به گزارش بازار به نقل از فرهیختگان، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا همان چوپانی است که هر موقع حوصلهاش سر میرود، داد و هوار میکشد که «تعرفه! هستهای! اوکراین! غزه! کانادا! ونزوئلا! گرینلند! پاناما! مکزیک! و...» بعد هم مردم دِه را مجبور میکند بروند و ببینند پشت هرکدام از این تپهها چه خبر است. او نه در جنگ تعرفهای پیروز شد، نه هستهای ایران را نابود کرد و پروژه «رژیم چنج» را به سرانجام رساند، نه جنگ اوکراین را یکروزه و نه جنگ غزه را خاتمه داد و نه در تصاحب گرینلند، پاناما، کانادا، مکزیک و ونزوئلا موفقیتآمیز عمل کرد. اینها فقط بخشی از آرزوهای مطرح شده ترامپ بود که فقط پشت تریبون کاخسفید یا در استودیوی فاکسنیوز به واقعیت پیوسته است.
ترامپ اخیراً با مطرح کردن یک ادعای واهی درباره وضعیت اعدام در ایران، از رهبری ایران تشکر کرد. تهران اما با درنظر گرفتن سابقه عملیات روانی ترامپ و آگاهی از مواضع و تحرکات فریبنده او، در پاسخ او را عامل اتفاقات چند روز اخیر معرفی کرد و همین باعث شد رئیسجمهور آمریکا مجدداً تغییر موضع دهد و مستقیماً رهبری ایران را تهدید کند. بااینحال مرور آرزوهای ترامپ و سرنوشتشان چه درخصوص ایران و چه در سطح جهان نشان میدهد که او تقریباً ناکامترین رئیسجمهور آمریکا در دستیابی به اهداف اعلامی است. البته او تنها رئیس جمهور آمریکا نیست که در دستیابی به اهدافش در ایران ناکام بوده است. پیش از او و در دوران اوج اقتدار آمریکا، جرج بوش پسر با غرور وارد منطقه شد و افغانستان و عراق را اشغال کرد اما دو دهه بعد، روسای بعدی آمریکا ناچار شدند دست از پا درازتر از دو کشور خارج شوند. پیش از آنها نیز به دستور جیمی کارتر رئیسجمهور آمریکا، عملیاتی موسوم به «پنجه عقاب» طرح ریزی شد و آمریکاییها با استفاده از نیروهای دلتا وارد خاک ایران شدند اما نه تنها موفق به آزادسازی گروگانهایشان نشدند که در صحرای طبس به شکل مفتضحانهای زمینگیر شدند.
مهمترین آمال جهانی
بازگشت ترامپ به کاخ سفید همراه بود با وعدههایی همچون خاتمه ۲۴ ساعته جنگ اوکراین، حلوفصل ماجرای غزه، اعمال تعرفه و... وضعیت میدانی اما حاکی از شکست دولت ترامپ در تمامی این حوزههاست. پرتکرارترین موضع ترامپ در این بین، حول موضوع تعرفهها و مسئله اوکراین بود.
تعرفه
ترامپ میگوید «تعرفه» زیباترین کلمه در جهان است؛ اما این کلمه زیبا نتوانست به ترامپ وفادار باشد. سیزدهم فروردین سالجاری بود که آمریکا با اعلام بزرگترین جنگ تجاری علیه همه شرکای تجاری و حتی متحدان سیاسی و امنیتی خود، از آن بهعنوان «روز آزادی» یاد کرد.
