دلال بی انصافی به اسم «توانیر»

بازار؛ گروه آب و انرژی: «اقتصاد برق در ایران نیازمند بازنگری است؛ وزارت نیرو توانایی پرداخت مطالبات پیمانکاران را ندارد، صنعت برق به مرز ورشکستگی رسیده است، قیمت های غیر واقعی دلیل اصلی رشد مصرف و ناترازی برق است.» اینها تنها بخشی از گزاره هایی است که بارها و بارها از زبان مسئولین وزارت نیرو شنیده شده است. اما براستی این ادعا تا چه اندازه درست بوده و دخل و خرج متولی تامین برق در کشور تا چه اندازه ناتراز است؟

در تراز نامه برق سال ۱۴۰۲ درآمدهای عملیاتی توانیر ۱۲۹ همت و هزینه های آن ۱۰۳ همت بود. در واقع این شرکت یک سود ۲۶ همتی را کسب کرده بود. اما این شرکت با یک حقه حسابداری و حساب سازی این سود خود را تبدیل به زیان ۲۷ همتی کرد

هاشم اورعی رییس دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف بخش زیادی از این ادعاها را قبول ندارد. او با استناد به اطلاعات آخرین تراز نامه برق منتشر شده که مربوط به سال ۱۴۰۲ است، به بازار می گوید: در این سال درآمدهای عملیاتی توانیر ۱۲۹ همت و هزینه های آن ۱۰۳ همت بود. در واقع این شرکت یک سود ۲۶ همتی را کسب کرده بود. اما این شرکت با یک حقه حسابداری این سود خود را تبدیل به زیان ۲۷ همتی کرد.

او ادامه داد: داستان از این قرار بود که دولت از محل بودجه به شرکت توانیر ۵۷ همت اعتبار برای خرج های توسعه ای اختصاص داد و این بودجه بین شرکت های توزیع و شرکت های برق منطقه پخش شد. توانیر این اعتبار را به عنوان درآمد شناسایی نکرده و آن را در بخش هزینه های خود قرار داد. در نهایت اینکه توانیر به جای حساب داری با حساب سازی خود را شرکتی زیان ده معرفی کرد.

رشد حقوق و دستمزد در توانیر ۲ برابر متوسط کشور

این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه رشد درآمد فروش برق در خود توانیر صرف هزینه های جاری می شود، ادامه داد: در واقع توانیر قصد دارد که با زیان ده معرفی کردن خود دلیل کوتاهی های صورت گرفته در نگهداری و توسعه شبکه را گردن نبود منابع مالی لازم بیندازد. این در حالی است که افزایش حقوق و دستمزد در این شرکت به مراتب بیش از رقم مصوب بوده و بعضا حتی تا ۲ برابر آن هم می رسد.

در تراز نامه برق سال ۱۴۰۲ قیمت فروش برق در بورس انرژی ۶۰۰ تومان به ازای هر کیلو وات بوده در حالیکه در همان سال قیمت خرید برق از تولید کننده تنها ۶۰ تومان بوده و ۵۴۰ تومان مابقی به جیب توانیر می رفته است. جالب است که بدانید توانیر از این محل توانست ۳۰ همت درآمد کسب کند

او که معتقد است افزایش قیمت تعرفه های برق نمی تواند مساله ناترازی را حل کند، ادامه داد: در واقع رشد درآمدهای ناشی از گران شدت تعرفه در خود توانیر هزینه می شود.

استاد دانشکده برق دانشگاه شریف در توضیح ادعای خود گفت: در تراز نامه برق سال ۱۴۰۲ قیمت فروش برق در بورس انرژی ۶۰۰ تومان به ازای هر کیلو وات بوده در حالی که در همان سال قیمت خرید برق از تولید کننده تنها ۶۰ تومان بوده و ۵۴۰ تومان مابقی به جیب توانیر می رفته است. جالب است که بدانید توانیر از این محل توانست ۳۰ همت درآمد کسب کند.

اوررعی اظهار داشت: با توجه به این اعداد، توانیر نه تنها دلال است بلکه دلال به شدت بی انصافی است چرا که ۱۰ درصد پول فروش برق را به تولید کننده داده و ۹۰ درصد دیگر را خودش برداشت می کند.

