بازار؛ گروه آب و انرژی: تازهترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ با کاهش شتاب تقاضا و افزایش قابلتوجه عرضه روبهرو خواهد شد؛ روندی که میتواند موازنه قدرت میان تولیدکنندگان، سیاستهای اوپکپلاس و حتی درآمدهای نفتی کشورهایی مانند ایران را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش رشد تقاضا به ۸۵۰ هزار بشکه در روز و پیشبینی مازاد عرضه بیش از ۳.۷ میلیون بشکه در روز، از ورود بازار نفت به دورهای جدید حکایت دارد؛ دورهای که در آن، نفت بیش از همیشه تابع اقتصاد جهانی، گذار انرژی و تحولات ژئوپلیتیک خواهد بود.
تازهترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ با کاهش شتاب تقاضا و افزایش قابلتوجه عرضه روبهرو خواهد شد؛ روندی که میتواند موازنه قدرت میان تولیدکنندگان، سیاستهای اوپکپلاس و حتی درآمدهای نفتی کشورهایی مانند ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
تصویر کلی بازار نفت در ۲۰۲۶؛ پایان دوره رشد پرشتاب
گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی (IEA) که به تازگی منتشر شده، از تغییر تدریجی اما معنادار در مسیر بازار جهانی نفت خبر میدهد. بر اساس این گزارش، رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ میلادی به ۸۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که در گزارش پیشین این نهاد ۹۳۰ هزار بشکه در روز برآورد شده بود. این بازنگری کاهشی، هرچند در نگاه نخست محدود به نظر میرسد، اما از منظر راهبردی نشانهای از ورود بازار نفت به فاز «رشد آهسته» است.
در دهههای گذشته، بازار نفت عادت به رشدهای بالای یک میلیون بشکه در روز داشت؛ رشدی که عمدتاً توسط اقتصادهای نوظهور و افزایش مصرف سوختهای فسیلی تغذیه میشد. اما اکنون ترکیبی از عوامل ساختاری، از جمله کندی رشد اقتصادی جهانی، افزایش بهرهوری انرژی، توسعه خودروهای برقی و سیاستهای سختگیرانه اقلیمی، باعث شده است که حتی نهادهای محافظهکار مانند IEA نیز بر کاهش شتاب تقاضا تأکید کنند.
این تحول، بهویژه برای کشورهای متکی به درآمد نفت، حامل پیام روشنی است: نفت همچنان مهم است، اما دیگر موتور بلامنازع رشد اقتصادی جهان نخواهد بود.
اکنون ترکیبی از عوامل ساختاری، از جمله کندی رشد اقتصادی جهانی، افزایش بهرهوری انرژی، توسعه خودروهای برقی و سیاستهای سختگیرانه اقلیمی، باعث شده است که حتی نهادهای محافظهکار مانند IEA نیز بر کاهش شتاب تقاضا تأکید کنند.
دلایل کاهش رشد تقاضا؛ اقتصاد جهانی و گذار انرژی
کاهش پیشبینی رشد تقاضای نفت در ۲۰۲۶، بیش از هر چیز به چشمانداز اقتصاد جهانی بازمیگردد. طبق برآوردهای نهادهای بینالمللی، رشد اقتصادی جهان در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ در محدوده ۲.۵ تا ۳ درصد نوسان خواهد داشت؛ نرخی پایینتر از میانگین تاریخی. تورم مزمن در برخی اقتصادهای بزرگ، بدهی بالای دولتها و سیاستهای انقباضی پولی، همگی مصرف انرژی را تحت فشار قرار دادهاند.
در کنار این عوامل، گذار انرژی نقش پررنگتری یافته است. سهم خودروهای برقی در فروش جهانی خودرو در سال ۲۰۲۴ از ۱۸ درصد عبور کرد و پیشبینی میشود این رقم در ۲۰۲۶ به بیش از ۲۵ درصد برسد. این روند، بهویژه در چین و اروپا، تقاضای بنزین و گازوئیل را محدود میکند. از سوی دیگر، افزایش سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر و بهبود کارایی مصرف انرژی در صنایع بزرگ، رشد تقاضای نفت را بهصورت ساختاری مهار کرده است.
