بازار؛ گروه آب و انرژی: رشد قیمت نفت ادامه دارد. همچنان برخی منابع خبری معتقدند که تشدید درگیری ها، محدودیت بیشتر در عبور و مرور از تنگه هرمز و ادامه دار شدن جنگ می تواند قیمت نفت را تا ۱۵۰ دلار و حتی بیشتر برساند. اما سوال اینجاست که رشد قیمت ها در بازار جهانی تا کجا ادامه خواهد داشت.؟ بازار جهانی که پیش از این در جنگ روسیه و اوکراین توانسته بود به سرعت خود را بازیابی کند، این بار نیز قادر به مدیریت تقاضا و کنترل قیمت ها خواهد بود.؟
در پی وقوع جنگ روسیه و اوکراین، اروپا توانست ظرف کمتر از دو سال، وابستگی تاریخی خود به گاز روسیه را به میزان چشمگیری کاهش دهد و مسیرهای جدیدی برای تأمین انرژی بیابد. این تجربه از دید تحلیلگران، نمونهای کمنظیر از بازسازی سریع معماری انرژی در سطح قارهای بود
این همان سوالی است که روحاله کهنهوش نژاد عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در پاسخ به آن می گوید: در پی وقوع جنگ روسیه و اوکراین، یکی از مهمترین تحولات اقتصادی و ژئوپلیتیکی دهه اخیر رقم خورد. اروپا توانست ظرف کمتر از دو سال، وابستگی تاریخی خود به گاز روسیه را به میزان چشمگیری کاهش دهد و مسیرهای جدیدی برای تأمین انرژی بیابد. این تجربه از دید تحلیلگران، نمونهای کمنظیر از بازسازی سریع معماری انرژی در سطح قارهای بود.
این کارشناس انرژی ادامه داد: اما اکنون، در پی جنگ ۴۰ روزه رمضان و بسته شدن موقت تنگه هرمز، این پرسش مطرح میشود که آیا جهان میتواند همانگونه که اروپا در بحران اوکراین عمل کرد، راهحلی پایدار و جایگزین برای تنگه هرمز بیابد؟
اروپا چگونه بر بحران انرژی روسیه غلبه کرد؟
او با اشاره به این نکته که جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ مسیر انرژی اروپا را بهکلی تغییر داد، اظهار داشت: با قطع صادرات گاز و نفت روسیه، اروپا در شرایطی قرار گرفت که بازسازی سریع و اساسی زیرساختهای انرژی، تنها گزینه ممکن بهشمار میرفت.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران درباره اقدامات انجام شده از سوی اتحادیه اروپا برای مقابله با کمبود انرژی ناشی از جنگ روسیه و اوکراین، گفت: در کمتر از دو سال، مجموعهای از اقدامات ساختاری اجرا شد که تنوعبخشی به منابع انرژی: افزایش واردات LNG از آمریکا، قطر، نیجریه و نروژ یکی از آنها بود. جدای از این در این مدت زیرساختهای ذخیره و دریافت توسعه داده شد و پایانههای جدید LNG در آلمان، هلند، لهستان و کرواسی ایجاد شد.
اروپا با انجام یک سری اصلاحات ساختاری توانست بحران اوکراین را از یک شوک گذرا به یک اصلاح ساختاری در سیاست انرژی تبدیل کند
کهن هوش نژاد افزود: افزایش بهرهوری مصرف از دیگر اقدامات انجام شده برای مقابله با کمبود ایجاد شده بود. ضمن اینکه بر انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش مصرف در صنایع سنگین و گرمایش تمرکز جدی صورت گرفت.
او همچنین افزایش واردات خطلولهای از نروژ را نیز مورد اشاره قرار داد و گفت: نتیجه این اقدامات چشمگیر، کاهش وابستگی گازی اروپا از حدود ۴۰ درصد به نزدیک ۱۰ درصد بود؛ دستاوردی که از دید سیاستگذاران، پایدار و غیرقابل بازگشت تلقی میشود. اروپا توانست بحران اوکراین را از یک شوک گذرا به یک اصلاح ساختاری در سیاست انرژی تبدیل کند.
در تنگه هرمز، ماجرا متفاوت است
این کارشناس حوزه انرژی که معتقد است داستان تنگه هرمز متفاوت با جنگ روسیه و اوکراین است، گفت: در بحران جدید خاورمیانه، یعنی بسته شدن ۴۰ روزه تنگه هرمز، برخلاف بحران اوکراین، ظرفیت تولید نفت و گاز آسیبی ندید؛ بلکه تنها مسیر انتقال مختل شد. این تمایز مهم باعث میشود که ماهیت بحران، کاملاً متفاوت از بحران روسیه–اوکراین باشد. با این حال، جهان در مواجهه با این شوک دریافته که جایگزین کافی و پایداری برای تنگه هرمز وجود ندارد.
