدان نبرد تبدیل شده است. شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی فعالیت خود را متوقف کرده‌اند.

تحلیلگران بلومبرگ هشدار داده‌اند که در صورت تداوم بسته شدن این آبراه، قیمت نفت می‌تواند تا ۱۰۸ دلار در هر بشکه افزایش یابد. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که اگر درگیری به تأسیسات نفتی ایران گسترش یابد و ۱.۵ میلیون بشکه صادرات روزانه ایران که عمدتاً به چین می‌رود قطع شود، قیمت برنت تا ۹۰ دلار صعود خواهد کرد. سناریوی بدبینانه‌تر، بسته شدن کامل تنگه هرمز است که می‌تواند قیمت نفت را تا ۱۱۰ دلار بالا ببرد.

سقوط بازارهای سهام جهان

بازارهای سهام جهان با نخستین روز هفته کاری، سقوط آزاد را تجربه کردند. شاخص‌های آسیایی به طور متوسط ۱.۳ درصد سقوط کردند. بازارهای ایالات متحده که روز جمعه تعطیل بودند، روز دوشنبه را با کاهش شدید بازگشایی خواهند شد. شاخص‌های S&P ۵۰۰ نزدیک به ۱ درصد کاهش یافتند و قراردادهای آتی نزدک بیش از ۱ درصد سقوط کردند. فوت‌چی هند نیز ۰.۵ تا ۰.۷ درصد کاهش را ثبت کرد. بازارهای اروپایی نیز در آستانه بازگشایی با فشار فروش سنگینی مواجه‌اند. سرمایه‌گذاران دارایی‌های پرریسک را رها کرده و به سمت پناهگاه‌های امن می‌گریزند. اوراق خزانه آمریکا با افزایش تقاضا مواجه شده و بازدهی آن به پایین‌ترین سطح از آوریل کاهش یافته است. تحلیلگران معتقدند که بازارهای سهام در کوتاه‌مدت تحت تأثیر سه عامل قرار خواهند داشت؛ افزایش هزینه‌های انرژی که به حاشیه سود شرکت‌ها فشار می‌آورد، کاهش اعتماد مصرف‌کننده و سرمایه‌گذار، و عدم قطعیت درباره گسترش دامنه جنگ.

قبل تر دلار آمریکا به عنوان ارز ذخیره جهان، قدرت سنتی خود را بازیابی کرده بود. تحلیلگران معتقدند که دلار در کوتاه‌مدت به شدت تقویت خواهد شد و این موضوع فشار مضاعفی بر ارزهای کشورهای در حال توسعه وارد می‌کند. از سوی دیگر، قیمت ارزهای دیجیتال به شدت سقوط کرده است. بیت‌کوین با کاهش بیش از ۶ درصدی به زیر ۶۴,۰۰۰ دلار سقوط کرد و اتریوم با کاهش ۹ درصدی به زیر ۱,۸۵۰ دلار رسید. این رویداد نشان داد که با وجود تبلیغات فراوان، رمزارزها هنوز نتوانسته‌اند جایگاه یک پناهگاه امن را در برابر ریسک‌های ژئوپلیتیکی پیدا کنند و همچنان به عنوان یک دارایی پرریسک شناخته می‌شوند.

آنچه تحلیلگران را بیش از همه نگران کرده، ترکیب افزایش قیمت نفت و کاهش بازارهای سهام رکود است. این کابوسی خواهد شد که اقتصاددانان دهه‌ها از آن می‌ترسیدند. اگر درگیری ادامه یابد و تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند، قیمت نفت می‌تواند به بالای ۱۰۰ دلار صعود کند. این جهش قیمت انرژی، هزینه‌های حمل‌ونقل و تولید را در سراسر جهان افزایش می‌دهد و به یک موج تورمی جدید دامن می‌زند. در همین حال، کاهش بازارهای سهام، نقدینگی را کاهش داده و اعتماد مصرف‌کننده و سرمایه‌گذار را تضعیف می‌کند.

بر اساس داده‌های اقتصادی، نرخ تورم تولیدکننده در ایالات متحده در ماه ژانویه بالاتر از حد انتظار بوده است. این نشان می‌دهد که حتی پیش از شروع جنگ، فشارهای تورمی در حال بازگشت بوده‌اند. جنگ جدید می‌تواند این فشارها را تشدید کند. تحلیلگران اقتصادی هشدار می‌دهند که اگر قیمت نفت در سطوح بالای ۹۰ دلار تثبیت شود، بانک‌های مرکزی جهان برای کاهش نرخ بهره مردد خواهند شد و این می‌تواند بهبود اقتصادی شکننده پس از کرونا را با شکست مواجه کند.

اقتصاد جهانی با ترکیبی از رکود و تورم

برآورد این است که قیمت نفت ۱۰۰ دلاری یعنی تورم بالاتر برای همه کالاها، از بنزین و گازوئیل گرفته تا مواد غذایی و پوشاک. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرده است که عملیات نظامی ممکن است حدود چهار هفته طول بکشد. چهار هفته یعنی ۲۸ روز دیگر جنگ ادامه می‌یابد. اگر نفت تا آن زمان در سطوح بالای ۹۰ دلار تثبیت شود و بازارهای سهام به ریزش خود ادامه دهند، اقتصاد جهانی با ترکیبی از رکود و تورم مواجه خواهد شد که مهار آن بسیار دشوار است.