طرح های زیربنایی آب و خاک که بستر اصلی برای فعالیت و تولید کشاورزی از منابع آب محدود را فراهم می کنند، از الزامات راهبردی توسعه این بخش محسوب می شوند.
با کاهش بارندگی، بهره برداری بیرویه از منابع آبی و ساختار آهکی خاک، کشور با بحران شوری خاک و آب مواجه شده است.
کارشناسان هشدارمی دهند که بدون برنامه ریزی دقیق و عدم حرکت به سمت کشاورزی مدرن، این بحران میتواند تأثیرات جبراننا پذیری بر محیط زیست و اقتصاد کشور داشته باشد.
خاک ایران به طور طبیعی دارای ساختار آهکی است که مدیریت آن را بسیار دشوار میکند. این نوع خاک به دلیل نفوذ پذیری کم و تجمع سریع عناصرنمکی، مستعد شوری است. از سوی دیگر، کاهش بارندگی و استفاده بی رویه از منابع آبی برای مصارف کشاورزی و صنعتی، باعث تشدید این مشکل شده است. شوری خاک و آب نه تنها بر کیفیت محصولات کشاورزی تأثیر منفی میگذارد، بلکه میتواند به تخریب دائمی زمینهای زراعی منجر شود.
کارشناسان معتقدند که برای مقابله با این بحران، نیاز به یک برنامه جامع و هماهنگ در سطح ملی است. جمع آوری و بهینه سازی منابع آبی، جلوگیری از مصرف بی رویه آب و حرکت به سمت کشاورزی مدرن از جمله راهکارهای پیشنهادی هستند.
کشاورزی مدرن با استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته مانند آبیاری قطرهای و سیستمهای کنترل هوشمند آب، میتواند مصرف آب را به میزان قابل توجهی کاهش دهد و از شوری خاک جلوگیری کند.
در همین راستا سالانه پروژه های زیادی از سوی معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی برای استان ها به منظور استفاده بهینه از منابع آب و خاک و رفع شوری این منابع تعریف می شود ولی تاکنون این طرح ها به صورت جامع در یک سامانه به منظور بررسی و رصد آن ها تعریف نشده بود.
به همین منظور سامانه «سمپاک» که همان سامانه مدیریت پروژه های آب و خاک کشاورزی است راه اندازی و برای تمام استان ها تعریف شده است و در همین راستا یک دوره آموزشی دو روزه در معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی مستقر در استان البرز برای نمایندگان آب و خاک استان ها به جهت آشنایی با نحوه کارکرد با این سامانه در حال برگزاری است.
فراهم سازی بارگذاری داده های واقعی اطلاعات پروژه ها با سمپاک
در حاشیه برگزاری این دوره آموزشی مشاور برنامه ریزی معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در گفتگو با خبرنگار بازار گفت: این دوره آموزشی به منظور آشنایی شرکت کنندگان با سامانه سمپاک که یکی از طرح های کلان این وزارتخانه است برگزار شده است.
نادر علیزاده با بیان اینکه برای طرح های مختلف اجرا شده در این معاونت آب و خاک همچون طرح های نوین آبیاری، سامانه نرم افزاری وجود داشته، افزود: علیرغم وجود این سامانه ها امکان بارگذاری دیتاهای طرح ها به صورت واقعی وجود نداشت که در نتیجه مقرر شد این نقیصه را با طراحی یک سامانه یکپارچه در سطح ملی رفع کنیم.
وی اظهار کرد: با طراحی و راه اندازی این سامانه تمام فراینده های طرح های ملی از مرحله پیدایش یک پروژه در سطح شهرستان تا مرحله قطعی یک پروژه که بسیار مهم است در قالب یک فرایند در این سامانه بارگذاری می شود.
وی با اشاره به اینکه تجربیاتی در این روش پیش از این در برخی از شهرستان ها به صورت جسته و گریخته وجود داشته، گفت: مجموعه معاونت هم به این نتیجه رسیده بود که یک سامانه ای رو طراحی کند که جامعیت لازم رو داشته باشد تا بتواند هم طرح های استانی و هم طرح های ملی رو پوشش دهد.
علیزاده راه اندازی این سامانه را با چند هدف دانست و افزود: شفاف سازی امور برای ما به عنوان یک اصل مهم مدیریتی در این قضایا بسیار مهم بود و وقتی که کل فرایند ما در قالب یک سامانه ای طراحی شود شفافیت امور در آن بهتر خواهد بود و امکان رصد کردن و کنترل پایش در طرح ها برای ما بهتر خواهد بود.
وی هدف دیگر از راه اندازی سمپاک را یکپارچه سازی تمام طرح های ملی و استانی از مرحله پیدایش تا تحویل قطعی در قالب یک سمانه یکپارچه عنوان کرد و اظهار کرد: اطلاعات طرح های ملی در معاونت آب و خاک وزارت وجود داشت ولی طرح های استانی در اختیار استانو ها بود که امکان رصد کردن این اطلاعات در سطح ملی وجود نداشت که با این سامانه امکان رصد تمام طرح های ملی و استانی وجود دارد.