ترامپ در این باره گفت اکنون زمان آن فرا رسیده که آمریکا مقداری از «پول» و «احترام» را پس بگیرد. یکی از عظیمترین تعرفهها در جنگ تجاری کاخسفید، علیه چینیها بود. ترامپ ابتدا از ۲۵ درصد شروع کرد و سپس تعرفه بر کالاهای چینی را تا ۱۴۵ درصد بالا کشید. پکن نیز در مقابل اعلام کرد بر واردات کالا از ایالات متحده تعرفه ۱۲۵ درصدی اعمال میکند. نزاع شدید دیپلماتیک بین طرفین در نهایت منجر به این شد که تعرفههای آمریکا بر محصولات چینی به ۳۰ درصد و تعرفههای چین بر کالاهای آمریکایی به ۱۰ درصد کاهش پیدا کند. طرفین در ادامه نیز دیدارها و گفتوگوهایی ترتیب دادند؛ اما همچنان نوسانات تعرفهای متقابل در جریان است.
گرچه ترامپ وعده داده بود که با تکیه بر نظام تعرفهای، قادر به کاهش کسری تجاری ایالات متحده خواهد بود؛ اما بر اساس دادههای منتشر شده، آمریکا در هفت ماهه نخست سال ۲۰۲۵، رشد ۲۲ درصدی کسری تجاری را تجربه کرده است.
اوکراین
بیش از یک سال پیش ترامپ وعده داد میتواند ظرف ۲۴ ساعت چتر صلحش را بر اوکراین بگستراند: «آنها دارند میمیرند، روسها و اوکراینیها. من میخواهم این خونریزی تمام شود و من این کار را انجام خواهم داد. ظرف ۲۴ ساعت.» در این مدت، آمریکا تلاشهایی برای تحقق این وعده انجام داد تا هم اروپا را حفظ و هم روسیه را وامدار خود کند؛ اما هیچکدام به نتیجه مطلوبی نرسید. در نهایت اخیراً ترامپ یک طرح صلح ۲۸بندی برای بحران اوکراین ارائه کرد که رسانههای اروپا میگویند برنده این طرح تنها و تنها «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهور روسیه است.
بر اساس طرح ۲۸بندی ترامپ، اوکراین موظف است علاوه بر کاهش توان موشکی و عقبنشینی، بخشهایی از قسمتهای شرقی خاک خود را به روسیه واگذار کند. ترامپ همچنین طی ماههای اخیر دیدارهایی با پوتین ترتیب داده که بدون حضور اروپاییها انجام شده؛ موضوعی که سران قاره سبز را به شدت نگران کرده است.
گرینلند
تازهترین آرزوی ترامپ در گرینلند یخ بسته است. او پس از نامیدن کانادا بهعنوان ایالت ۵۱ام و واکنش تند جامعه جهانی، سراغ جزیره یخی در آمریکای شمالی رفت و در صدد تصاحب آن برآمد. این خواسته ترامپ اروپاییها را بهشدت نگران کرده و علیرغم اینکه ترامپ تأکید کرده برای حفظ امنیت آمریکا به گرینلند احتیاج دارد، ناتو در حال بررسی ارسال نیرو به این منطقه است. از سوی دیگر آلمان، سوئد، فرانسه و نروژ تأیید کردهاند که این هفته برای شرکت در رزمایش با ارتش دانمارک، یگانهایی از نیروهای نظامی خود را به گرینلند اعزام خواهند کرد.
با این حال ترامپ روز جمعه ۲۶ دی ۱۴۰۴ هشدار داد که ایالات متحده ممکن است علیه هر کشوری که با تصاحب گرینلند توسط واشنگتن موافقت نکند، تعرفه وضع کند. او پیشتر با ادعای حضور چین و روسیه در این جزیره، گفته بود که به دانمارک برای محافظت از گرینلند اعتماد ندارد.
دو سناریوی محتملی که درخصوص نحوه تصاحب گرینلند مطرح میکنند شامل «حمله نظامی» و «خرید جزیره» است. سخنگوی کاخ سفید روز پنجشنبه اعلام کرده بود که مذاکرات فنی بین آمریکا و دانمارک. وی تأکید کرد که اولویت ترامپ خرید گرینلند از دانمارک است و این منطقه برای منافع ملی ایالات متحده اهمیت زیادی دارد. سخنگوی کاخ سفید تأکید کرده رئیسجمهور ترامپ میخواهد گرینلند را به ایالات متحده الحاق کند و آن را یک اولویت امنیت ملی میداند. او خاطرنشان کرد که برنامههای برخی از کشورهای اروپایی برای اعزام نیرو به گرینلند بر تصمیم ترامپ تأثیری نخواهد گذاشت.
