بازار؛ گروه بورس: عملکرد ۹ ماهه شرکتهای مخابراتی و فناوری اطلاعات در بورس تصویری پیچیده از این صنعت ارائه میدهد که در ظاهر بخش بزرگی از نمادهای آن سودده هستند، اما زیر این سودآوری، نشانههایی از افت عملکرد، نوسان شدید درآمدها و ضعف ساختاری دیده میشود. بررسی سه فصل بهار، تابستان و پاییز نشان میدهد که برخی شرکتها جهشهای قابلتوجه ثبت کردهاند، اما بخشی دیگر همچنان با افت سودآوری یا زیانهای سنگین دستوپنجه نرم میکنند.
دلایل گزارش عجیب اخابر
اخابر با سود ۲۲۲ میلیارد تومانی و رشد هزار درصدی، یکی از عجیبترین گزارشهای امسال را ارائه داده است که بیش از آنکه حاصل توسعه واقعی باشد، احتمالاً نتیجه اصلاحات حسابداری، افزایش نرخ خدمات یا درآمدهای غیرعملیاتی است. این جهش ناگهانی، پایداری سودآوری شرکت را زیر سؤال میبرد. در مقابل، هایوب با افت ۴۸ درصدی سود و اپرداز با افت ۵۲ درصدی، نشان دادهاند که بخش مهمی از صنعت با فشار هزینه، رقابت شدید و کاهش حاشیه سود مواجه است.
گزارش ۹ ماهه شرکتهای مخابراتی و فناوری اطلاعات نشان میدهد پشت سودهای پرزرقوبرق و رشدهای ظاهری، صنعتی قرار دارد که با افت کیفیت اینترنت، جهش دلاری هزینه تجهیزات، کاهش درآمد و نارضایتی کاربران دستوپنجه نرم میکند. این صنعت اگر اصلاحات فوری در مدل درآمدی، سرمایهگذاری زیرساختی و سیاستگذاری آن انجام نشود، سودهای امروز میتواند بهسرعت به زیانهای فردا تبدیل شود
تپسی همچنان یکی از پرریسکترین نمادهای گروه
در میان نمادهای کوچکتر، اوان با سود ناچیز یک میلیارد تومانی و رشد ۱۴۸ درصدی، عملکردی مثبت اما کماثر داشته است. مرقام نیز با سود ۲۵ میلیارد تومانی و رشد ۲۹ درصدی، مسیر آرامی را طی کرده است. اما تپسی همچنان یکی از پرریسکترین نمادهای گروه است؛ زیان ۵۰۲ میلیارد تومانی و رشد منفی ۲۸۱ درصدی زیان نشان میدهد این شرکت هنوز نتوانسته مدل اقتصادی خود را پایدار کند و در چرخه زیان گرفتار است.
در بخش نرمافزار و خدمات دیجیتال، رافزا با رشد ۲۱۳ درصدی سود و سیستم با سود ۱۷۹۴ میلیارد تومانی و رشد ۹۲ درصدی، عملکردی قدرتمند داشتهاند. این شرکتها نشان دادهاند که بخش نرمافزاری صنعت، برخلاف بخش مخابرات سنتی، توانسته از رشد تقاضای خدمات دیجیتال بهره ببرد. سپیدار و افرا نیز با سودهای ثابت، عملکردی باثبات اما بدون رشد ارائه دادهاند.
مدارا و رانفور دارای افت بالا
در میان نمادهای بزرگ، رانفور با افت ۴۸ درصدی سود و «مداران» با افت ۳۱ درصدی، نشان دادهاند که حتی شرکتهای باسابقه نیز از فشار هزینه، کاهش قراردادها و رقابت شدید در امان نیستند. این افتها زنگ خطری برای کل صنعت است. در مقابل، همراه با سود ۴۰۰۱ میلیارد تومانی و رشد ۳۵ درصدی، همچنان ستون اصلی صنعت مخابرات است؛ اما حتی این شرکت نیز با محدودیتهای تعرفهای و هزینههای روبهافزایش روبهروست.
صنعت مخابرات در بورس امروز ترکیبی از سودهای بزرگ، رشدهای ناپایدار و ضعفهای پنهان است. بخش قابلتوجهی از رشدها ناشی از افزایش نرخ خدمات یا درآمدهای غیرعملیاتی است، نه توسعه واقعی زیرساخت یا افزایش بهرهوری. از سوی دیگر، زیان سنگین تپسی و افت سودآوری شرکتهای بزرگی مانند رانفور و هایوب نشان میدهد که این صنعت با چالشهای جدی در مدل درآمدی، هزینههای عملیاتی و رقابت روبهروست.
اگر شرکتها نتوانند ساختار هزینه را اصلاح کنند، سرمایهگذاری در زیرساخت را افزایش دهند و مدل درآمدی پایدار ایجاد کنند، بخش قابلتوجهی از سودهای امروز در گزارشهای آینده دوام نخواهد داشت. صنعت مخابرات بیش از هر زمان دیگری نیازمند شفافیت، مدیریت حرفهای و بازنگری در استراتژیهای توسعه است.
واقعیت عملیاتی صنعت مخابرات
صنعت مخابرات در ظاهر یکی از سوددهترین گروههای بازار سرمایه است، اما واقعیت عملیاتی آن بسیار شکنندهتر از چیزی است که صورتهای مالی نشان میدهد. دو عامل کلیدی ضعف روزافزون کیفیت اینترنت و افزایش شدید نرخ دلار در تأمین تجهیزات بهطور مستقیم و غیرمستقیم در حال ضربهزدن به درآمد، حاشیه سود و حتی آینده این صنعت هستند. در سالهای اخیر، کیفیت اینترنت ثابت و همراه در ایران بهطور محسوسی کاهش یافته و این افت کیفیت پیامدهای سنگینی برای شرکتهای مخابراتی داشته است.
