دهلی نو یا تهران؛ خروج هند از چابهار به ضرر کیست؟

بازار؛گروه بین الملل: نشریه بیزنس استاندارد روز جمعه ۵ فروردین ماه با انتشار گزارشی مدعی شد که دولت هند قصد دارد سهام خود در بندر چابهار را به یک شرکت ایرانی واگذار نماید. این نشریه بریتانیایی دلیل اقدام دهلی نو در این خصوص را، انقضای معافیت های تحریمی مربوط به این بندر اقیانوسی اعلام کرده است. با اینحال، گفته می شود هندی ها در حال کار بر روی طرحی هستند که بر اساس آن، یک اپراتور ایرانی در طول مدت تحریم ها، مدیریت لجستیک بندر چابهار را بر عهده گرفته و پس از رفع محدودیت های تحریمی، اپراتور هندی مجددا به چابهار باز خواهد گشت.

اما سوال اینجاست که اقدام هندی ها برای پا پس کشیدن از پروژه چابهار، چه عواقبی برای تهران و دهلی نو در پی خواهد داشت؟ در ادامه سعی خواهیم کرد به مهمترین این موارد بپردازیم.

واگذاری بازی چابهار به چین و پاکستان

بر اساس آخرین آمار موجود، حجم سرمایه گذاری کوتاه مدت هندی ها در بندر چابهار تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۸۵ الی ۹۰ میلیون دلار بوده که انتظار می رفت شرکت بنادر هند (IPGL) در افق بلند مدت، میزان سرمایه گذاری خود را به ۱۵۰ الی ۲۰۰ میلیون دلار افزایش یابد. هرچند، بر اساس توافق تهران و دهلی نو در سال ۲۰۲۴، ظرفیت بندر چابهار می بایست در افق ۱۰ ساله و در سایه سرمایه گذاری ۳۰۰ میلیون دلاری طرف هندی، به ۸ میلیون تن در سال افزایش یابد.

نکته مهم اینکه تصمیم احتمالی دولت هند برای خروج از چابهار، با بهره برداری و توسعه مبادلات ترانزیتی در بندر گوادر پاکستان همزمان شده است. در حالیکه چین و پاکستان به عنوان دو رقیب اصلی هند در آسیا، به همکاری های زیرساختی خود در قالب توسعه بندر گوادر در قالب پروژه بزرگ کمربند و جاده ادامه می دهند، به نظر می رسد طرف هندی در حال واگذار کردن این رقابت ترانزیتی به چین است. باید این نکته را نیز در نظر داشت که بندر شهید بهشتی چابهار، مبداء ورود بار ترانزیتی هند به خاک ایران، نقطه مواصلاتی کریدور شمال – جنوب به آب های اقیانوس هند و شاه کلید رقابت این کشور با چین در آسیای میانه و قفقاز محسوب می شود. با این حساب، در صورت از دست رفتن فرصت سرمایه گذاری هند در چابهار، دستکم میزان رقابت پذیری دو کشور در شرق و غرب دریای خزر به شدت کاهش خواهد یافت.

همزمان، باید به این نکته نیز توجه داشت که خروج هند از پروژه چابهار، علاوه بر آنکه منجر به رشد و شکوفایی بندر گوادر پاکستان خواهد شد، بلکه خیال اسلام آباد را در حذف تقریبی دهلی نو از معادلات ترانزیتی منطقه غرب و جنوب آسیا راحت خواهد کرد.

مشکل بزرگ واگذاری چابهار به شرکت ایرانی

اگرچه ظاهر اقدام هندی ها برای واگذاری احتمالی چابهار به شرکت ایرانی ممکن است فریبنده و به سود ایران تلقی شود، اما باید توجه داشت که پروژه توسعه بندر اقیانوسی شهید بهشتی به دو بخش تقسیم می شود: توسعه زیرساخت ها و توسعه بازار. بر همین اساس، ممکن است در واگذاری زیرساخت های این بندر به شرکت ایرانی، اختیارات تهران برای مدیریت زیرساخت های چابهار افزایش یابد، اما حقیقت امر این است که حضور شرکت های هندی در ایران و سرمایه گذاری آنها، مهمترین فاکتور برای توسعه بازار ترانزیت کریدور شمال – جنوب و بندر اقیانوسی چابهار محسوب می شود.

از این منظر، بدیهی است که خروج هند از چابهار، می تواند خسارات قابل توجهی به ویژه در بخش توسعه بازار این بندر به همراه داشته باشد. مضاف بر اینکه، هند به تنهایی مبداء و چشمه اصلی بار کریدور شمال – جنوب محسوب می شود که با این حساب، کمرنگ شدن حضور دهلی نو در چابهار می تواند آینده همکاری های دو کشور در این کریدور بین المللی را نیز به خطر انداخته و در عمل، نه تنها بندر چابهار، بلکه رونق ترانزیت در تمامی مسیر این کریدور را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

لذا، به نظر می رسد اقدام احتمالی هندی ها برای خروج هرچند موقت از چابهار، به ضرر تهران و دهلی نو و البته، به سود چین و پاکستان تمام خواهد شد.