اهداف شکست خورده در ایران
بخشی از رؤیاپردازیهای ترامپ در حوزه سیاستخارجی معطوف به ایران است. او در این زمینه سه کارویژه دنبال کرد؛ پایان هستهای، رژیم چنج و قطع دسترسیهای منطقهای. روندها در این حوزه نیز حاکی از ناکامی است.
پایان هستهای
مذاکرات فریبی که از ۲۶ فروردین آغاز شد و با جنگ دوازده روزه به پایان رسید، در اصل بهمنظور قطع دسترسیهای ایران به هرگونه فناوری هستهای بود. ابتدا مذاکرهکنندگان بر کاهش درصد غنیسازی تأکید داشتند؛ اما در ادامه این خواسته به توقف کامل غنیسازی و حتی محدودیت برد موشکی به ۵۰۰ کیلومتر رسید. پس از حمله مستقیم ایالات متحده به سه مرکز هستهای صلحآمیز ایران در فردو، نطنز و اصفهان، ترامپ بارها بر نابودی هستهای تأکید کرد. بهگونهای که در هر محفل و نشست خبری ادعاهایش را تکرار میکرد. ترامپ اواخر آبانماه سالجاری نیز در مجمع سرمایهگذاری ایالات متحده و عربستان سعودی در «کِندی سنتر» ادعا کرد: «ایران خواهان توافق است و ما قابلیتهای هستهای آنها را به سرعت و با قدرت نابود کردیم.» ادعایی که به سرعت از سوی ایران رد شد. ترامپ به همین ترتیب هم بهطور مکرر مدعی نابودی تأسیسات هستهای ایران میشد و هم مدعی درخواست ایران برای مذاکره بود. سؤال اینجاست که اگر ترامپ فکر میکند هستهای ایران نابود شده پس درخواستهای او برای «مذاکره هستهای» چه معنایی دارد؟ رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی که کوشید با گزارشهای دروغینش، زمینهساز حمله به ایران شود، چند روز پس از حمله آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران، ادعاهای ترامپ را رد کرد و مدعی شد ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده توسط ایران سالم مانده و با اخراج بازرسان آژانس از ایران و قطع دسترسی به سایتهای هستهای، بارها خواستار بازرسی از تأسیسات هستهای ایران شده است.
رژیم چنج
بعد از حمله رژیم صهیونی به ایران در خرداد سال جاری، مقامات رژیم صراحتاً اعلام کردند که این جنگ برای آنها «جنگ موجودیتی» است. ترامپ هم بهعنوان لیدر اصلی حملات و خرابکاریها علیه ایران، یک روز بعد از حمله رژیم صهیونی، صراحتاً طی پیامی از پروژه «تغییر نظام سیاسی» در ایران پرده برداشت و تلاش کرد این امر را محقق کند، اما توان آفندی و پدافندی ایران و مهمتر از همه، «انسجام ملی» اجازه پیادهسازی چنین عملیاتی به او نداد. آمریکاییها همچنین در اعتراضات معیشتی اخیر هم دخالت کردند و سعی داشتند با مداخله و تبدیل آن به آشوب و جنگ شهری و در نهایت مداخله نظامی، کشور را به فروپاشی و تجزیه بکشند.
تام باراک، فرستاده ویژه ترامپ در سوریه طی گفتوگو با نشریه «نشنال» با اعتراف به تلاشهای مداخلهجویانه آمریکا در ایران گفت که واشنگتن «۲ بار» برای تغییر نظام در ایران تلاش کرد و نتیجه نگرفت.