کاهش رضایت کاربران و ریزش مشترکین، اولین و مهمترین اثر این وضعیت است. کاربران، بهویژه در اینترنت ثابت، بهدلیل سرعت پایین، قطعیهای مکرر و پینگ بالا، به سمت اپراتورهای دیگر یا بستههای ارزانتر مهاجرت میکنند و این یعنی کاهش میانگین درآمد هر کاربر. از سوی دیگر، وقتی اینترنت کند باشد، مصرف واقعی دیتا نیز کاهش مییابد و این موضوع مستقیماً درآمد اپراتورها را تحت فشار قرار میدهد. همزمان، هزینه پشتیبانی و رسیدگی به شکایات افزایش یافته و شرکتها مجبورند منابع بیشتری برای پاسخگویی و رفع مشکلات کاربران صرف کنند؛ هزینههایی که در صورتهای مالی بهصورت افزایش هزینههای اداری و عملیاتی دیده میشود. افت کیفیت همچنین قدرت قیمتگذاری شرکتها را تضعیف کرده است، زیرا وقتی کیفیت پایین باشد، اپراتورها نمیتوانند قیمت خدمات را افزایش دهند حتی اگر هزینههایشان بالا رفته باشد. همین عوامل باعث شده شرکتهایی مانند هایوب، رانفور، مداران و اپرداز با افت سودآوری مواجه شوند و حتی شرکتهای بزرگی مثل همراه اول نیز با وجود سود بالا، درگیر نارضایتی کاربران و کاهش کیفیت خدمات هستند.
در کنار این چالشها، افزایش قیمت دلار به کابوسی برای تأمین تجهیزات مخابراتی تبدیل شده است. صنعت مخابرات یکی از دلاریترین صنایع کشور است و تقریباً تمام تجهیزات حیاتی آنحتی مودم و روتر گرفته تا تجهیزات انتقال، سرورها، قطعات شبکه، دیتاسنتر و حتی نرمافزارهای لایسنسدار وارداتی است. با جهش نرخ ارز، هزینه تأمین این تجهیزات چند برابر شده و شرکتها برای توسعه شبکه، افزایش ظرفیت یا حتی نگهداری تجهیزات فعلی باید هزینههایی بسیار سنگینتر از گذشته بپردازند. نتیجه این وضعیت، فرسودگی شبکه و کاهش بیشتر کیفیت خدمات است، زیرا شرکتها توان نوسازی تجهیزات را ندارند و شبکه قدیمیتر و ناکارآمدتر میشود. هزینه تعمیر و نگهداری نیز افزایش یافته، زیرا قطعات یدکی گران شده و بسیاری از تجهیزات دیگر قابل تعمیر نیستند.
در چنین شرایطی، حاشیه سود شرکتها بهشدت کاهش یافته است، هزینهها دلاری رشد میکند، اما تعرفهها سالهاست ثابت ماندهاند. این تضاد، فشار مستقیمی بر سودآوری وارد کرده و توان سرمایهگذاری شرکتها را محدود کرده است. همین موضوع در عملکرد شرکتهایی مانند هایوب، رانفور، مداران و اپرداز بهوضوح دیده میشود و حتی شرکتهای بزرگی مانند اخابر و همراه اول نیز با وجود سودهای بالا، در پشت پرده با بحران تأمین تجهیزات روبهرو هستند.
تعرفههای ثابت بزرگترین چالش صنعت
تعرفههای ثابت، یکی از بزرگترین قفلهای این صنعت است. درآمد ریالی شرکتها ثابت مانده، اما هزینههای دلاری بهطور مداوم افزایش یافته است. نتیجه این وضعیت، کاهش حاشیه سود، افت توان سرمایهگذاری، فرسودگی شبکه، کاهش کیفیت خدمات، نارضایتی کاربران و در نهایت کاهش درآمد است؛ یک چرخه معیوب کامل که هر فصل عمیقتر میشود. اگرچه برخی شرکتها مانند سیستم، رافزا، همراه و آسیاتک سودهای خوبی ثبت کردهاند، اما این سودها اغلب ناشی از افزایش نرخ خدمات، درآمدهای غیرعملیاتی یا کاهش موقت هزینهها بوده و نه حاصل توسعه واقعی شبکه یا افزایش بهرهوری. در مقابل، شرکتهایی مانند تپسی، هایوب، رانفور و مداران نشان میدهند که بخش مهمی از صنعت در حال ورود به دورهای از افت سودآوری است.
در مجموع، صنعت مخابرات امروز در نقطهای ایستاده که کیفیت اینترنت کاهش یافته، هزینه تجهیزات چند برابر شده، تعرفهها ثابت مانده، درآمدها تحت فشار است، سودآوری ناپایدار شده، شبکه فرسودهتر میشود و کاربران ناراضیتر از همیشه هستند. اگر سیاستگذاری، تعرفهگذاری و سرمایهگذاری در این صنعت اصلاح نشود، بخش قابلتوجهی از سودهای فعلی در سالهای آینده تبخیر خواهد شد و صنعت مخابرات وارد دورهای از رکود عملیاتی و مالی میشود که خروج از آن بسیار دشوارتر از امروز خواهد بود.
نظر شما