IEA در گزارش خود تأکید میکند که حتی در صورت نبود شوکهای بزرگ اقتصادی، دوران رشد سریع تقاضای نفت به پایان نزدیک شده و بازار باید خود را با این واقعیت جدید تطبیق دهد.
IEA در گزارش خود تأکید میکند که حتی در صورت نبود شوکهای بزرگ اقتصادی، دوران رشد سریع تقاضای نفت به پایان نزدیک شده و بازار باید خود را با این واقعیت جدید تطبیق دهد.
جهش عرضه جهانی؛ مازاد فزاینده در افق بازار
در حالی که تقاضا با شتاب کمتری رشد میکند، عرضه جهانی نفت مسیر متفاوتی را طی میکند. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است که عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز افزایش یابد؛ رقمی که اگرچه اندکی کمتر از پیشبینی قبلی (۲.۵ میلیون بشکه در روز) است، اما همچنان بسیار فراتر از رشد تقاضاست.
بر این اساس، عرضه کل نفت جهان در ۲۰۲۶ بهطور متوسط ۳.۷۳ میلیون بشکه در روز بیش از تقاضا خواهد بود؛ مازادی که نسبت به گزارش قبلی IEA با رقم ۳.۶۹ میلیون بشکه در روز، افزایش یافته است. این مازاد عرضه، در صورت عدم مدیریت، میتواند فشار نزولی قابلتوجهی بر قیمتها وارد کند.
بخش عمده رشد عرضه از سوی تولیدکنندگان غیراوپک، بهویژه آمریکا، برزیل، کانادا و گویان تأمین خواهد شد. پیشرفتهای فناوری در استخراج نفت شیل و پروژههای فراساحلی، امکان افزایش تولید با هزینههای نسبتاً پایینتر را فراهم کرده است. این موضوع، قدرت مانور اوپکپلاس برای مدیریت بازار را با چالشهای جدیدی مواجه میکند.
بخش عمده رشد عرضه از سوی تولیدکنندگان غیراوپک، بهویژه آمریکا، برزیل، کانادا و گویان تأمین خواهد شد. پیشرفتهای فناوری در استخراج نفت شیل و پروژههای فراساحلی، امکان افزایش تولید با هزینههای نسبتاً پایینتر را فراهم کرده است. این موضوع، قدرت مانور اوپکپلاس برای مدیریت بازار را با چالشهای جدیدی مواجه میکند.
اختلالات کوتاهمدت؛ چرا عرضه ژانویه کاهش یافت؟
IEA در عین حال یادآور شده است که عرضه جهانی نفت در ماه ژانویه ۲۰۲۶ بهطور موقت ۱.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. این کاهش نه ناشی از سیاستهای عمدی، بلکه نتیجه مجموعهای از اختلالات مقطعی بوده است.
سرمای شدید در آمریکای شمالی، تولید نفت و گاز را در برخی ایالتهای آمریکا و کانادا مختل کرد. همزمان، قطعیهای فنی و محدودیتهای صادراتی در کشورهایی مانند قزاقستان، روسیه و ونزوئلا، عرضه جهانی را کاهش داد. با این حال، آژانس تأکید میکند که این اختلالات ماهیتی گذرا دارند و انتظار میرود با بهبود شرایط جوی و رفع محدودیتها، عرضه به مسیر افزایشی بازگردد.
این نکته از آن جهت اهمیت دارد که برخی بازیگران بازار ممکن است کاهش موقت عرضه را نشانهای از تنگنای ساختاری تلقی کنند؛ در حالی که تصویر میانمدت، همچنان حاکی از مازاد قابلتوجه عرضه است.