توانیر سال ۱۴۰۲ برق را به قیمت ۸.۵ سنت به کشورهای دیگر صادر می کرد. با احتساب دلار ۵۱ هزار تومانی در آن سال می توان بهای هر کیلو وات برق صادراتی در ۲ سال پیش حدود ۴۳۵۰ تومان دانست که کمتر از ۱۰۰ تومان آن به تولید کننده می رسید

استاد دانشگاه صنعتی شریف در ادامه سخنان خود درآمدهای توانیر از محل صادرات در همان سال را مورد ارزیابی قرار داد و گفت: در ۱۴۰۲ متوسط قیمت برق کمتر از ۱۰۰ تومان بود. اما توانیر همین برق را به قیمت ۸.۵ سنت به کشورهای دیگر صادر می کرد. با احتساب دلار ۵۱ هزار تومانی در آن سال می توان بهای هر کیلو وات برق صادراتی در ۲ سال پیش حدود ۴۳۵۰ تومان دانست که کمتر از ۱۰۰ تومان آن به تولید کننده می رسید.

به گفته او، توانیر از محل صادرات برق هم در همان سال حدود ۱۵ همت درآمد کسب کرد.

کارشناس انرژی که معتقد است شرایط اسفبار صنعت برق ناشی از رقابت مستقیم وزارت نیرو با بخش خصوصی است، گفت: این مساله در گزارش کمیسیون اقتصادی مجلس که در سال گذشته منتشر شد نیز مورد اشاره قرار گرفته بود.

کاری که امروز در حال انجام است بازی کردن با قیمت هاست

اورعی، گام نخست برای مقابله با مساله ناترازی برق را اصلاح ساختار فعلی دانست و افزود: باید به سمت بازار واقعی برویم. کاری که امروز در حال انجام است بازی کردن با قیمت هاست.

او اضافه کرد: کمیته ای در وزارت نیرو وجود دارد که وظیفه آن تنظیم بازار است. اگر قرار باشد وزارت نیرو تعیین کننده قیمت ها باشد که نمی توان اسم آن را بازار گذاشت.

این کارشناس انرژی با اشاره به رشد سرسام آور هزینه ها در دو سال گذشته، گفت: تورم در سال گذشته حدود ۵۰ درصد و در امسال حدود ۶۰ درصد افزایش یافته اما نرخ خرید برق از بخش خصوصی به این اندازه افزایش نیافته است. متاسفانه وزارت نیرو و توانیر بیشتر به دنبال افزایش سهم خود هستند نه تولیدکننده برق.

طبق ادعای فعالین این صنعت، ارزش سهام نیروگاه ها در چند سال گذشته یک دهم شده است. کاهش ۹۰ درصد ارزش سهام آنها هیچ دلیلی جز سود دهی پایین آنها ندارد

او با اشاره به افت ارزش سهام نیروگاه ها، گفت: طبق ادعای فعالین این صنعت، ارزش سهام نیروگاه ها در چند سال گذشته یک دهم شده است. کاهش ۹۰ درصد ارزش سهام آنها هیچ دلیلی جز سود دهی پایین آنها ندارد.

خبری از تعیین واقعی قیمت ها نیست

اورعی گفت: در این صنعت خریدار اصلی خود دولت است، تعیین کننده قیمت هم دولت است. در واقع بازار برق کاملا در اختیار دولت بوده و خبری از تعیین واقعی قیمت ها نیست. در چنین شرایطی بدیهی است که سرمایه گذاری هم در این صنعت متوقف شود.

استاد دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به نقش برق در کاهش تولید و رشد اقتصادی، گفت: IMF، بانک جهانی و حتی بانک مرکزی کشور خودمان اعلام کرده اند که در سال جاری و سال آینده در رکود خواهیم بود. یکی از مهم ترین دلایل این مساله ناترازی انرژی است. اما مساله دوم این است که در این شرایط ناترازی اول به سراغ قطع برق صنایع صنایع می رویم و اینگونه شرایط اقتصادی کشور را بحرانی تر می کنیم.