وی به دیگر هدف راه اندازی این سامانه اشاره کرد و گفت: مکان محور کردن پروژه های آب و خاک برای ما بسیار بسیار مهم هست یعنی ما باید بدانیم که در چه نقطه ای در هر سالی چه در آینده و چه در گذشته اجرا می شود و یا شده است و فرایند آن به چه نحو بوده است.
علیزاده با بیان اینکه مکان محور کردن به عنوان یکی از هدف های مهم ما به شمار می رود، تصریح کرد: حتی ما بنا داریم که تمام اطلاعات طرح های آب و خاک که از گذشته انجام شده و امکان مکان محور کردن آن ها وجود دارد را جمع آوری کرده و در این سامانه بارگذاری کنیم.
وی ادامه داد: به طوری که زمانیکه اعلام می شود که سه میلیون هکتار اراضی رو ما در قالب سامانه های نوین آبیاری مجهز کرده ایم بتوانیم آن را روی نقشه نشان دهیم یا زمانیکه که می گوییم یک میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار شبکه فرعی داریم باید بتوانیم موقعیت آن را روی نقشه نشان دهیم.
معاون برنامه ریزی معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اضافه کرد: خوشبختانه جز الزامات بودجه ریزی عملکردی در سازمان این است که منبع تمامی پروژه هایی که اجرا می شود مشخص شده ضمن اینکه حتما باید مکان محور باشند یعنی بدانند که این بودجه از کجا وقتی سرچشمه می گیرد به کدوم استان رفته و برای کدام پروژه هزینه می شود که با این سامانه امکان قدم به قدم پروژه ها مهیا شده است.
امکان شفاف سازی پروژه ها با سمپاک برای مراجع نظارتی
در ادامه معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی نیز در گفتگو با خبرنگار بازار اصلی ترین وظیفه یک مدیر را تصمیم گیری درست و منطقی و راهبری صحیح دانست و گفت: برای تصمیم گیری درست و منطقی یک مدیر، نیاز به آمار درست و دقیق داریم زیرا اگر مدیر آمار درستی در اختیار نداشته باشد نمی تواند تصمیم درستی بگیرد.
صفدر نیازی شهرکی افزود: بهترین حالت برای داشتن آماری درست این هست که آمار مکان محور باشد یعنی آمار توصیفی به یک مکان لینک شود که در این صورت آمار به صورت ۱۰۰ درصدی دقیق و مقتن خواهد بود.
وی اظهار کرد: یکی از اقدامات وزارت جهاد کشاورزی که از چند سال پیش آغاز شده این است که تمام اقدامات در حوزه های مختلف اعم از شیلات، گلخانه، دام و... باید مکان محور باشد یعنی قطعات اراضی طرح ها در قالب طرح کاداستر مشخص باشد.
وی با اشاره به اینکه در حوزه آب و خاک نیز هر ساله تعدادی پروژه اجرا می شود، گفت: بطور مثال ۱۰ تا ۲۰ هزار پروژه در حوزه سامانه آبیاری نوین و انتقال آب با لوله، بتنی کردن کانال ها و مرمت قنوات و...اجرا می شود ولی سوال این است که این پروژه ها در کدام استان، شهرستان و یا روستا اجرا شده است.
نیازی شهرکی با بیان اینکه سامانه سمپاک قادر است به این سوالات جواب دهد، افزود: در این سامانه اطلاعات هر پروژه ای در حوزه آب و خاک که از سال ۱۳۸۵ به بعد اجرا شده بارگذاری می شود ولی طرح های قبل از این سال به دلیل بالارفتن عمر پروژه و امکان فرسوده و از بین رفتن آن دیگر قابل دسترس نخواهد بود.
وی حوزه آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی را زیر ساخت بخش کشاورزی دانست و اظهار کرد: سمپاک یک سامانه ژئودیتا بیس هست که یکسری اطلاعات توصیفی به یکسری مکان متصل می شود.
وی گفت: با راه اندازی این سامانه از این پس هر پروژه ای که در حوزه آب و خاک تعریف می شود از زمان تقاضا تا مشاوره و مطالعات طرح و مناقصه و انعقاد قرارداد و همچنین صورت وضعیت پروژه بایستی پیوست مکان این پروژه شود.
وی با بیان اینکه در این سامانه دلیل اجرای پروژه نیز پیوست می شود، افزود: از این پس هر دستگاه نظارتی در هر زمانی در خصوص پروژه ها سوالی داشته باشد همچون زمان و دلیل اجرای پروژه، صورت وضعیت مناقصه و... را پاسخگو هستیم.
معاون وزیر جهاد کشاورزی تصریح کرد: پیش از این امکان پاسخگویی را به درستی نداشتیم زیرا مدیران مربوطه در سال های گذشته تغییر کرده و امکان دسترسی به داده ها وجود نداشت و اکنون سامانه سمپاک امکان شفاف سازی پروژه ها را برای مراجع نظارتی فراهم کرده است.
وی گفت: سامانه سمپاک چندی پیش در استان یزد رونمایی شد و پنج استان به صورت پایلوت داده هایشان را بارگذاری کردند و امروز دوره آموزشی بارگذاری و استفاده از این سامانه برای نمایندگان تمام استان ها به مدت ۲ روز آغاز شده است.
نظر شما