ترکیب رشد کند تقاضا و افزایش سریع عرضه، چالش اصلی بازار نفت در ۲۰۲۶ خواهد بود. در چنین شرایطی، حفظ قیمتها در سطوح مطلوب برای تولیدکنندگان، بدون هماهنگی گسترده، دشوار است. اوپکپلاس احتمالاً ناچار خواهد شد سیاستهای مدیریت عرضه، از جمله تمدید یا تشدید کاهش تولید، را در دستور کار نگه دارد.
پیامدها برای قیمت نفت و اوپکپلاس
ترکیب رشد کند تقاضا و افزایش سریع عرضه، چالش اصلی بازار نفت در ۲۰۲۶ خواهد بود. در چنین شرایطی، حفظ قیمتها در سطوح مطلوب برای تولیدکنندگان، بدون هماهنگی گسترده، دشوار است. اوپکپلاس احتمالاً ناچار خواهد شد سیاستهای مدیریت عرضه، از جمله تمدید یا تشدید کاهش تولید، را در دستور کار نگه دارد.
اما این راهبرد نیز محدودیتهای خود را دارد. کاهش تولید از سوی اوپکپلاس، اگر با افزایش عرضه تولیدکنندگان غیراوپک همراه شود، میتواند به از دست رفتن سهم بازار بینجامد. این همان دوگانهای است که اوپک سالهاست با آن مواجه است: «قیمت بالاتر یا سهم بازار بیشتر».
برای بازار، نتیجه محتمل نوسان قیمتها در بازهای محدود است؛ نه جهشهای بزرگ صعودی و نه سقوطهای عمیق، مگر در صورت وقوع شوکهای ژئوپلیتیک یا اقتصادی غیرمنتظره.
این تحولات بار دیگر ضرورت تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی بودجه به نفت را برجسته میسازد. اگرچه نفت همچنان منبع مهم درآمدی خواهد بود، اما آینده اقتصاد ایران در گروی استفاده هوشمندانه از درآمدهای انرژی برای توسعه بخشهای مولد و سازگار با روندهای جهانی است.
معنای این تحولات برای ایران؛ ضرورت راهبرد انرژی هوشمند
برای ایران، بهعنوان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر نفت و گاز جهان، گزارش IEA حامل چند پیام کلیدی است. نخست اینکه اتکای صرف به افزایش قیمت نفت برای جبران مشکلات اقتصادی، راهبردی پرریسک است. با چشمانداز مازاد عرضه و رشد کند تقاضا، بازار جهانی نفت بیش از گذشته رقابتی خواهد بود.
دوم اینکه حفظ و گسترش بازارهای صادراتی، بهویژه در آسیا، اهمیت مضاعف پیدا میکند. در بازاری که عرضه فراوان است، مشتریان دست بالا را دارند و تنها تولیدکنندگانی موفق خواهند بود که بتوانند نفت خود را با شرایط جذابتر عرضه کنند.
سوم اینکه این تحولات بار دیگر ضرورت تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی بودجه به نفت را برجسته میسازد. اگرچه نفت همچنان منبع مهم درآمدی خواهد بود، اما آینده اقتصاد ایران در گروی استفاده هوشمندانه از درآمدهای انرژی برای توسعه بخشهای مولد و سازگار با روندهای جهانی است.
در جهانی که نفت بهتدریج جایگاه پیشین خود را از دست میدهد، تنها راه بقا، راهبردی هوشمند، منعطف و آیندهنگر در حوزه انرژی است.
جمعبندی
پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی از کاهش رشد تقاضای جهانی نفت در ۲۰۲۶ و افزایش مازاد عرضه، نشانهای روشن از ورود بازار نفت به مرحلهای جدید است؛ مرحلهای که در آن، قدرت قیمتسازی تولیدکنندگان محدودتر و نقش سیاستگذاری و مدیریت عرضه پررنگتر خواهد بود. برای ایران و سایر صادرکنندگان، پیام اصلی روشن است: در جهانی که نفت بهتدریج جایگاه پیشین خود را از دست میدهد، تنها راه بقا، راهبردی هوشمند، منعطف و آیندهنگر در حوزه انرژی است.
نظر شما