قطع ارتباط ایران با منطقه
قطع شریان ارتباطی ایران با متحدان منطقهای سومین مقصد از نقشه ترامپ برای ایران بود. ترور فرماندهان حماس و حزبالله و فشار به حزبالله برای خلع سلاح، حمله به یمن و اخباری که حکایت از مداخلات آمریکا در امور داخلی عراق دارد، از جمله مواردی بودند که ایالات متحده درخصوص محدودسازی روابط خارجی ایران در سطح منطقه ترتیب داد. با این حال مقامات آمریکایی معتقدند این حلقه ارتباطی همچنان به قوت خود پابرجاست. استیو ویتکاف، روز جمعه ۲۶ دی ۱۴۰۴ گفت که هر گونه توافق با ایران بایستی مشتمل بر ۴ موضوع باشد: ۱- غنیسازی هستهای، ۲- موشکی، ۳- ذخایر موجود اورانیوم که شامل ۲۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غنای بین ۳.۶۷ تا ۶۰ درصد میشود و ۴- «گروههای نیابتی» [گروههای مقاومت متحد ایران] بر این اساس به نظر میرسد ارزیابی دستگاههای اطلاعاتی آمریکایی این است که علیرغم همه تلاشها برای قطع دسترسی ایران به متحدان منطقهای، این ارتباط هنوز قطع نشده است.
هشدار اندیشکده آمریکایی درباره شکستهای پیاپی آمریکا
اندیشکده آمریکایی «مؤسسه کشورداری مسئولانه کوئینسی» در مقالهای بررسی کرده که نخستین سال دولتی که با وعده «واقعگرایی» و سیاستِ «اول آمریکا» روی کار آمده، کارنامهای عمیقاً متناقض ثبت کرده است. به نوشته این مقاله، سیاست خارجی ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ در کشاکش میان برخی پیشرفتهای محدود در مسیر کشورداری و تداوم ناکامیهایی قرار داشته که ریشه در «عادتهای مداخلهجویانه» واشنگتن دارد؛ عادتهایی که ترامپ وعده داده بود آنها را کنار بگذارد.
این مقاله تأکید میکند که در آمریکای لاتین و غرب آسیا، سیاست آمریکا همچنان گرفتار «مداخلهجوییهای نسنجیده» و «عدم انسجام راهبردی» باقی مانده است. نویسنده معتقد است همین تناقض، ویژگی اصلی سیاست خارجی دولت ترامپ را شکل میدهد: «دولتی که در گفتار از خویشتنداری سخن میگوید، اما در عمل بارها به اقدامات تهاجمی و بیثباتکننده بازمیگردد.»
این مقاله، ایران، سوریه و ونزوئلا را سه صحنه بزرگ از رقمخوردن شکستهای دولت ترامپ میداند. حمله به ایران به یک بحران بزرگ تعبیر شده و نویسنده هشدار میدهد که ازسرگیری فشارها از سوی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی برای جنگی دیگر با ایران -اینبار با محوریت برنامه موشکی- ترامپ را وارد آزمون سرنوشتسازی کرده است.
دومین ناکامی بزرگ ترامپ تشدید تنشها با ونزوئلا معرفی شده است. جایی که احتمالاً هدف اصلی، تغییر حکومت در کاراکاس است و به اعتقاد نویسنده، این به بیثباتی گسترده و «تکرار تجربههایی فاجعهبار» در این منطقه میانجامد. اندیشکده کوئینسی «تداوم حضور نظامی آمریکا در سوریه» را یک شکست مزمن دیگر میداند. نویسنده اشاره کرده است که کشتهشدن نیروهای آمریکایی در سوریه نتیجه «ناتوانی دولت ترامپ» در پایاندادن به پروژهای است که بعد از حذف داعش، دیگر توجیهی ندارد. در روزهای اخیر درگیری و تنش میان نیروهای جولانی و کردهای قسد به شکل فزایندهای تشدید شده و نویسنده نسبت به حضور بیدلیل و هزینهزای نیروهای آمریکایی در این منطقه هشدار میدهد.
نظر شما