جهان در مواجهه با شوک قیمتی بحران خاورمیانه دریافته که جایگزین کافی و پایداری برای تنگه هرمز وجود ندارد
ظرفیت جایگزینها: محدود و ناکافی
او در ادامه سخنان خود با بیان اینکه ظرفیت های جایگزین بسیار محدود و ناکافی هستند، تصریح کرد: به عنوان مثال خط لوله شرق–غرب عربستان (از خلیج فارس تا دریای سرخ) با ظرفیت حدود ۵ میلیون بشکه در روز، اگرچه نقشی حیاتی دارد، اما برای جبران کل صادرات منطقه کافی نیست و پیشتر نیز هدف حملات قرار گرفته است.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران گفت: خط لوله امارات به بندر فجیره ظرفیت حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز دارد و فقط بخش کوچکی از صادرات امارات را پوشش میدهد.
او با اشاره به این نکته که قطر، بزرگترین صادرکننده LNG جهان است، اظهار داشت: این کشور کاملاً به تنگه هرمز وابسته است و هیچ مسیر جایگزینی در اختیار ندارد. هر اختلالی در عبور کشتیها از هرمز، بهطور مستقیم ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG را متاثر میکند.
کهن هوش نژاد ادامه داد :خطوط لوله منطقهای مانند عراق–ترکیه یا ایران–ترکیه نیز ظرفیت بسیار محدودی در مقایسه با جریان نفت و گاز عبوری از هرمز دارند. در نتیجه، برخلاف بحران اروپا–روسیه، در اینجا جهانیان قادر به یافتن مسیر جایگزین پایدار نیستند.
پیامدهای اقتصادی و ماندگاری شوک
این کارشناس انرژی بر این باور است که اگرچه بسته شدن تنگه هرمز تاکنون حدود ۴۰ روز به طول انجامیده، اما اثرات روانی و قیمتی آن بر بازار جهانی انرژی، فراتر از این بازه زمانی است. در مدت بحران، قیمت نفت تا بیش از ۱۰۰ دلار جهش کرد؛ تجارت LNG جهان مختل و قیمتها در شرق آسیا و اروپا افزایش یافت؛ هزینه سوخت و حملونقل جهانی رشد محسوسی داشت.
حتی در صورت بازگشایی تنگه و تعدیل قیمتها، در تحلیل بلندمدت، یک نکته روشن شده آن این است که بازار انرژی جهان، از این پس همواره با «ریسک هرمز» زندگی خواهد کرد. کوچکترین تنش نظامی یا ژئوپلیتیکی در این منطقه میتواند موج جدیدی از شوکهای قیمتی ایجاد کند؛ شوکهایی که گرچه موقتیاند، اما اثر روانی و بیم سرمایهگذاران را دائمی میسازند
به گفته او، حتی در صورت بازگشایی تنگه و تعدیل قیمتها، در تحلیل بلندمدت، یک نکته روشن شده آن این است که بازار انرژی جهان، از این پس همواره با «ریسک هرمز» زندگی خواهد کرد. کوچکترین تنش نظامی یا ژئوپلیتیکی در این منطقه میتواند موج جدیدی از شوکهای قیمتی ایجاد کند؛ شوکهایی که گرچه موقتیاند، اما اثر روانی و بیم سرمایهگذاران را دائمی میسازند.
راهی برای دور زدن هرمز وجود ندارد
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: جهان امروز برخلاف تجربه اروپا در بحران روسیه–اوکراین، راه پایداری برای جایگزینی مسیر هرمز ندارد. تولید انرژی در خلیج فارس همچنان ارزانترین و پرحجمترین منبع تأمین جهانی است؛ در حالی که ایجاد خط لولههای جدید یا مسیرهای جایگزین، حداقل ۷ تا ۱۰ سال زمان میبرد.
به گفته او: بازار جهانی انرژی، از این پس پیوسته با ریسک قیمتی ناشی از تنگه هرمز همراه خواهد بود. در این میان، اقتصادهای واردکننده مانند چین، هند، کره جنوبی و ژاپن بیش از سایر کشورها در معرض نگرانی دائمی از امنیت عرضه قرار میگیرند.
تنگه هرمز قلب حساس بازار انرژی جهان است، و هر ضربان آن، در قیمت جهانی نفت و گاز شنیده خواهد شد
او تاکید کرد: تنگه هرمز قلب حساس بازار انرژی جهان است، و هر ضربان آن، در قیمت جهانی نفت و گاز شنیده خواهد شد.
نظر شما