به گزارش بازار، با وجود مشوقهای فراوان آمریکا، محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، از عادیسازی روابط با اسرائیل و همسویی گستردهتر با ایالات متحده در خاورمیانه فاصله گرفته است.
نشنال اینترست در گزارشی نوشته است: چرخش عربستان سعودی در فاصله گرفتن از اسرائیل پیامدهای بسیار بزرگی دارد؛ نهتنها برای اسرائیل که باید خود را با مجموعهای تازه از معادلات منطقهای تطبیق دهد، بلکه برای واشنگتن. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، امیدوار بود عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل راه را برای پیوستن کشورهای عربی بیشتری به توافق ابراهیم هموار کند (نامی که به توافقهای صلح اسرائیل با امارات، بحرین، مراکش و سودان در سال ۲۰۲۰ داده شد).
امیدی که ناامید شد
در طول یک سال گذشته، ترامپ که همچنان امیدوار بود، محمدبنسلمان را با عباراتی اغراقآمیز ستود و همزمان ریاض را غرق در امتیازات نظامی و اقتصادی کرد. در ماه نوامبر، ترامپ فروش حداکثر ۴۸ فروند جنگنده پیشرفته و رادارگریز F-۳۵ و نزدیک به ۳۰۰ تانک به عربستان را تصویب کرد؛ همزمان او و بنسلمان توافق کردند روابط تجاری را گسترش دهند و موانع سرمایهگذاری متقابل را کاهش دهند.
اما در پرتو تحولات اخیر عربستان، واشنگتن عاقلانهتر خواهد بود اگر کمی عقبنشینی کند، فعالیتهای سعودیها را با دقت بررسی کند و شاید حتی در تحویل جنگندههای F-۳۵ تجدیدنظر کند. اسرائیل پیشتر نگران بود که در اختیار داشتن F-۳۵ توسط عربستان، برتری کیفی نظامی اسرائیل (QME) نسبت به رقبای منطقهای را تهدید کند؛ نگرانی که واشنگتن همواره تلاش کرده آن را مدیریت کند. عربستانی که روزبهروز خصمانهتر به اسرائیل مینگرد، این نگرانیها را تشدید خواهد کرد.
یک چرخش ناگهانی
محمد بنسلمان عادیسازی روابط با اسرائیل رادستکم مشروط به اقداماتی از سوی اسرائیل برای پیشبرد تشکیل دولت فلسطینی کرده بود، اما چرخش راهبردی گستردهتر او علیه اسرائیل، بیش از آنکه ناشی از این شرط باشد، ریشه در سیاست داخلی و تحولات منطقهای دارد. در داخل عربستان، او با مخالفت شاهزادگان سعودی روبهروست که اسرائیل را نه شریک، بلکه رقیب میدانند؛ با رهبران مذهبی که همچنان کینه دیرینه نسبت به اسرائیل دارند؛ و با نسل جوان سعودی که بهشدت اسرائیل را مسئول پیامدهای خونین اکتبر ۲۰۲۳ میداند.
در نگاه منطقهای، بنسلمان اسرائیلی را میبیند که در تلاش برای تضعیف ایران است و به نظر میرسد جاهطلبیهای هژمونیک خاص خود را دنبال میکند.
اما حتی پیش از اکتبر ۲۰۲۳ و تحولات شتابگرفته پس از آن، ریاض در حال آمادهسازی زمینه برای بازچینی منطقهای بود. در مارس همان سال، عربستان و ایران پس از هفت سال قطع رابطه، عادیسازی روابط خود را اعلام کردند؛ روندی که تا اینجا نیز پایدار مانده است. در آوریل گذشته، وزیر دفاع عربستان برای گفتوگو با مقامهای ارشد ایرانی به تهران سفر کرد.
عربستان از شرکای اسرائیل فاصله میگیرد
همزمان با فاصله گرفتن از اسرائیل، عربستان از شریک نزدیکتر اسرائیل، یعنی امارات متحده عربی، هم فاصله میگیرد؛ تغییری که از آن بهعنوان چرخشی چشمگیر در توازن قدرت منطقهای یاد میشود. سعودیها که از دولت بهرسمیتشناختهشده یمن حمایت میکنند، در هفتههای اخیر مواضع شورشیان مورد حمایت امارات را در این کشور جنگزده هدف حمله قرار دادهاند.
در مقیاسی گستردهتر، ریاض تلاش میکند نفوذ روبهافزایش ابوظبی در نزدیکی دریای سرخ و شاخ آفریقا را مهار کند و همزمان اتحادهای دیگر خود را گسترش دهد؛ از جمله با تقویت همکاریهای امنیتی با مصر و سومالی.
با احساس تهدید کمتر از سوی ایران و نگرانی بیشتر از جانب اسرائیل و امارات، عربستان سعودی در حال تقویت روابط نزدیکتر با ترکیه است.
تلاش ترکیه برای پیوستن به پیمان دفاعی که عربستان در سپتامبر با پاکستان امضا کرد و شامل بند دفاع متقابل مشابه مادهٔ ۵ ناتو است، میتواند نشانهای از شکلگیری محور ترکیه–عربستان با پشتیبانی ساختاری دفاعی شبیه ناتو باشد که بهطور ضمنی علیه اسرائیل و امارات متحده عربی جهتگیری شده است.»
در مجموع، امیدهای آمریکا برای تقویت روابط با ریاض و نهایی کردن عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل، با محدودیتهای داخلی محمد بنسلمان و جاهطلبیهای منطقهای او برخورد کرده است.
نظر شما